Ten okręt został zbudowany w stoczni R.W. Hawthorn Leslie and Company, Ltd, Newcastle-upon-Tyne w ramach programu rozbudowy 1902 – 1903 Naval Estimates. Konstrukcyjnie był niemal identyczny z wcześniejszym niszczycielem z tej stoczni - HMS "DERWENT". |
Kraj: Wielka Brytaniaklasa: niszczyciel |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| WAVENEY | Hawthorn Leslie DYd | 20.10.1902 | 16.03.1903 | ?.06.1904 | Złomowany w 1920 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 620 ts |
| Wyporność normalna | 550 ts ("British Destroyers..." podaje 533,6 ts) |
| Długość całkowita | 68,73 m (225 ft 6 in) ("British Destroyers..." podaje 67,44 m (221 ft 3 in)) |
| Długość pomiędzy pionami | 67,06 m (220 ft 0 in) |
| Szerokość | 7,16 m (23 ft 6 in) |
| Głębokość | 4,20 m (13 ft 9 in) |
| Zanurzenie | 2,16 m (7 ft 1 in) ("Conway..." podaje 2,74 m (9 ft 0 in)) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 4 kotły wodnorurkowe firmy Yarrow; 2 śruby |
| Moc indykowana | 7000 ihp |
| Prędkość | 25,5 węzła |
| Paliwo | od 65 ton do 130 ton |
| Zasięg | 1735 mil morskich przy prędkości 11 węzłów (spotyka się również 1870 mil morskich przy prędkości 11 węzłów) |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in) |
| Modernizacja w 1906 r. | 4 działa 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in) |
Ludzie:
| Załoga | 70 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Niszczyciele typu "RIVER" oceniono jako bardzo udany projekt, uważany za pierwszy prawdziwy typ kontrtorpedowców brytyjskich i pierwszy na świecie udany typ pełnomorskich kontrtorpedowców. Większy kadłub poprawił nie tylko dzielność morską okrętów, ale pozwolił także na składowanie większej ilości węgla, podnosząc zasięg okrętów do ok. 2000 mil morskich. Począwszy od około 1904 roku praktycznie wszystkie wówczas powstające na świecie kontrtorpedowce w mniejszym czy większym stopniu kopiowały rozwiązania użyte w typie "RIVER". Po raz pierwszy od powstania klasy kontrtorpedowców nie podporządkowano wszystkiego osiągnięciu maksymalnej prędkości, dzięki czemu powstały pierwsze pełnowartościowe jednostki, mogące służyć nie tylko jako szybkie torpedowce, ale także będące w stanie służyć jako prawdziwe okręty eskortowe dla głównych sił floty. W programie rozbudowy floty 1901 - 1902 Programme uwzględniono dziesięć okrętów. Początkowo dwa z nich miały być wyposażone w turbiny parowe Parsonsa, ale ostatecznie niszczyciel turbinowy serii "specjal" HMS "VELOX" zastąpił jednego z nich (drugim był HMS "EDEN"). Stoczniami zaangażowanymi w budowę pierwszych niszczycieli tego typu były Palmers (trzy okręty typu "ERNE"), Yarrow (trzy okręty typu "USK"), Hawthorn Leslie (dwa okręty, HMS "DERWENT" i turbinowy HMS "EDEN") i Laird (dwa okręty typu "FOYLE"). Nazwy wszystkich okrętów tego typu pochodziły od nazw rzek angielskich – stąd początkowa nazwa typu (ang. river - rzeka).
W ramach programu rozbudowy floty 1902 - 1903 Programme zamówiono kolejne 8 niszczycieli: dwa niszczyciele w stoczni Thornycroft (podtyp "KENNET"), jeden w stoczni Yarrow (HMS "WELLAND"), dwa w stoczni Palmers (podtyp "CHERWELL"), dwa w stoczni Laird (podtyp "ARUN") oraz jeden w stoczni Hawthorn Leslie (HMS "WAVENEY"). Niszczyciel HMS "WAVENEY" konstrukcyjnie miał być powtórzeniem projektu niszczyciela HMS "DERWENT", jednego z dwóch niszczycieli wybudowanych w stoczni R.W. Hawthorn Leslie and Company, Ltd, Newcastle-upon-Tyne w ramach programu rozbudowy 1901 – 1902 Naval Estimates. W dniu 30 sierpnia 1912 r. Admiralicja nakazała, aby wszystkie typy niszczycieli zostały oznaczone znakami alfanumerycznymi zaczynającymi się od litery "A". Jednostki typu "RIVER" zostały przydzielone do typu "E". Po 30 września 1913 r. te okręty były znane jako niszczyciele typu "E" i miały literę "E" namalowaną na kadłubie poniżej nadbudówki mostka oraz na kominie najbliższym dziobu lub rufy.
Konstrukcja |
Kadłub
Wyporność pełna wynosiła 620 ts, natomiast długość całkowita 68,73 m (225 ft 6 in) ("British Destroyers..." podaje 67,44 m (221 ft 3 in)). Szerokość liczyła 7,16 m (23 ft 6 in) natomiast zanurzenie wynosiło 2,16 m (7 ft 1 in) ("Conway..." podaje 2,74 m (9 ft 0 in)). W odróżnieniu od wcześniejszych typów brytyjskich niszczycieli, jednostki typu "RIVER" miały wysoki pokład dziobowy i prawdziwy mostek zamiast wcześniejszego kiosku. Były także większe, o szerszych kadłubach i nieco większym zanurzeniu. Przy ich projektowaniu maksymalny nacisk położono na ich dużą dzielność morską i zasięg, poświęcając kilka węzłów prędkości maksymalnej. Wysoki pokład dziobowy pozwał na korzystanie z umieszczonych tam armat nawet przy dużej fali, co było niemożliwe na wcześniejszych kontrtorpedowcach z bardzo mokrymi, ciągle zalewanymi podkładami typu turtle back. W porównaniu z wcześniejszymi typami brytyjskich kontrtorpedowców, bardzo podniesiono komfort zakwaterowania całej załogi. W kabinie kapitańskiej zainstalowano niespotykany wcześniej "luksus", jakim był węglowy piecyk (tzw. "koza"), a wszyscy oficerowie mieli swoje własne, osobne kabiny. W kabinach zainstalowano niewielkie składane wanny (hip bath) lub składane umywalki. Zwiększono także powierzchnię kabiny przypadającą na każdego marynarza – wszyscy mieli zagwarantowane 20 cali miejsca do siedzenia, a większość miała 18 cali zarezerwowanych na hamak (niektórzy marynarze musieli spać na korkowych materacach rozkładanych na szafkach). Jeżeli chodzi o cechy odróżniające niszczyciel HMS "WAVENEY" od innych niszczycieli typu "RIVER", to (podobnie jak we wcześniejszych niszczycielach z tej stoczni, okrętach podtypu "DERWENT") w tych niszczycielach zastosowano rozwiązanie z dwoma kominami, z których każdy odprowadzał spaliny z dwóch kotłów. Kominy były szersze niż w niszczycielach podtypów "ERNE" i "USK", gdyż musiały obsługiwać po dwa kotły. Jeżeli chodzi o wyposażenie to okręty te miały na pokładzie jeden welbot, jedna szalupę i jedną łódź składana typu Berthon.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręty miały początkowo uzbrojenie identyczne jak niszczyciele 30-węzłowe. Były uzbrojone w 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF na podstawie P I(maksymalny kąt podniesienia lufy 30°, maksymalny zasięg 9500 yardów), 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF na podstawie Mark I (maksymalny kąt podniesienia lufy 30°, ale celownika tylko do 25°, zasięg maksymalny 4000 yardów) i 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in). Wyrzutnie torped w nomenklaturze brytyjskiej określane jako 18-calowe w rzeczywistości miały 17,72 cala, co dawało w przeliczeniu 450 mm. Uzbrojenie torpedowe stanowiły dwie pojedyncze wyrzutnie 18-calowe, jedna umieszczona pomiędzy kominami na śródokręciu, jedna na rufie. Około 1909 roku niszczyciele typu "RIVER" zostały wyposażone w urządzenia do ładowania torped 18-calowych, a niektóre, zapewne z myślą o przyszłości, w ładowarki dla wówczas testowanych torped 21-calowych. W 1916 wszystkie okręty tego typu uzbrojone były jednak w torpedy 18-calowe Mark VII. Niektóre okręty tego typu zostały wyposażone urządzenie Fore Bridge Firing Gear służące do odpalania torped z mostku.
Począwszy od 1906 roku (zatwierdzono tą modyfikację 23 października 1906 r.) pięć armat 6-funtowych zostało zastąpionych przez trzy skuteczniejsze armaty 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF na podstawach G Mark I. Dwie zostały zamontowane po obu stronach mostka, ostatnia z nich na stanowisku rufowym. Modyfikacje na niszczycielach kontynuowane były aż do 1908 r. W czasie wojny z niektórych niszczycieli zdjęto dwie armaty w celu uzbrojenia ich w bomby głębinowe. Do 1920 roku na większości istniejących wtedy okrętów jedna armata 12-funtowa została zamieniona na szybkostrzelną, uniwersalną (QF HA/LA) armatę 12-funtową zdolną do prowadzenia ognia do celów powietrznych. Okręty z różnych stoczni różniły się także rozmieszczeniem części uzbrojenia artyleryjskiego – na niektórych z nich część armat była umieszczona bezpośrednio na pokładzie dziobowym, na innych armaty znajdowały się w burtowych platformach (sponsonach) z wycięciem do przodu tak, aby umożliwiać strzelanie w kierunku dziobu. Niszczyciele ze stoczni Hawthorn Leslie miały armaty umieszczone na sponsonach.
Napęd
Niszczyciel HMS "WAVENEY" podobnie jak tradycyjne niszczyciele 30-węzłowe był wyposażony w dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania. Maszyny rozwijały moc ok. 7000 ihp. Podobnie jak w innych niszczycielach typu "RIVER" nowością w specyfikacjach tych okrętów było wprowadzenie zastrzeżenia, że prędkość maksymalna ma być testowana w realistycznych warunkach, z pełnym uzbrojeniem i zapasem węgla. Wcześniejsze typy osiągały maksymalną prędkość 27 czy 30 węzłów jedynie przy minimalnym obciążeniu, w praktyce ich maksymalna prędkość nie była osiągalna. Z powodu stosunkowo niskiej mocy maszyn, przy małej fali niszczyciele typu "RIVER" były wolniejsze od wszystkich wcześniejszych typów kontrtorpedowców brytyjskich (niszczyciel HMS "WAVENEY" miał rozwijać 25,5 węzła), ale w przeciwieństwie od nich mogły rozwijać prędkość zbliżoną do maksymalnej także na pełnym morzu i przy dużej fali. Wszystkie okręty miały po dwa wały śrubowe, po jednej śrubie na wale. Niszczyciel HMS "WAVENEY" był wyposażony w cztery kotły parowe firmy Yarrow, Spaliny były odprowadzane przez dwa kominy, nieco szerszych niż w niszczycielach podtypów podtypów "ERNE" i "USK". Zapas węgla wynosił od od 65 ton do 140 ton, co pozwalało na osiągnięcie 1870 mil morskich przy prędkości 11 węzłów. W opracowaniu "Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953" można znaleźć informacje na temat osiągów tych niszczycieli podczas prób. Niszczyciel HMS "WAVENEY" osiągnął przy mocy 7298 ihp i 344,5 obrotach na minutę prędkość 25,644 węzła.
Służba |
| 20.10.1902 | Położenie stępki okrętu w stoczni R.W. Hawthorn Leslie and Company, Ltd, Newcastle-upon-Tyne. |
| 16.03.1903 | Wodowanie okrętu. |
| 06.1904 | Ukończenie budowy okrętu. Koszt okrętu wyniósł 87 400 funtów. Po wcieleniu do służby okręt został przydzielony do East Coast Destroyer Flotilla w składzie 1. Fleet z bazą w Harwich. |
| 1906 | W Sheerness Dockyard dokonano modyfikacji uzbrojenia, zdemontowano działa 6-funtowe, montując zamiast nich 3 działa 12-funtowe. Po modernizacji okręt przydzielono do 1. Destroyer Flotilla. |
| 26.07.1907 | Okręt zderzył się z niszczycielem HMS "GARRY" nieopodal Sandown. Oba okręty doznały niegroźnych uszkodzeń. |
| 04.1909 | Okręt został przydzielony do 3. Destroyer Flotilla. Baza flotylli znajdowała się w Harwich. |
| 05.1912 | Okręt został przeniesiony do 5. Destroyer Flotilla w składzie 2. Fleet. Okręt pozostawał w składzie flotylli z załogą szkieletową. |
| 30.08.1912 | W dniu 30 sierpnia 1912 r. Admiralicja nakazała, aby wszystkie typy niszczycieli zostały oznaczone znakami alfanumerycznymi zaczynającymi się od litery "A". Jednostki typu "RIVER" zostały przydzielone do typu "E". Po 30 września 1913 r. te okręty były znane jako niszczyciele typu "E" i miały literę "E" namalowaną na kadłubie poniżej nadbudówki mostkai oraz na komienie najbliższym dziobu lub rufy. |
| 1914 | Na początku 1914 r. okręt został przeniesiony do 9. Destroyer Flotilla z bazą w Chatham. Pełnił funkcję tendera dla byłego krążownika HMS "ST GEORGE". Zadania flotylli obejmowały patrole przeciwko okrętom podwodnym i przeciwminowe na obszarze Firth of Forth. Od 6 grudnia 1914 r. okręt nosił numer N19, od 1 września 1915 r. numer D35, od 1 stycznia 1918 r. numer D96, natomiast od 13 września 1918 r. numer H86. |
| 06.12.1914 | Niszczyciele flotylli (HMS "DOON" (flagowy), HMS "WAVENEY", HMS "TEST" i HMS "MOY") odbywały tego dnia patrol nieopodal Hartlepool. W tym samym czasie niemieckie krążowniki liniowe dokonały rajdu na ten port. Niszczyciele tej flotylli nie wzięły bezpośredniego udziału w walce. |
| 10.1915 | W momencie połączenia 7. Destroyer Flotilla i 9. Destroyer Flotilla okręt zyskał przydział do 7. Destroyer Flotilla z bazą na rzece Humber. Wraz z siłami tzw. Humber Patrol okręt pełnił służbę patrolową do końca wojny. |
| 1919 | Okręt został zdjęty ze służby i umieszczony na liście okrętów do zbycia. |
| 20.02.1920 | Okręt został sprzedany dla Thos W Ward, Sheffield i złomowany w Grays, Essex, Thames Estuary. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 14.07.1904 - 08.1904 | Commander Harold G. Grenfell (na czas manewrów) |
| 29.08.1904 - 12.01.1906 | Commander Reginald Y. Tyrwhitt |
| 12.01.1906 - 28.05.1906 | Commander John G. de O. Coke |
| 28.05.1906 - 10.07.1906 | Commander Francis G. St. John |
| 10.07.1906 - 01.10.1906 | Commander Cecil H. Fox |
| 01.10.1906 - 11.06.1907 | Commander Alan C. Bruce |
| 11.06.1907 - 29.01.1908 | Commander James W. G. Innes |
| 29.01.1908 - 15.03.1910 | Lieutenant-Commander Aubrey E. D. Moore |
| 22.03.1910 - 26.11.1910 | Lieutenant & Commander Charles C. Dix |
| 26.11.1910 - 03.03.1911 | Lieutenant & Commander John P. Champion |
| 03.03.1911 - 29.02.1912 | Lieutenant in Command Hubert E. Gore-Langton |
| 29.02.1912 - 01.05.1912 | Lieutenant-Commander Oswald T. Hodgson |
| 16.11.1912 - 14.03.1913 | Lieutenant & Commander Owen T. H. Phillips |
| 14.03.1913 - 25.11.1913 | Lieutenant-Commander George B. Hartford |
| 26.06.1914 - 02.08.1915 | Lieutenant in Command Ralph W. H. Roberts |
| 09.09.1915 - 06.06.1916 | Lieutenant in Command Humphrey M. Robson |
| 06.06.1916 - 12.02.1917 | Lieutenant in Command Valentine M. Wyndham-Quin |
| 08.02.1917 (?) - 02.1917 | Lieutenant in Command Harry A. D. Keate |
| 04.1917 - 19.07.1917 | Commander Hamilton C. Allen |
| 17.08.1917 - 14.12.1917 | Lieutenant-Commander Charles C. de M. Malan |
| 14.10.1918 - 08.12.1918 | Lieutenant-Commander R.N.R. Robert M. Gardner |
Galeria |
Źródła:
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing
- Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953. Часть 1. — "Галея Принт", 2012
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania