Niszczyciel HMS "WELLAND" należał do serii "RIVER" ze stoczni Yarrow Shipbuilders, Poplar, Londyn. Okręt ten został zbudowany w ramach programu rozbudowy floty 1902 - 1903 Programme i konstrukcyjnie stanowił powtórzenie projektu niszczycieli typu "USK". |
Kraj: Wielka Brytaniaklasa: niszczyciel |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| WELLAND | Yarrow DYd | 01.10.1902 | 14.04.1904 | ?.07.1904 | Złomowany w 1920 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 620 ts ("Conway" podaje 660 ts) |
| Wyporność normalna | 550 ts ("Conway" podaje 590 ts) |
| Długość całkowita | 70,51 m (231 ft 4 in) ("Conway" podaje 70,49 m (231 ft 3 in)) |
| Długość pomiędzy pionami | 68,58 m (225 ft 0 in) |
| Szerokość | 7,16 m (23 ft 6 in) |
| Głębokość | 4,22 m (13 ft 10 in) |
| Zanurzenie | 2,20 m (7 ft 2½ in) ("Conway" podaje 3,05 m (10 ft 0 in)) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 4 kotły wodnorurkowe firmy Yarrow; 2 śruby |
| Moc indykowana | 7500 ihp |
| Prędkość | 25,5 węzła |
| Paliwo | od 65 ton do 130 ton |
| Zasięg | 1620 mil morskich przy prędkości 11 węzłów |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in) |
| Modernizacja w 1906 r. | 4 działa 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in) |
Ludzie:
| Załoga | 70 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Niszczyciele typu "RIVER" oceniono jako bardzo udany projekt, uważany za pierwszy prawdziwy typ kontrtorpedowców brytyjskich i pierwszy na świecie udany typ pełnomorskich kontrtorpedowców. Większy kadłub poprawił nie tylko dzielność morską okrętów, ale pozwolił także na składowanie większej ilości węgla, podnosząc zasięg okrętów do ok. 2000 mil morskich. Począwszy od około 1904 roku praktycznie wszystkie wówczas powstające na świecie kontrtorpedowce w mniejszym czy większym stopniu kopiowały rozwiązania użyte w typie "RIVER". Po raz pierwszy od powstania klasy kontrtorpedowców nie podporządkowano wszystkiego osiągnięciu maksymalnej prędkości, dzięki czemu powstały pierwsze pełnowartościowe jednostki, mogące służyć nie tylko jako szybkie torpedowce, ale także będące w stanie służyć jako prawdziwe okręty eskortowe dla głównych sił floty. W programie rozbudowy floty 1901 - 1902 Programme uwzględniono dziesięć okrętów. Początkowo dwa z nich miały być wyposażone w turbiny parowe Parsonsa, ale ostatecznie niszczyciel turbinowy serii "specjal" HMS "VELOX" zastąpił jednego z nich (drugim był HMS "EDEN"). Stoczniami zaangażowanymi w budowę pierwszych niszczycieli tego typu były Palmers (trzy okręty typu "ERNE"), Yarrow (trzy okręty typu "USK"), Hawthorn Leslie (dwa okręty, HMS "DERWENT" i turbinowy HMS "EDEN") i Laird (dwa okręty typu "FOYLE"). Nazwy wszystkich okrętów tego typu pochodziły od nazw rzek angielskich – stąd początkowa nazwa typu (ang. river - rzeka).
W ramach programu rozbudowy floty 1902 - 1903 Programme zamówiono kolejne 8 niszczycieli: dwa niszczyciele w stoczni Thornycroft (podtyp "KENNET"), jeden w stoczni Yarrow (HMS "WELLAND"), dwa w stoczni Palmers (podtyp "CHERWELL"), dwa w stoczni Laird (podtyp "ARUN") oraz jeden w stoczni Hawthorn Leslie (HMS "WAVENEY"). W dniu 30 sierpnia 1912 r. Admiralicja nakazała, aby wszystkie typy niszczycieli zostały oznaczone znakami alfanumerycznymi zaczynającymi się od litery "A". Jednostki typu "RIVER" zostały przydzielone do typu "E". Po 30 września 1913 r. te okręty były znane jako niszczyciele typu "E" i miały literę "E" namalowaną na kadłubie poniżej nadbudówki mostka oraz na kominie najbliższym dziobu lub rufy.
Konstrukcja |
Kadłub
HMS "WELLAND" konstrukcyjnie był identyczny z wcześniejszymi niszczycielami serii "RIVER" ze stoczni Yarrow, okrętami typu "USK". Wyporność pełna wynosiła 620 ts ("Conway" podaje 660 ts), natomiast długość całkowita 70,51 m (231 ft 4 in) ("Conway" podaje 70,49 m (231 ft 3 in)). Szerokość liczyła 7,16 m (23 ft 6 in) natomiast zanurzenie wynosiło 2,20 m (7 ft 2½ in) ("Conway" podaje 3,05 m (10 ft 0 in)). Mimo określenia, że niszczyciel ten był identyczny jak niszczyciele typu "USK" to opracowanie "Британские эсминцы" podaje pewne rozbieżności co do wymiarów (HMS "WELLAND" miałby wypierać o 5 ts mniej oraz miałby być szerszy o centymetr). W odróżnieniu od wcześniejszych typów brytyjskich niszczycieli, jednostki typu "RIVER" miały wysoki pokład dziobowy i prawdziwy mostek zamiast wcześniejszego kiosku. Były także większe, o szerszych kadłubach i nieco większym zanurzeniu. Przy ich projektowaniu maksymalny nacisk położono na ich dużą dzielność morską i zasięg, poświęcając kilka węzłów prędkości maksymalnej. Wysoki pokład dziobowy pozwał na korzystanie z umieszczonych tam armat nawet przy dużej fali, co było niemożliwe na wcześniejszych kontrtorpedowcach z bardzo mokrymi, ciągle zalewanymi podkładami typu turtle back. W porównaniu z wcześniejszymi typami brytyjskich kontrtorpedowców, bardzo podniesiono komfort zakwaterowania całej załogi. W kabinie kapitańskiej zainstalowano niespotykany wcześniej "luksus", jakim był węglowy piecyk (tzw. "koza"), a wszyscy oficerowie mieli swoje własne, osobne kabiny. W kabinach zainstalowano niewielkie składane wanny (hip bath) lub składane umywalki. Zwiększono także powierzchnię kabiny przypadającą na każdego marynarza – wszyscy mieli zagwarantowane 20 cali miejsca do siedzenia, a większość miała 18 cali zarezerwowanych na hamak (niektórzy marynarze musieli spać na korkowych materacach rozkładanych na szafkach).
Jeżeli chodzi o cechy odróżniające HMS "WELLAND" i podtyp "USK" od innych niszczycieli typu "RIVER", to w tych niszczycielach zastosowano rozwiązanie z czterema kominami, z których każdy odprowadzał spaliny z jednego kotła, podobnie jak w niszczycielach typu "ERNE". W związku z rozmieszczeniem kotłów w pewnej odległości od siebie, kominy również były umieszczone w dwóch parach, oddalonych od siebie. Taka ilość kominów jak i ich rozmieszczenie było charakterystyczne dla niszczycieli typu "RIVER" zbudowanych w stoczni Yarrow Shipbuilders, Poplar, Londyn, podobnie jak w stoczni Palmers Shipbuilding and Iron Company, Jarrow. Jeżeli chodzi o wyposażenie to okręty te miały na pokładzie jeden welbot, jedna szalupę i jedną łódź składana typu Berthon.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręty miały początkowo uzbrojenie identyczne jak niszczyciele 30-węzłowe. Były uzbrojone w 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF na podstawie P I(maksymalny kąt podniesienia lufy 30°, maksymalny zasięg 9500 yardów), 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF na podstawie Mark I (maksymalny kąt podniesienia lufy 30°, ale celownika tylko do 25°, zasięg maksymalny 4000 yardów) i 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in). Wyrzutnie torped w nomenklaturze brytyjskiej określane jako 18-calowe w rzeczywistości miały 17,72 cala, co dawało w przeliczeniu 450 mm. Uzbrojenie torpedowe stanowiły dwie pojedyncze wyrzutnie 18-calowe, jedna umieszczona pomiędzy kominami na śródokręciu, jedna na rufie. Około 1909 roku niszczyciele typu "RIVER" zostały wyposażone w urządzenia do ładowania torped 18-calowych, a niektóre, zapewne z myślą o przyszłości, w ładowarki dla wówczas testowanych torped 21-calowych. W 1916 wszystkie okręty tego typu uzbrojone były jednak w torpedy 18-calowe Mark VII. Niektóre okręty tego typu zostały wyposażone urządzenie Fore Bridge Firing Gear służące do odpalania torped z mostku.
Począwszy od 1906 roku (zatwierdzono tą modyfikację 23 października 1906 r.) pięć armat 6-funtowych zostało zastąpionych przez trzy skuteczniejsze armaty 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF na podstawach G Mark I. Dwie zostały zamontowane po obu stronach mostka, ostatnia z nich na stanowisku rufowym. Modyfikacje na niszczycielach kontynuowane były aż do 1908 r. W czasie wojny z niektórych niszczycieli zdjęto dwie armaty w celu uzbrojenia ich w bomby głębinowe. Do 1920 roku na większości istniejących wtedy okrętów jedna armata 12-funtowa została zamieniona na szybkostrzelną, uniwersalną (QF HA/LA) armatę 12-funtową zdolną do prowadzenia ognia do celów powietrznych. Okręty z różnych stoczni różniły się także rozmieszczeniem części uzbrojenia artyleryjskiego – na niektórych z nich część armat była umieszczona bezpośrednio na pokładzie dziobowym, na innych armaty znajdowały się w burtowych platformach (sponsonach) z wycięciem do przodu tak, aby umożliwiać strzelanie w kierunku dziobu. Niszczyciele ze stoczni Yarrow miały armaty umieszczone sponsonach.
Napęd
HMS "WELLAND" oraz niszczyciele podtypu "USK", podobnie jak tradycyjne niszczyciele 30-węzłowe były wyposażone w dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania. Maszyny rozwijały moc ok. 7500 ihp, a więc nieco więcej niż niszczyciele typu "ERNE". Przy wyborze napędu dla nowego typu kontrtorpedowców zdecydowano powrócić do używanych wcześniej tłokowych maszyn parowych (zamiast niedopracowanych jeszcze turbin parowych), co było związane z mniejszym zużyciem węgla. Nowością w specyfikacjach nowych okrętów było wprowadzenie zastrzeżenia, że prędkość maksymalna ma być testowana w realistycznych warunkach, z pełnym uzbrojeniem i zapasem węgla. Wcześniejsze typy osiągały maksymalną prędkość 27 czy 30 węzłów jedynie przy minimalnym obciążeniu, w praktyce ich maksymalna prędkość nie była osiągalna. Z powodu stosunkowo niskiej mocy maszyn, przy małej fali niszczyciele typu "RIVER" były wolniejsze od wszystkich wcześniejszych typów kontrtorpedowców brytyjskich (niszczyciele podtypu "USK" i HMS "WELLAND" rozwijały 25,5 węzła), ale w przeciwieństwie od nich mogły rozwijać prędkość zbliżoną do maksymalnej także na pełnym morzu i przy dużej fali. Wszystkie okręty miały po dwa wały śrubowe, po jednej śrubie na wale.
HMS "WELLAND", podobnie jak okręty typu "USK", w przeciwieństwie do okrętów typu "ERNE" były wyposażone w cztery kotły parowe firmy Yarrow, umieszczone w jednej podwójnej kotłowni oraz dwóch pojedynczych umieszczonych przed i za podwójną. Od dziobu pojedyncza kotłownia przylegała do pomieszczeń mieszkalnych, natomiast od strony rufy ostatnia kotłownia przylegała do maszynowni. Takie rozmieszczenie podwyższało przeżywalność okrętów. Przeprojektowano także miejsce składowania węgla, był on teraz lepiej dostępny dla palaczy. Spaliny były odprowadzane przez cztery kominy, umieszczone w dwóch grupach, po dwa. Zapas węgla wynosił od od 65 ton do 130 ton, co pozwalało na osiągnięcie 1620 mil morskich przy prędkości 11 węzłów, a więc nieco mniej niż niszczyciele typu "ERNE". W opracowaniu "Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953" można znaleźć informacje na temat osiągów tych niszczycieli podczas prób. HMS "WELLAND" osiągnął przy mocy 7754 ihp i 339,4 obrotach na minutę prędkość 26,020 węzła. W trakcie prób niszczyciel wypierał 574 ts.
Służba |
| 01.10.1902 | Położenie stępki okrętu w stoczni Yarrows, Poplar. |
| 14.04.1904 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1904 | Ukończenie budowy okrętu. Koszt okrętu wyniósł 76 000 funtów. Po wcieleniu do służby okręt został przydzielony do East Coast Destroyer Flotilla w składzie 1. Fleet z bazą w Harwich. |
| 1906 | W Sheerness Dockyard dokonano modyfikacji uzbrojenia, zdemontowano działa 6-funtowe, montując zamiast nich 3 działa 12-funtowe. |
| 04.1908 | Okręt był jednym z 10 niszczycieli serii "RIVER" na których zamontowano nowe urządzenia radiowe w ośrodku szkoleniowym Royal Navy HMS "Vernon". |
| 27.04.1908 | Krążownik HMS "ATTENTIVE" wziął udział w serii incydentów podczas nocnych ćwiczeń z Eastern Destroyer Flotilla. Najpierw zderzył się z niszczycielem HMS "WELLAND", a potem z HMS "GALA", powodując rozcięcie tego drugiego okrętu na dwie części. Rufowa zatonęła niemal natychmiast, dziobową część natomiast udało się przeholować na płytszą wodę. |
| 1909 | Po dokonaniu napraw okręt został skierowany do China Station na przełomie roku 1909 i 1910 r. |
| 30.08.1912 | W dniu 30 sierpnia 1912 r. Admiralicja nakazała, aby wszystkie typy niszczycieli zostały oznaczone znakami alfanumerycznymi zaczynającymi się od litery "A". Jednostki typu "RIVER" zostały przydzielone do typu "E". Po 30 września 1913 r. te okręty były znane jako niszczyciele typu "E" i miały literę "E" namalowaną na kadłubie poniżej nadbudówki mostkai oraz na komienie najbliższym dziobu lub rufy. |
| 07.1914 | Tuż przed wojną okręt bazował w Hongkongu z przydziałem jako tender dla pancernika HMS "TRIUMPH". Został przebazowany do Tsingtao, w celu zablokowania niemieckiej bazy. Zapisy z dziennika okrętowego za okres od grudnia 1913 r. do lutego 1919 r. znajdują się na stronie Naval History. |
| 11.1914 | Okręt został przydzielony do 5. Destroyer Flotilla z przydziałem do Mediterranean Station. Wraz z pancernikiem HMS "TRIUMPH" uczestniczył w kampanii dardanelskiej. Okręt przebywał na Morzu Śródziemnym aż do końca wojny. |
| 25.04.1915 | Niszczyciel został przydzielony do 7. Squadron, który uczestniczył w blokadzie Smyrna. |
| 05.07.1915 | Okręt znalazł się w składzie sił określanych jako Smyrna Patrol, któych zadaniem była blokada toreckiego wybrzeża od Cape Kaba aż do pozycji 38°30’E, na dystansie 200 mil morskich (włączając w to port w Smyrna). W owym czasie okręt bazował w Port Iero, na wyspie Lesbos. |
| 03.1917 | Okręt uczestniczył w osłonie konwojów pomiędzy Maltą i Souda. W miesiąc później trafił do doku na Malcie w celu dokonania remontu. |
| 05.1917 | Okręt po zakończeniu remontu został przydzielony do służby patrolowej w okolicy Dardnaneli i zostaje przebazowany do Mudros. |
| 1919 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i został zdjęty ze służby z przydziałem na listę okrętów do zbycia. |
| 30.06.1920 | Okręt został sprzedany dla Thos W Ward, Sheffield i złomowany w Preston. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 31.07.1904 - 13.09.1904 | Lieutenant in Command Osmond J. Prentis (na czas manewrów) |
| 15.09.1904 - 06.03.1905 | Commander Wilmot S. Nicholson |
| 06.03.1905 - 10.03.1905 | Commander Ernest K. Loring |
| 10.03.1905 - 07.04.1906 | Lieutenant & Commander William E. Middleton |
| 07.04.1906 - 28.05.1906 | Commander William F. Blunt |
| 28.05.1906 - 18.09.1909 | Commander Anselan J. B. Stirling |
| 18.09.1909 - 02.09.1910 | Commander Claude Seymour |
| 21.11.1910 - 15.03.1911 | Lieutenant (in Command?) Percy J. Helyar |
| 15.03.1911 - 23.05.1911 | Lieutenant in Command Evelyn C. O. Thomson |
| 23.05.1911 - 05.1911 | Lieutenant-Commander Arthur G. H. Bond (na czas przejścia na Maltę) |
| 05.1911 - 11.1911 | Lieutenant & Commander Charles F. Ballard |
| 11.1911 - 17.04.1912 | Lieutenant & Commander Ennis T. R. Chambers |
| 17.04.1912 - 07.04.1914 | Commander Claude Seymour |
| 07.04.1914 - 16.02.1916 | Lieutenant-Commander Charles A. Poignand |
| 17.02.1916 - 20.01.1917 | Lieutenant in Command Philip A. Heyder |
| 20.01.1917 - 10.08.1918 | Lieutenant in Command Fred E. Ayers |
| 17.08.1918 - ? | Commander George H. Newman |
Galeria |
Źródła:
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing
- Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953. Часть 1. — "Галея Принт", 2012
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania