160-footers (1901)

Szczegóły
Kategoria: Torpedowce
HMS TB98Torpedowce 160-stopowe ("160-footers") były jednymi z ostatnich "tradycyjnych" torpedowców I klasy zbudowanych dla Royal Navy. Łącznie 13 okrętów, zbudowanych w stoczniach Thornycroft i White w latach 1900 - 1905 było podzielonych na trzy podtypy, nieznacznie różniące się od siebie. Mimo tego, iż stanowiły znaczący krok naprzód w porównaniu do innych, wcześniejszych torpedowców zostały jednak zdeklasowane przez powstające w tym samym czasie niszczyciele.
Kraj: Wielka Brytania
klasa: torpedowiec

Specyfikacja

Podtyp "TB98"

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
TB98 Thornycroft DYd ?.?.1900 22.01.1901 ?.?.1901 Sprzedany w 1920 r.
TB99 Thornycroft DYd ?.?.1900 06.03.1901 ?.?.1901 Sprzedany w 1920 r.
TB107 Thornycroft DYd ?.?.1900 ?.?.1901 ?.?.1901 Sprzedany w 1920 r.
TB108 Thornycroft DYd ?.?.1900 ?.?.1901 ?.?.1901 Sprzedany w 1920 r.

Podtyp "TB109"

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
TB109 Thornycroft DYd ?.?.1901 22.07.1902 ?.?.1902 Sprzedany w 1920 r.
TB110 Thornycroft DYd ?.?.1901 05.09.1902 ?.?.1902 Sprzedany w 1920 r.
TB111 Thornycroft DYd ?.?.1901 31.10.1902 ?.?.1902 Sprzedany w 1920 r.
TB112 Thornycroft DYd ?.?.1901 15.01.1903 ?.?.1903 Sprzedany w 1920 r.
TB113 Thornycroft DYd ?.?.1901 12.02.1903 ?.?.1903 Sprzedany w 1919 r.

Podtyp "TB114"

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
TB114 White DYd ?.?.1902 08.06.1903 ?.?.1904 Sprzedany w 1919 r.
TB115 White DYd ?.?.1902 19.11.1903 ?.?.1904 Sprzedany w 1919 r.
TB116 White DYd ?.?.1902 21.12.1903 ?.?.1904 Sprzedany w 1921 r.
TB117 White DYd ?.?.1902 18.02.1904 ?.?.1905 Kolizja w 1917 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność normalna "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 185 ts; "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 200 ts; "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": 219 ts
Wyporność pełna  "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 200 ts. Pozostałe: brak danych
Długość całkowita "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 49,99 m (164 ft 0 in); "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 50,60 m (166 ft 0 in); "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": brak danych
Długość pomiędzy pionami "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 48,77 m (160 ft 0 in); "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 50,22 m (164 ft 9 in); "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": 50,29 m (165 ft 0 in)
Szerokość "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 5,18 m (17 ft 0 in); "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 5,26 m (17 ft 3 in); "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": 5,33 m (17 ft 6 in)
Zanurzenie "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 1,80 m (5 ft 10 in); "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 1,68 m (5 ft 6 in); "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": 2,13 m (7 ft 0 in)

Napęd:

Maszyny "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": dwie pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 2 kotły parowe wodnorurkowe Thornycroft; 2 śruby
"TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": dwie pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 2 kotły parowe wodnorurkowe Thornycroft; 2 śruby
"TB114", "TB115", "TB116", "TB117": dwie pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 2 kotły parowe wodnorurkowe White; 2 śruby
Moc indykowana (projektowana) "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 3000 ihp
"TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 3050 ihp
"TB114", "TB115", "TB116", "TB117": 3050 ihp
Prędkość 25 węzłów
Paliwo "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 18 ton węgla; "TB109", "TB110"; "TB111", "TB112"; "TB113": 20 ton węgla; "TB114", "TB115", "TB116", "TB117": brak danych
Zasięg "TB98", "TB99", "TB107", "TB108": 3150 mil morskich przy prędkości 10 węzłów; pozostałe: brak danych

Opancerzenie:

Brak  

Uzbrojenie:

Początkowe 3 działa 47 mm (1,85 in) L/40 3-funtowe (3 pdr) Hotchkiss Mk I QF; 3 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in)

Ludzie:

Załoga brak danych (spotyka się często liczbę 32 członków załogi)

Projekt

Torpedowce 160 stopowe ("160-footers") faktycznie były ostatnimi torpedowcami I klasy zbudowanymi dla Royal Navy. Po nich powstały jeszcze tzw "przybrzeżne niszczyciele" typu "CRICKET" (zamówione w ramach programu rozbudowy floty 1905 - 1906 Programme), które można zaliczyć do torpedowców. Jeżeli chodzi o historię powstania torpedowców 160-stopowych, to ich geneza ma korzenie w 1893 Naval Defence Act, który to dokument zakładał wybudowanie w ciągu kilku następnych lat 30 torpedowców I klasy i 82 niszczycieli. Pierwsze torpedowce w ramach tego planu powstały w ramach programu rozbudowy floty 1892-3 Programme - były to torpedowce 140 stopowe ("140-footers"), które w liczbie 10 sztuk powstały w latach 1892 - 1895. Późniejsze doświadczenia z niszczycielami, które okazały się znacznie bardziej przydatne dla floty niż torpedowce kazały zweryfikować wcześniejsze założenia, więc z planowanych 30 sztuk torpedowców szybko się wycofano. Jednakże temat budowy nowych torpedowców I klasy wrócił podczas dyskusji nad programem rozbudowy floty 1899 - 1900 Programme. W listopadzie 1898 r. Kontroler (Admirał A. K. Wilson) wysłał zapytanie do DNC, czy gdyby zdecydowano się na budowę nowych torpedowców, to nastąpiłyby jakiekolwiek zmiany konstrukcyjne w porównaniu do torpedowców 140-stopowych. Z uwagi na to, co robiły inne marynarki wojenne, DNC, (którym w owym czasie był Sir William White), chciał zmian uzbrojenia i szybkości. Zasugerował jedno działo 12-funtowe na przedniej nadbudówce i dwie kartaczownice lub 3-funtowe działa, plus jedną podwójną lub dwie pojedyncze 18-calowe wyrzutnie torpedowe. Prędkość powinna wynosić 26–26,5 węzłów, a okręt mógłby mieć pojedyncze lub podwójne śruby.

Podczas omawiania projektu nowego torpedowca konstruktorzy ze stoczni Yarrow przedstawili szczegóły nowego układu uzbrojenia który został zastosowany na torpedowcach zbudowanych niedawno dla floty Austro-Węgier (maj 1899 r.). W tym układzie dwa działa były zamontowane obok siebie w części dziobowej. Dwie pojedyncze wyrzutnie torped były zamontowane na burtach okrętu w części dziobowej, trzecia była na linii środkowej na rufie. Ten układ miał pewną zaletę - obie przednie wyrzutnie mogły strzelać prawie na wprost (mogły być odchylane do siedemdziesięciu stopni od osi okrętu), w efekcie zastępując stosowaną na niektórych torpedowcach wyrzutnię dziobową, z której stosowania powoli rezygnowano, gdyż powodowała sporo problemów (zaburzenie przepływu wody wokół części dziobowej, mocniejsze rozbryzgi, zabieranie miejsca pod pokładem, prawdopodobieństwo wpadnięcia okrętu na własną, dopiero co wystrzeloną torpedę).

Zarówno DNO, jak i Kontroler chcieli wiedzieć, czy trzecie 3-funtowe działo może zostać zamontowane na rufie. W odpowiedzi konstruktorzy Yarrow zaprezentowali plany swoich ostatnich sześciu chilijskich torpedowców typu "INJENIERO HYATT" (nazywanych w Wielkiej Brytanii typem "VIPER") z trzecim działem zamontowanym na rufie, jednak ze znacznie krótszymi i lżejszymi 14-calowymi, a nie 18-calowymi torpedami. Admiralicja chciała jednakże, aby wszystkie działa były 3-funtowe, argumentując taką decyzję tym, iż to nie miał być projekt mini-niszczyciela. Projekt typu "VIPER" stał się podstawą do zamówienia w ramach 1899 - 1900 Programme dwóch torpedowców. Do przetargu zaproszone zostały stocznie Thornycroft, Yarrow, White i Cammell Laird. Yarrow odpadła już na samym początku, gdyż jej 152-stopowy torpedowiec, wzorowany na zbudowanych wcześniej w tej stoczni 5 torpedowców dla Austro-Węgier i 6 dla Chile (kolejnych 9 zostało zbudowanych dla Japonii) miał niespełniającą wymogów maszynę parową. White i Cammell Laird odpadli również, gdyż torpedowce zaprojektowane w tych stoczniach miały za duże wymiary. Zwyciężyła stocznia Thornycroft, oferując 155-stopowy (później długość zwiększono do 160 stóp) torpedowiec, który stał się podstawą do dalszej budowy. Torpedowce zbudowane w ramach 1899 - 1900 Programme były to HMS "TB98" i HMS "TB99". Według tego samego projektu zbudowano w ramach 1900 - 1901 Programme dwa kolejne torpedowce: HMS "TB107" i HMS "TB108".

Kontroler chciał kontynuować budowę dwóch torpedowców rocznie, ale Pierwszy Lord Marynarki Kerr zwrócił uwagę na spore zużycie znajdujących się w służbie jednostek, argumentując tym potrzebę zamówienia większej liczby nowych okrętów w celu zastąpienia tych najbardziej wyeksploatowanych, w związku z tym w ramach 1901 - 1902 Programme zdecydowano się zamówić pięć kolejnych jednostek. DNC zaproponował powtórzenie założeń stanowiących podstawę przy poprzednim zamówieniu, jednakże rozpoczęto rozważania nad zastosowaniem w części z nowych okrętów turbin parowych Parsonsa, jako sposób na zdobycie doświadczenia. Zaproszenia do wzięcia udziału w przetargu trafiło do trzech głównych budowniczych torpedowców i do Parsonsa. Stocznia Thornycroft zaproponowała trochę zmodyfikowaną wersję istniejącego projektu, z lepiej zaprojektowanym dziobem (mocno redukującym powstawanie rozbryzgów przy dużych prędkościach i złym stanie morza). Ponownie zwyciężyła, otrzymując kontrakt na cztery jednostki (od "TB109" do "TB112"), a następnie, pół miesiąca później, na piąty (HMS "TB113") po tym jak Kontroler zdecydował się na montaż turbin parowych w większych jednostkach (m.in. krążowniku i dwóch niszczycielach).

Później, w ramach 1902-1903 Programme zamówiono jeszcze cztery torpedowce. Tym razem wygrała stocznia White, budując torpedowce od "TB114" do "TB117". Na tym zakończono serię.

Konstrukcja

Służba

Galeria

- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Brown Les; 2023 "Royal Navy Torpedo Vessels 1870-1914"; Seaforth Publishing
- Wikipedia, Wargaming.net oraz inne strony internetowe.