Kraj: Wielka Brytaniaklasa: pancernik wieżowy (wieżowy okręt pancerny) |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| DEVASTATION | Portsmouth DYd | 12.11.1869 | 12.07.1871 | 19.04.1873 | Sprzedany na złom w 1908 r. |
| THUNDERER | Pembroke DYd | 26.06.1869 | 25.03.1872 | 26.05.1877 | Sprzedany na złom w 1909 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność | 9387 ts ("THUNDERER": 9390 ts) |
| Tonaż | 4407 bm |
| Długość między pionami | 86,87 m (285 ft 0 in) |
| Długość całkowita | 93,57 m (307 ft 0 in) |
| Szerokość | 18,90 m (62 ft 0 in) |
| Zanurzenie | 8,38 m (27 ft 6 in) ("THUNDERER": 8,23 m (27 ft 0 in)) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 2-cylindrowe, poziome maszyny parowe tłokiem rurowym pojedynczego rozprężania firmy Penn ("THUNDERER": dwie 2-cylindrowe, poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami pojedynczego rozprężania fimry Humphreys & Tennant), 8 kotłów typu kufrowego, 2 śruby |
| Moc nominalna | 800 nhp |
| Moc indykowana | 6640 ihp ("THUNDERER": 6270 ihp) |
| Prędkość | 13,84 węzła ("THUNDERER": 13,4 węzła) |
| Paliwo | 1600 ts węgla |
| Zasięg | 5500 mil morskich przy prędkości 10 węzłów (niektóre źródła podają mniejszy zasięg wynoszący 4700 mil morskich) |
Opancerzenie:
| Burty | 305 mm - 216 mm (12 in - 8,5 in) na podkładzie z 457 mm - 406 mm (18 in - 16 in) drewna |
| Cytadela (parapet) | 305 mm - 254 mm (12 in - 10 in) |
| Wieże działowe | 356 mm - 254 mm (14 in - 10 in) |
| Stanowisko działowe | 229 mm - 152 mm (9 in - 6 in) |
| Przegrody | 152 mm - 127 mm (6 in - 5 in) |
| Pokład | 76 mm - 51 mm (3 in - 2 in) |
Uzbrojenie:
| Początkowe - HMS "DEVASTATION" | 4 działa 305 mm (12 in) MLR (35-ton) (2x2) |
| Początkowe - HMS "THUNDERER" | 4 działa 318 mm (12,5 in) (38-ton) MLR (2x2) |
| Modernizacja w 1879 r. - HMS "DEVASTATION" | 4 działa 305 mm (12 in) MLR (35-ton) (2x2); 8 mitraliez; 2 wyrzutnie torpedowe 356 mm (14 in) |
| Modernizacja w 1881 r. - HMS "THUNDERER" | 4 działa 318 mm (12,5 in) MLR (38-ton) (2x2); 8 mitraliez; 2 wyrzutnie torpedowe 356 mm (14 in) |
| Modernizacja w latach 1890/92 | 4 działa 254 mm (10 in) 500-funtowe (500pdr) (29-ton) RBL; 6 dział 6-funtowych (6 pdr) QF; 8 dział 3-funtowych (3 pdr) QF; 8 mitraliez; 2 zrzutnie torpedowe 356 mm (14 in) |
Ludzie:
| Załoga | 358 - 410 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Okręty typu "DEVASTATION" były protoplastami przyszłych oceanicznych pancerników wieżowych, jednak widać po konstrukcji okrętu iż są bardzo podobne do monitorów palisadowych konstruowanych w tamtym okresie, np typu "CERBERUS" lub "GLATTON". Zostały zaprojektowane przez Edwarda J. Reed'a w 1868 r. Ich budowa wywołała wiele kontrowersji w społeczeństwie, które jeszcze uległy zwiększeniu po katastrofie HMS "CAPTAIN". Niezadowolenie społecznie było tak wielkie, iż konstrukcję HMS "THUNDERER" opóźniono do momentu zakończenia prób odbiorczych na HMS "DEVASTATION" (opóźnienie było również spowodowane problemami wynikłymi w czasie budowy, oraz wybuchem kotła podczas prób obciążeniowych w trakcie rejsu z Portsmouth do zatoki Stokes 14.07.1876 r.. HMS "DEVASTATION" był pierwszym oceanicznym pancernikiem, który już na etapie projektowania był pozbawiony ożaglowania, natomiast HMS 'THUNDERER" był pierwszym brytyjskim pancernikiem wyposażonym w wieże artyleryjskie z hydraulicznym systemem ładowania dział. Względnie niska wolna burta przyjęta podczas projektowania przez Reed'a wynikała z założenia, że okręty te będą służyć zazwyczaj wokół Wielkiej Brytanii lub na Morzu Śródziemnym, gdzie wody były względnie spokojne. Również pozbawienie okrętów ożaglowania wymuszało użytkowanie w niezbyt dalekiej odległości od stacji bunkrowych.
Konstrukcja |
Kadłub
Wyporność HMS "DEVASTATION" wynosiła 9387 ts, natomiast HMS "THUNDERER" 9390 ts. Długość między pionami wynosiła 86,87 m (285 ft 0 in), długość całkowita 93,57 m (307 ft 0 in), szerokość 18,90 m (62 ft 0 in), zanurzenie HMS "DEVASTATION" liczyło 8,38 m (27 ft 6 in), natomiast HMS "THUNDERER" 8,23 m (27 ft 0 in). Budowa kadłuba zasadniczo bazowała na monitorach typu "CERBERUS", jednakże została odpowiednio zmodyfikowana tak, aby okręt mógł bez problemów żeglować na pełnym morzu. Po katastrofie HMS "CAPTAIN" zdecydowano się zmodyfikować projekt dodając nieopancerzoną strukturę o tej samej wysokości co centralna palisada. Miała ona zwiększyć stabilność okrętu, jednak nie uzyskała ona aprobaty Sir. Reed'a, gdyż uważał on że będzie wrażliwa na ogień artyleryjski. Mimo to zabudowane struktury okazały się bardzo korzystne dla załogi, gdyż znacznie zwiększały powierzchnię mieszkalną i użytkową, dając możliwość instalacji dodatkowego wyposażenia poprawiającego służbę na okręcie jak np. latryny. Wolna burta miała wysokość na śródokręciu 3,28 m (10,75 ft), na dziobie 2,59 m (8,5 ft) i 1,22 m (4 ft) na rufie. Okręty posiadały 68 przedziałów wodoszczelnych w kadłubie i 36 w burtach i podwójnym dnie. Okręty były dobrymi platformami dla dział i dobrymi parowcami. Podlegały mniejszym przechyłom i były bardziej stabilne od wielu tradycyjnych okrętów pancernych. Mogły prowadzić ogień nawet przy złej pogodzie natomiast jedyną niedogodnością było ograniczenie szybkości przy wysokich falach z racji zalewania pokładów.
Okręty wyposażone były również w taran. HMS "THUNDERER" posiadał również początkowo dwa maszty używane jako sygnałowe i obserwacyjne. Dziobowy maszt sygnałowy, umieszczony tuż za mostkiem został zdjęty podczas modernizacji w latach 1890 - 1892. W 1871 r. przetestowano na małym 2,7 m (9 ft) modelu stabilność konstrukcji w basenie z wodą. W jakiś czas później powtórzono test dla większego - 5,5 m (18 ft) modelu. Już po zwodowaniu HMS "DEVASTATION" przeprowadzono główne testy stabilności. 400 ludzi biegających od burty do burty 18 razy wygenerowało 7-stopniowy przechył. Podczas prób morskich na pełnym morzu przy falach wysokości 6-8 m zanotowano maksymalne przechyły o wartości 14°.
Uzbrojenie
Działa 305 mm (12 in) MLR (HMS "DEVASTATION") oraz 318 mm (12,5 in) MLR (HMS "THUNDERER") zostały zamontowane po dwa w wieżach chronionych od przodu pancerzem o grubości 356 mm (14 in), natomiast na bokach 305 mm (10 in). Przednia wieża na HMS "THUNDERER" była pierwszą w Royal Navy która posiadała hydrauliczny system ładowania, natomiast na HMS "DEVASTATION" wyposażonym w tradycyjny system ładowania nadal potrzeba była 22-osobowa załoga w przeciwieństwie do 10-osobowej na jego bliźniaku. Wieże miały 280 stopniowy zakres prowadzenia ognia. W 1879 roku zmodyfikowano uzbrojenie na HMS "DEVASTATION", natomiast na HMS "THUNDERER" podobnej modernizacji dokonano dwa lata później. Poważniejsza przebudowa i modernizacja została przeprowadzona w latach 1890/92 na obu okrętach. Wymieniono główne uzbrojenie na nowsze, dodano m.in. działa szybkostrzelne.
Opancerzenie
Opancerzenie burt składało się z dwóch pasów o łącznej wysokości 2,90 m, sięgających od pokładu głównego aż do 1,68 m (5,5 ft) poniżej linii wodnej. Pas górny sięgający od wieży dziobowej do rufowej miał grubość 305 mm (12 in) na śródokręciu i zmniejszał się do 229 mm (9 in) w kierunku rufy. Pas dolny ciągnący się przez całą długość kadłuba miał grubość 254 mm (10 in) na śródokręciu i 216 mm (8,5 in) na końcach. Cytadela była ochraniana na wysokości wież pancerzem o grubości 305 mm (12 in), natomiast na śródokręciu grubość wynosiła 254 mm (10 in). Pas pancerny był zamknięty pokładem o grubości 76 mm (3 in) natomiast palisada była pokryta pokładem o grubości 51 mm (2 in). Stanowisko dowodzenia znajdowało się pomiędzy kominami. Magazyny amunicyjne chronione były przez przegrody o grubości 152 mm (6 in) z przodu i 127 mm (5 in) z tyłu. Przednia nadbudówka mostka nie była opancerzona, by zrównoważyć wagę na dziobie.
Napęd
HMS "DEVASTATION" był wyposażone w dwie 2-cylindrowe, poziome maszyny parowe tłokiem rurowym pojedynczego rozprężania firmy John Penn & Son natomiast HMS "THUNDERER" w dwie 2-cylindrowe, poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami pojedynczego rozprężania fimry Humphreys & Tennant. Moc uzyskiwana z maszyny HMS "DEVASTATION" wynosiła 6640 ihp co pozwalało na osiąganie 13,84 węzła, natomiast moc uzyskiwana z maszyny HMS "THUNDERER" wynosiła 6270 ihp co pozwalało na osiąganie 13,4 węzła. Cylindry na HMS "DEVASTATION" miały średnicę 2,03 m (80 in), natomiast skok wynosił 0,99 m (39 in), na HMS "THUNDERER" cylindry miały średnicę 1,96 m (77 in), natomiast skok tłoków wynosił 1,07 m (42 in). Parę o ciśnieniu 30 psi zapewniało 8 kotłów typu kufrowego. W trakcie przebudowy w latach 1890/92 wymieniono w obu okrętach maszyny na pionowe maszyny o podwieszanych cylindrach potrójnego rozprężania oraz na kotły typu cylindrycznego. Osiągały moc 7000 ihp i pozwalały na osiąganie prędkości 14 węzłów. Zwiększył się również prawie dwukrotnie zasięg okrętów.
Służba |
HMS Devastation
| 1869 | Zatwierdzenie okrętu do budowy. |
| 12.11.1869 | Położenie stępki. |
| 12.07.1871 | Wodowanie. |
| 19.04.1873 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 361 438 funtów (kadłub: 290 660 funtów, maszyny: 63 188 funtów). |
| 06.1875 | W tym okresie okręt przebywał w Wenecji. 25.06.1875 wraz z HMS "HERCULES" i HMS "PALLAS" okręt wyruszył w rejs na Maltę, zawijając po drodze do Triestu (07.07), Ankony (17.07 - 22.07) i Syrakuz. Na miejsce okręty dotarły 29.07.1875 r. |
| 1878 - 1885 | Okręt znajdował się w rezerwie. W tym czasie okręt został dozbrojony w Portsmouth, zamontowano na nim 2 reflektory, poprawiono również wentylację. |
| 19.07.1887 | W momencie wychodzenia z portu w Portland okręt ulega kolizji z HMS "AJAX". Późniejsze dowodzenie obarczyło winą za wypadek dowódcę HMS "DEVASTATION", którym w owym czasie był Captain Percy P. Luxmoore. Za karę został pozbawiony dowództwa. |
| 16.08.1889 | Okręt uczestniczył w manewrach w pobliżu Irlandii. |
| 1890 | Okręt przeniesiono do First Reserve. |
| 26.03.1890 | Okręt pełni służbę w Coast Guard, Queensferry, Północna Brytania (Szkocja). |
| 03.07.1890 - 1892 | Dokonano konwersji uzbrojenia i wymieniono maszyny na nowe. |
| 16.07.1896 | Okręt opuszcza Falmouth Roads i tego samego dnia dociera do Portland. |
| 26.06.1897 | Okręt uczestniczy w paradzie morskiej w Spithead z okazji Diamentowego Jubileuszu królowej Wiktorii. |
| 1899 - 1901 | Okręt pełni służbę na Morzu Śródziemnym. |
| 20.03.1901 | Okręt jest raportowany w Gibraltarze. |
| 16.08.1902 | Okręt uczestniczy w rewii koronacyjnej w Spithead. |
| 12.05.1908 | Okręt został sprzedany na złom do Ward, Morecambe. |
ZNANI DOWÓDCY (PRZYDZIAŁY)
| 08.1872 - 10.1873 | Captain William Nathan Wrighte Hewett |
| 10.1873 - 05.1877 | Captain Frederick W. Richards |
| 11.05.1877 - 11.1878 | Captain Walter James Hunt-Grubbe, Morze Śródziemne |
| 30.04.1885 - 26.06.1885 | Captain Lord Walter Talbot Kerr |
| 28.06.1885 - 14.08.1885 | Captain Alfred T. Dale |
| 08.1885 - 07.1887 | Captain Percy P. Luxmoore |
| 28.07.1887 - 05.1890 | Captain Frederick S. Vander-Meulen |
| 12.1893 - 08.1894 | Captain Charles L. Oxley |
| 14.08.1894 - 12.1896 | Captain William M. Lang |
| 12.1896 - 01.1898 | Captain William H. Henderson |
| 11.1898 - 10.1900 | Captain Frederick S. Inglefield |
| 15.10.1900 - 04.1902 | Captain Francis G. Kirby |
| 16.08.1902 | Captain G.L. Solater |
| 01.01.1903 - 31.12.1903 | Lieutenant & Commander (T) Arthur K. Waistell |
| 14.07.1903 - 18.08.1903 | Captain William O. Boothby (na czas manewrów) |
| 31.12.1903 - 09.09.1904 | Lieutenant in Command Vernon H. S. Haggard |
HMS Thunderer
| 1869 | Zatwierdzenie okrętu do budowy. |
| 26.06.1869 | Położenie stępki. |
| 25.03.1872 | Wodowanie. |
| 14.07.1876 | Podczas prób obciążeniowych w trakcie rejsu z Portsmouth do zatoki Stokes nastąpiła katastrofa. Jeden z kotłów eksplodował zabijając łącznie 45 ludzi (w tym kapitana okrętu, który niefortunnie znalazł się wtedy w pobliżu wybuchu) oraz raniąc 30 kolejnych. Zdarzenie to przyspieszyło prace nad wykorzystaniem innych modeli kotłów w Royal Navy. Przyczyną katastrofy był skorodowany i uszkodzony zawór bezpieczeństwa. |
| 26.05.1877 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 368 428 funtów (kadłub: 306 084 funtów, maszyny: 52 458 funtów). |
| 02.01.1879 | W trakcie ćwiczeń na Morzu Marmara nastąpiła kolejna katastrofa. Jedno z dział 12-calowych eksplodowało po omyłkowym, ponownym załadowaniu po niewypale. W wyniku eksplozji zginęło 11 ludzi a 35 zostało rannych. Podobnie jak w przypadku wcześniejszej katastrofy kotła, ten wypadek również stał się przyczyną zmian w planowanym uzbrojeniu przyszłych okrętów, w którym coraz większą rolę zaczęły odgrywać działa ładowane odtylcowo. |
| 1881 | Okręt został dozbrojony, zamontowano na nim 2 reflektory, poprawiono również wentylację. |
| 28.03.1887 | Okręt wraz z HMS "AGAMEMNON" i HMS "COLOSSUS" oraz HMS "DREADNOUGHT" z Księciem Walii i Diukiem Edynburga na pokładzie udał się do Cannes. Okręty docierają na miejsce 1 kwietnia i przebywają tam aż do 7 kwietnia. |
| 1888 - 1891 | Okręt znajdował się w rezerwie. Dokonano konwersji uzbrojenia i wymieniono maszyny na nowe. |
| 1892 - 1893 | Ponownie okręt znajdował się w rezerwie. |
| 13.09.1909 | Okręt został sprzedany na złom do G. Garnham. |
ZNANI DOWÓDCY (PRZYDZIAŁY)
| 07.1876 - 01.10.1878 | Captain John Crawford Wilson |
| 01.10.1878 - 01.1880 | Captain Alfred John Chatfield, Morze Śródziemne |
| 01.1880 - 05.1881 | Captain Philip Howard Colomb, Morze Śródziemne |
| 06.1881 - 11.1881 | Captain Charles F. Hotham |
| 05.1885 - 08.1886 | Captain Henry F. Stephenson |
| 17.08.1886 - 06.1888 | Captain Walter Stewart |
| 17.03.1891 - 04.1891 | Captain Lewis A. Beaumont |
| 11.04.1891 - 15.09.1892 | Captain Richard H. Hamond |
| 04.1893 - 10.1894 | Captain Henry H. Boys |
| 25.10.1894 - 04.1895 | Captain William H. C. St. Clair (kapitan flagowy) |
| 05.1895 - 02.1896 | Captain Orford Churchill |
| 01.02.1896 - 12.1897 | Captain Herbert W. S. Gibson |
| 12.1897 - 03.1898 | Captain John H. Rainier |
| 03.1898 - 09.1899 | Captain John S. Hallifax |
| 04.09.1899 - 12.1900 | Captain John E. Blaxland |
Galeria |
Źródła:
- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Rif Winfield (2014). British Warship of the Age of Sail 1817 - 1863. Seaforth Publishing.
- Wikipedia, The Dreadnought Project oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania