Bellerophon (1865)

Pancernik centralnobateryjny HMS BellerophonHMS "BELLEROPHON" stanowił znaczący krok naprzód w porównaniu do wcześniejszych konstrukcji. Został zaprojektowany przez Edwarda Reed'a. Przy zwiększonej mocy maszyn, opancerzeniu i uzbrojeniu posiadał dobrą manewrowość i dzielność morską dzięki nowatorskiej konstrukcji kadłuba. Był pierwszym z prawdziwego zdarzenia pancernikiem centralnobateryjnym.
Wielka Brytania flagaKraj: Wielka Brytania
klasa: pancernik centralnobateryjny (okręt pancerny z baterią centralną, żelaznokadłubowy pancernik centralnobateryjny)

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
BELLEROPHON Chatham Dockyard 28.12.1863 26.04.1865 11.04.1866 Sprzedany na złom w 1922 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność pełna 7551 ts
Długość między pionami 91,44 m (300 ft 0 in)
Długość stępki do obliczeń tonażu 77,81 m (255 ft 3¼ in)
Szerokość 17,09 m (56 ft 1 in)
Głębokość 7,92 m (26 ft)
Zanurzenie normalne 7,52 m (24 ft 8 in)
Zanurzenie maksymalne 8,10 m (26 ft 7 in)

Napęd:

Maszyny 2-cylindrowa, pozioma maszyna parowa z tłokiem rurowym pojedynczego rozprężania firmy Penn, 8 kotłów typu kufrowego, 1 śruba
Ożaglowanie Ożaglowanie pełnorejowe o powierzchni 2211 m² (23 800 sq ft), 3 maszty.
Moc (nominalna) 1000 nhp
Moc 6521 ihp
Prędkość (maszyna parowa) 14,171 węzła
Prędkość (żagle) 10 węzłów
Paliwo 640 t węgla
Zasięg 1500 mil morskich przy prędkości 8 węzłów

Opancerzenie:

Burty 152 mm (6 in) na podkładzie z 254 mm (10 in) drewna
Bateria główna 152 mm (6 in) na podkładzie z 254 mm (10 in) drewna
Przegrody 127 mm (5 in)
Stanowisko dowodzenia 203 mm (8 in)

Uzbrojenie:

Początkowe 10 dział 229 mm (9 in) (12-ton) MLR; 5 dział 178 mm (7 in) (6,5-ton) MLR; 4 działa 12-funtowe (12 pdr) RBL (salutacyjne)
Modernizacja w latach 1881/84 r. 10 dział 203 mm (8 in) (14-ton) Mk. III RBL; 4 działa 152 mm (6 in) 89 cwt RBL; 6 dział 102 mm (4 in) 22 cwt RBL; 4 działa 6-funtowe (6 pdr) QF; 12 mitraliez; 2 wyrzutnie torped 406 mm (16 in) Whitehead

Ludzie:

Załoga 650 oficerów i marynarzy

Projekt

W tym okręcie zaprojektowanym przez Edwarda Reed'a zastosowano wiele nowatorskich rozwiązań, co przełożyło się na powstanie nowej klasy okrętów pancernych, które w późniejszym czasie przerodziły się w tradycyjne pancerniki. Stosunek mocy do masy okrętu został w tym projekcie znacznie zwiększony. Zamiast burtowej baterii ciągnącej się przez cały okręt, zastosowano centralnie umieszczoną baterię zamkniętą ze wszystkich stron, mieszczącą najcięższe działa aktualnie dostępne w arsenałach. To rozwiązanie było rozwinięciem koncepcji zastosowanej wcześniej w drewnianokadłubowych pancernikach HMS "ROYAL ALFRED", HMS "ZEALOUS" i HMS "REPULSE". Mniejsza powierzchnia pancerza zaowocowała zwiększeniem grubości, co przełożyło się na zwiększenie ochrony witalnych części okrętu.

Konstrukcja


Służba

23.07.1863 Zatwierdzenie okrętu do budowy.
28.12.1863 Położenie stępki.
26.04.1865 Wodowanie okrętu.
03.1866 Okręt został wcielony do służby. Został przydzielony do Channel Fleet.
11.04.1866 Ukończenie okrętu. Koszt okrętu wyniósł 356 493 funty (kadłub: 235 738 funty, maszyny: 86 968 funty).
1868 Niegroźnie zderza się z HMS "MINOTAUR" podczas opuszczania Belfast Lough.
14.08.1868 - 04.10.1868 Okręt opuszcza Portland w towarzystwie HMS "MINOTAUR", HMS "PENELOPE", HMS "DEFENCE", HMS "ACHILLES" i HMS "WARRIOR", w celu odbycia rejsu patrolowego na zachodnich podejściach do Kanału. Podczas rejsu odwiedzają Lough Foyle (21.08.1868), Belfast (02.09 - 09.09 - podczas opuszczania Belfast Lough "BELLEROPHON" niegroźnie zderza się z HMS "MINOTAUR"), Greenock (10.09 - 21.09) i Millford Heaven (23.09). Eskadra kończy rejs docierając do Portland.
04.11.1869 - 02.12.1869 W towarzystwie "CALEDONIA", "LORD WARDEN", "PRINCE CONSORT" i "NEWPORT" pancernik opuszcza Maltę i udaje się na spotkanie z innymi okrętami Mediterranean Fleet. 9 listopada następuje spotkanie z HMS "ROYAL OAK", HMS "RAPID" i HMS "LEE" i wszystkie okręty udają się do Port Side na ceremonię otwarcia Kanału Suezkiego (docieraja na miejsce 10 listopada). Potem wracają na Maltę.
23.04.1870 - 19.06.1870 Wraz z resztą Mediterranean Squadron ("LORD WARDEN", "CALEDONIA", "PRINCE CONSORT" i "NEWPORT") udaje się na ćwiczenia do Grecji. Początkowo zawijają do portów Katanii i Syrakuz, później odwiedzają Suda Bay na Krecie (13 maja), Smyrnę (21 maja), Tenedos (28 maja) i Rodos (13 sierpnia). W większości portów na okrętach wizyty składają miejscowi dygnitarze. Eskadra wraca na Maltę 19 czerwca.
10.01.1871 Okręt wypłynął na Zatokę Stokes w celu prób, po zakończeniu którym wrócił do Portsmouth.
1871 - 1872 Okręt został skierowany na Morze Śródziemne.
1872 Okręt został wycofany ze służby na czas przebudowy. M.in. dodano niewielki pokład rufowy.
14.10.1873 Wcielenie okrętu do służby po modernizacji pod nowym dowódcą (Captain Richard Wells) jako okręt flagowy dla Rear Admiral George Wellesley z przydziałem na North America & West Indies Station.
01.11.1873 - 07.11.1873 Okręt przebywa w Spithead ładując zapasy i wyposażenie. 8 listopada wypłynął w rejs na miejsce pełnienia służby.
24.11.1873 Kolizja pancernika z parowcem SS "FLAMSTEED" nieopodal Cape St Vincent. HMS "BELLEROPHON" napotkał statek i zasygnalizował chęć przekazania poczty. Po zbliżeniu się okrętów z pancernika spuszczono łódź okrętową, która miała zawieźć pocztę na parowiec. Po przekazaniu poczty dowódca "FLAMSTEED" zdecydował się w geście dobrej woli podholować łódź bliżej pancernika, jednak po zbliżeniu się do niego okazało się iż ten mimo rzuconych kotwic dryfuje, zbliżając opancerzony taran niebezpiecznie blisko kursu parowca. Kapitan "FLAMSTEED" nakazał zwrot aby uniknąć zderzenia jednak nieszczęśliwie wlokąca się za statkiem handlowym cuma z łodzią z pancernika splątała się z łańcuchem kotwicznym dosłownie nakierowując dziób HMS "BELLEROPHON" na lewą burtę parowca w części rufowej. Uderzenie tarana spowodowało zatopienie SS "FLAMSTEED". Cała załoga i pasażerowie parowca przeszli na pancernik i zostali później przekazani na inny parowiec który dostarczył ich do St Vincent. Załoga nieszczęsnej łodzi z HMS "BELLEROPHON" musiała ratować się skokiem do wody gdy zbliżające się kadłuby zmiażdżyły szalupę, jednak wszyscy zostali wyciągnięcie na pokład.
Właściciel SS "FLAMSTEED" - Pacific Steam Navigation Company pozwał Royal Navy w związku z utratą statku, jednak pozew został oddalony. Kapitan z parowca został obarczony winą za nieprzestrzeganie przepisów zachowania bezpiecznej odległości od innego okrętu.
01.1874 - 02.1874 Po dotarciu na miejsce pancernik wymienia w pełnieniu funkcji okrętu flagowego okręt pancerny HMS "ROYAL ALFRED". Przez pierwsze dwa miesiące 1873 r. okręt przebywa w Port Royal na Jamajce.
03.1874 - 05.1874 W marcu okręt odwiedził Hawanę i później udał się na Bermudy. Przebywał tam aż do maja.
06.1874 - 10.1874 Wizyta okrętu w Halifax.
11.1874 - 12.1874 Powrót pancernika na Bermudy, gdzie w doku zostaje poddany operacji oczyszczania kadłuba.
01.1875 - 02.1875 Na początku roku okręt odwiedził Trynidad, by później (jeszcze w styczniu) zawinąć do Grenady. Pozostawał tam aż do lutego, następnie pożeglował na Jamajkę.
03.1875 - 06.1875 W marcu okręt odwiedził Hawanę, a później (jeszcze w marcu) przeniósł się na Bermudy, gdzie pozostawał aż do czerwca.
07.1875 - 08.1875 Pobyt okrętu w Halifax.
09.1875 - 10.1875 Na początku września okręt odwiedził Newport, Rhode Island i pozostawał tam aż do października, kiedy to przeniósł się z powrotem do Halifax.
11.1875 - 01.1876 Powrót pancernika na Bermudy, gdzie w doku zostaje poddany operacji oczyszczania kadłuba.
02.1876 - 04.1876 Pancernik odbywa rejs odwiedzając m.in. Trinidad, Barbados i St Thomas. Później pancernik powraca na Bermudy. W lutym zmienia się dowódca okrętu jak również głównodowodzący eskadry, który podnosi swoją flagę na HMS "BELLEROPHON". Zostaje nim Vice Admiral Sir Astley Cooper Key.
05.1876 - 09.1876 Okręt bazuje w Halifax. W sierpniu okręt odbywa rejs odwiedzając m.in. St Johns na Nowej Funlandii i Quebec. Później wraca do Halifax.
27.09.1876 Okręt zostaje czasowo zdjęty ze służby. 30 września transportowiec wojska "HIMALAYA" opuszcza Halifax ze starą załogą na pokładzie i 18 października dowozi ją szczęśliwie do Portsmouth.
1873 Okręt zostaje wysłany do Ameryki Północnej i Zachodnich Indii, gdzie wymienia w pełnieniu funkcji okrętu flagowego okręt pancerny HMS "ROYAL ALFRED". Pełni tą funkcję aż do 1881 r. W trakcie pełnienia służby pancernik zderza się ze statkiem pasażerskim . Poważnie uszkodzony statek tonie, przekazując wcześniej pasażerów i załogę na ledwie uszkodzonego HMS "BELLEROPHON".
1881 - 1884 Okręt przeszedł modernizację i przebudowę.
31.12.1885 Po niedawnym przyjęciu do służby (15 grudnia) okręt udał się na próby uzbrojenia.
05.01.1886 Próby maszyn.
18.01.1886 Okręt rusza do Ameryki Północnej przez Maderę, przylądek St Vincent oraz wyspy Cape Verde. Po dotarciu na miejsce zastępuje na stanowisku okrętu flagowego HMS "NORTHAMPTON".
04.1886 Okręt przybywa na miejsce, a potem udaje się w rejs inspekcyjny przez południowe bazy marynarki. Później przez Bermudy dociera do Halifax'u.
02.04.1889 Ponownie wcielony do służby na Bermudach.
1892 - 1903 Okręt pełni służbę strażniczą w Pembroke Dockyard.
03.1904 Okręt został przeklasyfikowany na okręt treningowy dla palaczy i przemianowany na "INDUS III".
12.12.1922 Sprzedany firmie P. & W. McLellan
03.1923 Okręt przybywa do Bo'ness w celu złomowania.

ZNANI DOWÓDCY (PRZYDZIAŁY)

22.03.1866 - 01.06.1867 Captain Edward Tatham, Channel squadron
01.06.1867 - 06.1869 Captain Reginald John James George Macdonald, Channel Squadron
06.1869 - 04.1870 Captain Francis Marten
11.04.1870 - 09.1870 Captain Augustus Chetham Strode, Morze Śródziemne
11.1871 - 03.1873 Captain John D. McCrea
14.10.1873 - 02.1876 Captain Richard Wells, okręt flagowy Rear-Admiral George Greville Wellesley, North America & West Indies Station
02.1876 - 27.09.1876 Captain Hugh Campbell, okręt flagowy Vice Admiral Sir Astley Cooper Key, North America & West Indies Station
09.1876 - 03.1877 Captain Frank T. Thomson
03.1877 - 04.1878 Captain John A. Fisher
04.1878 - 02.1880 Captain St.George C. D’Arcy Irvine
11.1885 - 09.1886 Captain Charles C. Penrose Fitzgerald
09.1886 - 03.1889 Captain Bouverie F. Clark
03.1889 - 04.1892 Captain Charles C. Drury
04.1992 - 07.1893 Captain Basil E. Cochrane

Galeria

Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.