 W ramach 1896 – 1897 Naval Estimates dla Royal Navy zbudowano 20 niszczycieli 30-węzłowych. Trzy z tych jednostek, niszczyciele typu "GIPSY" (nazywanego czasami typem "OSPREY") zbudowano w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company, Govan, Glasgow. |
 Kraj: Wielka Brytaniaklasa: niszczyciel |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| FAIRY | Fairfields, Govan | 19.10.1896 | 29.05.1897 | ?.08.1898 | Zatonął w 1918 r. |
| GIPSY | Fairfields, Govan | 01.10.1896 | 09.03.1897 | ?.07.1898 | Sprzedany w 1921 r. |
| OSPREY | Fairfields, Govan | 14.11.1896 | 07.04.1897 | ?.07.1898 | Złomowany w 1919 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 400 ts |
| Wyporność normalna | 355 ts |
| Długość całkowita | 65,68 m (215 ft 6 in) |
| Długość pomiędzy pionami | 63,93 m (209 ft 9 in) |
| Szerokość | 6,40 m (21 ft 0 in) |
| Głębokość | 3,71 m (12 ft 2 in) |
| Zanurzenie | 2,49 m (8 ft 2 in) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 4 kotły wodnorurkowe firmy Thornycroft; 2 śruby |
| Moc indykowana | 6300 ihp |
| Prędkość | 30 węzłów (kontraktowa 30 węzłów) |
| Paliwo | od 45 ton do 85 ton węgla |
| Zasięg | 1440 mil morskich przy prędkości 11 węzłów |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in) |
Ludzie:
| Załoga | 63 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Stocznia Fairfield Shipbuilding and Engineering Company, Govan, Glasgow była koleją stocznią do której zwróciła się Admiralicja w sprawie budowy kolejnych niszczycieli serii 30-węzłowej. Wcześniejsze niszczyciele tej stoczni, typu "HANDY", posłużyły za wzór nowej konstrukcji. Jedną z różnic pomiędzy tymi dwoma konstrukcjami (poza wymiarami i mocą maszyn) było odmienne zaprojektowanie kotłowni. W typie "HANDY" dwa pierwsze kotły odprowadzały spaliny przez pierwszy z dwóch kominów, natomiast w typie "GIPSY" dwa środkowe spośród czterech kotłów odprowadzały spaliny przez środkowy z trzech kominów. 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "C" należały właśnie niszczyciele typu "GIPSY".
Konstrukcja |
Kadłub
Okręty typu "GIPSY" miały wyporność pełną wynoszącą 400 ts. Długość całkowita wynosiła 65,68 m (215 ft 6 in), szerokość 6,40 m (21 ft 0 in) natomiast zanurzenie 2,49 m (8 ft 2 in). Kadłub okrętów był wykonany ze stali. Konstrukcyjnie te w dużym stopniu okręty bazowały na 27-węzłowym typie "HANDY", z nieco większymi wymiarami i mocniejszymi maszynami. Charakteryzowały się zastosowaniem trzech kominów w przeciwieństwie do dwukominowych niszczycieli typu "HANDY". Środkowy komin był nieco szerszy od innych, gdyż odprowadzał spaliny z dwóch kotłów. Podobnie jak większość wczesnych niszczycieli miały zakryty dziób, ukształtowany na podobieństwo skorupy żółwia (ang. "turtleback"), miał on ułatwić omywanie kadłuba przez fale przy dużej prędkości. W części dziobowej znajdowało się odkryte stanowisko działa 12-funtowego, które w dużym stopniu było zintegrowane z niewielkim mostkiem (stanowiskiem dowodzenia). Powodowało to pewne problemy (głównie dlatego, iż dla wygody oficerowie używali platformy działa jako mostka, zamiast używać stanowiska pod nią) i w późniejszych, większych konstrukcjach odseparowano te dwa elementy.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręty były uzbrojone 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF, 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowe (6 pdr) 8 cwt QF i 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in). Działo 12-funtowe znajdowało się na odsłoniętym stanowisku w części dziobowej. Dwa stanowiska szybkostrzelnych dział 6-funtowych znajdowały się zaraz za stanowiskiem dowodzenia, dwa kolejne na burtach na śródokręciu natomiast ostatnie z nich na rufie. Zarówno działo 12-funtowe jak i działa 6-funtowe były wyposażone w osłony przeciwodłamkowe, jednak mogły być one demontowane i często na zdjęciach nie są one uwidocznione. Okręty były wyposażone w dwie wyrzutnie torped umieszczone na obrotowych pojedynczych stanowiskach. Oba stanowiska znajdowały się w części rufowej, za kominami. Wyrzutnie torped w nomenklaturze brytyjskiej określane jako 18-calowe w rzeczywistości miały 17,72 cala, co dawało w przeliczeniu 450 mm.
Napęd
Okręty te, podobnie jak w typie "HANDY" zostały wyposażone w dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania. Maszyny te miały dwa cylindry niskiego ciśnienia, co generowało mniejsze drgania całego urządzenia. Parę zapewniały cztery kotły wyprodukowane przez Thornycroft były umieszczone w oddzielnych kotłowniach. Dwa środkowe kotły odprowadzały spaliny przez jeden, nieco szerszy komin. W opracowaniu "Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953"można znaleźć informacje na temat osiągów tych niszczycieli podczas prób. HMS "OSPREY" osiągnął prędkość 30,600 węzła, HMS "FAIRY" osiągnął prędkość 30,201 natomiast HMS "GIPSY" przy mocy 6416 ihp osiągnął prędkość 30,207 węzła przy 396,9 obrotach na minutę.
Służba |
HMS Fairy
| 19.10.1896 | Położenie stępki okrętu w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company, Govan, Glasgow pod numerem stoczniowym 396. |
| 29.05.1897 | Wodowanie okrętu. |
| 08.1898 | Ukończenie budowy okrętu. Po zakończeniu budowy okręt przydzielono do Channel Fleet. Całą swoją służbę okręt przebywał na wodach ojczystych, w składzie East Coast Flotilla, Channel Fleet. |
| 02.02.1900 | Okręt został przydzielony jako tender dla HMS "Vivid", przybrzeżnego centrum szkoleniowego Royal Navy w Devonport. Jednocześnie okręt wcielono do Devonport Instructional Flotilla. Niecały tydzień po wcieleniu do służby okręt przebywając w porcie Falmouth zerwał się podczas złej pogody z cum i dryfując uszkodził wiele innych niszczycieli m.in. HMS "BAT" i HMS "LOCUST". Sam doznał poważnych uszkodzeń burty i dziobu. Napraw okrętu dokonano w Devonport i latem wrócił do składu flotylli. |
| 05.1902 | Okręt przeszedł remont, w tym usprawniono jego kotły. |
| 1908 | Ponowny remont, również wymiana części składowych kotłów. |
| 30.08.1912 | 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "C" należały właśnie wszystkie niszczyciele typu "GIPSY". Po 30 września 1913 r. wszystkie niszczyciele typu "C" oznaczono taką właśnie literą namalowaną na kadłubie. |
| 1913 | W połowie roku okręt przydzielono do 6. Destroyer Flotilla. |
| 08.1914 | W momencie wybuchu wojny okręt wcielono do 8. Destroyer Flotilla, z bazą w Firth of Forth, jednak już następnego miesiąca okręt opuścił formację. Od 6 grudnia 1914 r. okręt nosił numer P40, od 1 września 1915 r. numer D53, natomiast od 1 stycznia 1918 r. numer D35. |
| 10.1914 | Okręt przydzielono do składu Grand Fleet. |
| 07.1917 | Okręt przeniesiono do składu 7. Destroyer Flotilla. Flotylla działała na wschodnim wybrzeżu Anglii, pełniąc głównie funkcje konwojowe. Na początku lipca 1917 roku "FAIRY" i "ALBATROSS" eskortowały konwój płynący na północ, który został zaatakowany przez "U-52". 9 lipca okręt podwodny storpedował SS "PRINCE ABBAS" i spudłował strzelając do SS "RIGMOR". Oba niszczyciele nie miały wiele szczęścia i 12 lipca ten sam okręt podwodny zaatakował konwój płynący na południe, który eskortowały, i zatopił transportowiec SS "FREDERIK". "ALBATROSS" wypatrzył peryskop, próbował staranować okręt podwodny i zrzucił bombę głębinową, jednak bez rezultatów. |
| 31.05.1918 | Podczas eskorty konwoju, niemiecki okręt podwodny "UC-75" został staranowany przez parowiec SS "BLAYDONIAN". Niemiecki okręt został uszkodzony i w pozycji wynurzonej podążał za konwojem. Został zauważony przez HMS "FAIRY" i ponownie staranowany. Dwóch członków załogi okrętu podwodnego przedostało się na pokład niszczyciela tuż po zderzeniu i zostali wzięci do niewoli. Jednakże uszkodzenia brytyjskiej jednostki odniesione w wyniku uderzenia (niemiecki okręt podwodny był większy niż niszczyciel) spowodowały, iż ostatecznie zatonął on ok. 10 mil morskich na południe od Flamborough Head, na pozycji 53°57′N 000°09′W. Członków załogi i jeńców wyłowił niszczyciel HMS "GREYHOUND". |
Znani dowódcy (przydziały)
| 02.02.1900 - 1900 | Lieutenant & Commander Herbert N. Hunter |
| 1901 - 06.05.1901 (?) | Commander William A. Barkley (zwolniony za pijaństwo) |
| 03.1901 - 13.02.1902 | Lieutenant & Commander Cyril Asser |
| 04.03.1903 - 19.08.1903 | Lieutenant & Commander Ernest E. Parker |
| 08.06.1904 - 07.09.1904 | Lieutenant & Commander Neston W. Diggle |
| 01.02.1905 - 07.1905 | Lieutenant & Commander David C. H. Dalrymple |
| 07.1905 - 23.01.1907 | Lieutenant & Commander George W. McO. Campbell |
| 23.01.1907 - 10.06.1907 | Gunner in Command Henry Purdy |
| 11.06.1907 - 19.10.1909 | Lieutenant & Commander John H. Bainbridge |
| 16.06.1909 - 08.1909 | Lieutenant Henry T. Dorling (na czas manewrów) |
| 29.08.1910 - 31.07.1911 | Lieutenant in Command John Fawcett |
| 30.07.1911 - 09.1911 | Lieutenant & Commander Geoffrey T. Wright |
| 07.11.1911 - 11.1913 | Lieutenant & Commander John J. C. Ridley |
| 03.02.1914 - ? | Lieutenant-Commander Fairfax M. Kerr |
| 24.10.1915 - 15.02.1916 | Lieutenant in Command Guy K. Twiss |
| 20.02.1916 - 08.10.1917 | Lieutenant-Commander R.N.R. Harry C. Birnie |
| 06.02.1918 - 31.05.1918 | Lieutenant R.N.R. in Command Geoffrey H. Barnish (stracił okręt) |
HMS Gipsy
| 01.10.1896 | Położenie stępki okrętu w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company, Govan, Glasgow pod numerem stoczniowym 395. |
| 09.03.1897 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1898 | Ukończenie budowy okrętu. |
| 04.1901 | Okręt został wcielony do służby w Devonport. Zajął miejsce niszczyciela HMS "SEAL" w Devonport Instructional Flotilla. |
| 31.07.1902 | Okręt został ponownie wcielony do służby z załogą pochodzącą z niszczyciela HMS "VIXEN". HMS "GIPSY" zastąpił ten niszczyciel w składzie Devonport Instructional Flotilla. |
| 16.08.1902 | Okręt wziął udział w Rewii Floty w Spithead z okazji koronacji Króla Edwarda VII. Po koronacji niszczyciel należał do eskorty królewskiego jachtu "VICTORIA AND ALBERT" w podróży dookoła Wysp Brytyjskich. Wrócił do składu flotylli w następnym miesiącu. |
| 10.09.1909 | Podczas rejsu do Belfastu, gdzie miał mieć wyremontowane kotły, płynąc w gęstej mgle wszedł na mieliznę nieopodal Belfast Lough. Kadłub okrętu został przebity, zniszczone obie śruby napędowe, na domiar złego jeden z wałów uległ poważnemu uszkodzeniu. Po dwóch godzinach okręt został oswobodzony z pułapki i odholowany do Harland and Wolff, Belfast gdzie przeszedł prowizoryczną naprawę. |
| 30.08.1912 | 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "C" należały właśnie wszystkie niszczyciele typu "GIPSY". Po 30 września 1913 r. wszystkie niszczyciele typu "C" oznaczono taką właśnie literą namalowaną na kadłubie. |
| 08.1914 | W tym czasie okręt należał do 6. Destroyer Flotilla z bazą w Dover. W składzie flotylli zajmował się zadaniami eskortowymi i patrolowymi. Okręt znajdował się w składzie flotylli do listopada 1918 r. Od 6 grudnia 1914 r. okręt nosił numer P23, od 1 września 1915 r. numer D58, natomiast od 1 stycznia 1918 r. do końca służby numer D43. |
| 24.11.1917 | Niemiecki okręt podwodny "U-48" wszedł na mieliznę nieopodal Goodwin Sands i został osaczony przez kilka brytyjskich jednostek, między innymi HMS "GIPSY". Po krótkiej wymianie ognia, niemieccy marynarze odpalili ładunki wybuchowe. Zginęło łącznie 19 niemieckich marynarzy, 17 zostało uratowanych przez Brytyjczyków. |
| 20.12.1917 | W nocy z 19 na 20 grudnia 1917 r. niemiecki okręt podwodny "UB-56" wpadł na minę, kiedy próbował przedostać się pod powierzchnią wody do Dover Barrage. Załoga HMS "GIPSY" uratowała jedynego ocalałego niemieckiego marynarza. Niestety zmarł w niedługim czasie od uratowania. |
| 1919 | Okręt został zdjęty ze służby i umieszczony na liście okrętów do zbycia. |
| 17.03.1921 | Okręt został sprzedany dla C.A. Beard, Teignmouth. Kałub niszczyciela został wykorzystany jako ponton, część konstrukcyjna mola Dartmouth. Pełnił nadal tą funkcję w 1972 r. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 11.07.1899 - 08.1899 | Lieutenant & Commander (T) Edmund J. Prendergast (wypożyczony na czas manewrów) |
| 04.1901 - 18.03.1902 | Lieutenant & Commander Harry L. Wells |
| 18.03.1902 - 18.03.1902 | Lieutenant & Commander John G. de O. Coke (jeden dzień) |
| 01.08.1902 - 08.01.1903 | Commander William G. E. Ruck-Keene |
| 08.04.1903 - 01.05.1903 | Commander Roger J. B. Keyes |
| 14.05.1903 - 13.01.1904 | Commander Sydney S. Hall |
| 12.01.1904 (?) - 10.02.1904 | Commander Reginald Yorke Tyrwhitt |
| 14.07.1904 - 30.08.1904 | Commander Cecil F. Lambert (na czas manewrów) |
| 30.08.1904 - ? | Captain Geoffrey B. Spicer-Simson |
| 03.01.1905 - 30.01.1905 | Lieutenant in Command Hugh P. Buckle |
| 31.01.1905 - 10.03.1905 | Lieutenant & Commander Hugh D. Marryat |
| 10.03.1905 - 01.06.1905 | Lieutenant & Commander Hubert S. Cardale |
| 01.06.1905 - 10.10.1905 | Lieutenant & Commander Harry L. Boyle |
| 10.10.1905 - 28.05.1906 | Lieutenant & Commander Denis G. Thynne |
| 28.05.1906 - 29.01.1908 | Lieutenant & Commander William G. Howard |
| 29.01.1908 - 29.09.1908 | Commander John G. de O. Coke |
| 29.09.1908 - 08.01.1909 | Lieutenant & Commander Charles E. L. Thomas |
| 16.01.1909 - 22.02.1910 | Lieutenant & Commander Stephen H. Morres |
| 17.04.1910 - 05.1910 | Lieutenant & Commander Frederic A. H. Russel |
| 05.1910 - 15.08.1910 | Lieutenant & Commander Henry C. Rawlings |
| 15.08.1910 - 02.05.1911 | Lieutenant & Commander Robert F. Veasey |
| 09.10.1911 - 11.1912 | Lieutenant & Commander Stuart E. Holder |
| 18.11.1913 - ? | Lieutenant in Command John J. C. Ridley |
| 14.04.1914 - 01.02.1915 | Lieutenant in Command Edmond M. Bowly |
| 09.04.1915 - 09.01.1916 | Lieutenant in Command William W. Skynner |
| 09.01.1916 - 16.03.1917 | Lieutenant in Command Leslie T. Creery Hill |
| 16.03.1917 - ? | Acting Lieutenant-Commander R.N.R. Frederick W. Robinson |
| 14.10.1918 - ? | Lieutenant R.N.R. in Command Charles S. C. Steen |
HMS Osprey
| 14.11.1896 | Położenie stępki okrętu w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company, Govan, Glasgow pod numerem stoczniowym 397. |
| 07.04.1897 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1898 | Ukończenie budowy okrętu. Po zakończeniu budowy okręt przydzielono do Portsmouth Flotilla, 1. Fleet. |
| 02.02.1900 | Okręt został przydzielony jako tender dla HMS "Vivid", przybrzeżnego centrum szkoleniowego Royal Navy w Devonport. Jednocześnie okręt wcielono do Devonport Instructional Flotilla |
| 05.1902 | Okręt został skierowany do doku na remont. W jego zakres wchodziło również usprawnienie kotłów. |
| 05.07.1911 | Okręt w owym czasie znajdował się w składzie 4. Destroyer Flotilla (data przydziału nieznana) z bazą w Portsmouth. 5 maja 1911 r. okręt zderzył się z niszczycielem HMS "BONETTA" podczas opuszczania portu Berehaven. Uszkodzeniu uległ dziób HMS "BONETTA". |
| 30.08.1912 | 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "C" należały właśnie wszystkie niszczyciele typu "GIPSY". Po 30 września 1913 r. wszystkie niszczyciele typu "C" oznaczono taką właśnie literą namalowaną na kadłubie. |
| 1913 | W połowie roku okręt przydzielono do 6. Destroyer Flotilla. |
| 07.1914 | W trakcie testowej mobilizacji Royal Navy okręt został przydzielony do 8. Destroyer Flotilla z bazą w Chatham. |
| 08.1914 | W momencie wybuchu wojny okręt przeniesiono do Scapa Flow Local Flotilla. Okręt brał udział w zabezpieczeniu kotwicowiska bazy. Od 6 grudnia 1914 r. okręt nosił numer P80, od 1 września 1915 r. numer D64. |
| 11.1916 | Okręt przeniesiono do North Channel Patrol z bazą w Larne, Irlandia. Zadania okrętu obejmowały patrole przeciwminowe oraz przeciwko okrętom podwodnym, oraz przeciwdziałanie przemytowi. |
| 1918 | Okręt został po raz kolejny przeniesiony, tym razem do 2. Destroyer Flotilla, z bazą w Londonderry. |
| 1919 | Okręt został zdjęty ze służby i umieszczony na liście okrętów przeznaczonych do sprzedaży. |
| 04.11.1919 | Okręt został sprzedany dla J.H. Lee, Dover z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 1900 - 12.06.1900 | Lieutenant & Commander Godfrey E. Corbett |
| 16.03.1901 - 20.04.1901 | Lieutenant & Commander Arthur K. Macrorie |
| 02.05.1903 - 15.10.1903 | Lieutenant & Commander John G. de O. Coke |
| 15.10.1903 - 15.10.1903 | Lieutenant & Commander Bernhard A. Pratt-Barlow (jeden dzień) |
| 14.07.1904 - 08.1904 | Lieutenant & Commander Cecil V. Usborne (na czas manewrów) |
| 31.08.1904 - 30.01.1905 | Lieutenant & Commander Bernhard A. Pratt-Barlow |
| 27.01.1905 (?) - 07.06.1905 | Commander William N. England |
| 07.06.1905 - 10.07.1906 | Lieutenant & Commander Harold G. Innes |
| 10.07.1906 - 21.01.1909 | Commander Percy G. Brown |
| 21.01.1909 - 23.07.1909 | Lieutenant & Commander George W. McO. Campbell |
| 01.12.1909 - 15.08.1910 | Lieutenant & Commander Ralph V. Eyre |
| 15.08.1910 - 16.05.1911 | Lieutenant & Commander Eric Q. Carter |
| 16.05.1911 - 02.1913 | Lieutenant & Commander Dudley Stuart |
| 08.02.1913 - 11.1913 | Lieutenant & Commander Hubert S. Bradyll |
| 03.02.1914 - 06.07.1916 | Lieutenant in Command Cecil R. E. W. Perryman |
| 01.07.1916 (?) - 05.1917 | Lieutenant in Command Frederick A. Richardson |
| 29.05.1917 - 22.11.1917 | Lieutenant R.N.R. in Command Alexander MacRae |
| 08.07.1918 - 08.01.1919 | Lieutenant R.N.R. in Command Alexander MacRae |
| 01.01.1919 (?) - ? | Lieutenant R.N.R. in Command Kenneth J. Manners |
Galeria |
Źródła:
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing
- Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953. Часть 1. — "Галея Принт", 2012
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.
