Kraj: Wielka Brytaniaklasa: torpedowiec |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| TB80 | Yarrow | ?.?.1886 | ?.?.1886 | ?.05.1887 | Sprzedany w 1921 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność normalna | 105 ts |
| Długość pomiędzy pionami | 41,15 m (135 ft 0 in) |
| Szerokość | 4,27 m (14 ft 0 in) |
| Zanurzenie | od 1,19 m (3 ft 10¾ in) do 1,83 m (6 ft 0 in) |
Napęd:
| Maszyny | 3-cylindrowa pionowa maszyna parowa o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 1 kocioł parowy typu lokomotywowego; 1 śruba |
| Moc indykowana | 1500 ihp |
| Prędkość | 23 węzły |
| Paliwo | 23 tony węgla |
| Zasięg | 2850 mil morskich przy 10 węzłach |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 3 działa 47mm (1,85 in) L/40 3-funtowe (3 pdr) Hotchkiss Mk I QF; 3 wyrzutnie torped 356 mm (14 in) |
Ludzie:
| Załoga | 21 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Cofając się nieco w czasie do 1884 r. zgodnie z zaleceniami Admiralicji, w ramach 1883 - 84 Programme zamówiono w stoczniach Thornycroft i Yarrow pierwsze torpedowce należące do typu 113-stopowego ("113-footers"). Były to torpedowce "TB21" i "TB22" Thornycroft'a oraz "TB23" i "TB24" Yarrow'a. Natomiast tzw. Northbrook Programme zawierał zamówienie na pierwsze torpedowce 125-stopowe ("125-footers"). Było to pierwszych pięć jednostek tego typu: od "TB25" do "TB29". W marcu 1885 r. rząd Wielkiej Brytanii został poddany potężnej krytyce w związku z nieadekwatnym zdaniem niektórych polityków opozycji wydawaniem pieniędzy na rozbudowę floty. Według nich rozbudowa ta postępowała zbyt wolno, a sytuacja międzynarodowa zaczynała robić się nieciekawa. Wojska rosyjskie i afgańskie spotkały się na granicy w Pendjeh i wojna z Rosją stała się nagle bardzo realna. Kiedy 30 marca 1885 r. Rosjanie zaatakowali i zajęli Pandjeh, Admiralicja na polecenie rządu zdecydowała się wysłać flotę na Bałtyk. Złożono również szybko nowe zamówienia, m.in. na nowe torpedowce. Oprócz zamówień na kolejne torpedowce 125-stopowe (30 kwietnia i 1 maja 1885 r. złożono zamówienia na 20 torpedowców ze stoczni Thornycroft'a: od "TB41" do "TB60" i 22 torpedowców ze stoczni Yarrow: od "TB30" do "TB33" i od "TB61" do "TB78", oraz w kwietniu zamówiono 5 torpedowców ze stoczni White: od "TB34" do "TB38") zakupiono również budowane dla Chile torpedowce "GLAURA" i "FRESIA".
Nowe 125-stopowe ("125-footers") okazały się udane, jednakże oczekiwania Admiralicji cały czas ewoluowały w kierunku udoskonalenia konstrukcji używanych w Royal Navy. Wraz z rozwojem wiedzy na temat budowy okrętów ewoluowały również projekty i zastosowane w nich rozwiązania. Stocznia Yarrow zbudowała w 1885 r. dla Austrii 135-stopowy torpedowiec "FALKE", charakteryzujący się kilkoma rozwiązaniami, których nie posiadały wcześniejsze torpedowce. Okręt ten był większy, wyposażony w mocniejszą maszynę parową i miał całkowicie zmodyfikowaną dziobnicę, która została ukształtowana jako tzw. "skorupy żółwia" ("turtleback"). W założeniu miało to ułatwić pokonywanie wzburzonego morza z dużą prędkością jak również poprawić właściwości morskie. Admiralicja zainteresowana projektem dla Austrii, zamówiła własny torpedowiec (jedną ze zmian konstrukcyjnych było powiększenie szerokości kadłuba w brytyjskim torpedowcu względem "FALKE"). Ujęto go w programie rozbudowy floty 1885-1886 Programme i przydzielono nazwę "TB80". Sama innowacyjna dziobnica okazała się na tyle skuteczna iż stała się ważną cechą późniejszych brytyjskich torpedowców i niszczycieli.
Konstrukcja |
Kadłub
Okręt miał wyporność 105 ts, długość między pionami 41,15 m (135 ft 0 in), szerokość 4,27 m (14 ft 0 in), natomiast zanurzenie wynosiło od 1,19 m (3 ft 10¾ in) do 1,83 m (6 ft 0 in). Początkowo okręt charakteryzowało zastosowanie dwóch umieszczonych obok siebie kominów, zgodnie z tradycją stoczni Yarrow. Jednak po wymianie kotła na wodnorurkowy w 1898 r. okręt miał zamontowany jeden, nieco grubszy komin. "Conway's..." twierdzi odwrotnie, iż okręt najpierw posiadał jeden komin, później zmieniony na dwa po wymianie kotła. Jednakże analizując materiał zdjęciowy, również późniejszych torpedowców, wydaje się to błędne. Sama konstrukcja dziobu okrętu podlegała ewolucji podczas projektowania, gdyż dokument DNC z 24 lipca 1886 r. zawierający rozkład masowy jednostki przewidywał 105,2 t., bez uwzględnienia "skorupy żółwia", natomiast nowszy dokument wykazywał już masę 106,1 t. uwzględniając masę nowej dziobnicy i uzbrojenie, jednak taki projekt zaburzał wysokość metacentryczną jednostki. Poprawki do projektu (obniżenie stanowiska dowodzenia, oraz zmniejszenie grubości blach z których było wykonane z ½ cala do 3/8 cala) przywróciły równowagę obliczeniową i stabilność. Okręt wykonywał pełną cyrkulację o promieniu około 100 jardów w nieco ponad minutę czasu. Po wymianie kotłów w 1898 r. reflektor został przeniesiony z miejsca za kominami do znacznie wyższego posadowienia na konstrukcji mostka. W 1908 roku przekonstruowano na okręcie maszty (dołożono stęgi), a w 1909 roku dodano sprzęt do trałowania min za rufą.
Kształt dziobnicy miał początkowo tyleż samo zwolenników jak i przeciwników. Zdecydowane poprawienie właściwości morskich zarówno przy dużych jak i mniejszych prędkościach oraz różnym stanie morza były niewątpliwymi zaletami, jednak zwiększony ciężar, tendencja do "nurkowania", czy wbijania się w fale (co powodowało zalewanie pomostu nawigacyjnego) oraz wymuszona zmiana rozmieszczenia wyrzutni torped były argumentami przeciwko. Jednakże "skorupa żółwia" przyjęła się w Royal Navy, gdyż zalety znacznie przewyższyły wady. Taka konstrukcja dziobnicy była później stosowana na wielu torpedowcach i niszczycielach.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Projekt nowego torpedowca ewoluował również pod względem uzbrojenia. Nowa dziobnica wymogła zmodyfikowanie ilości dziobowych wyrzutni torpedowych. Ostatecznie zdecydowano się na jedną dziobową, zabudowaną w kadłubie. Dla tej wyrzutni torped przewidywano jedną zapasową. Projekt torpedowca "FALKE" przewidywał zastosowanie dwóch umieszczonych obok siebie wyrzutni dziobowych, jednak DNC uznało iż jedna będzie wystarczająca. Kolejne dwie obrotowe wyrzutnie torped umieszczono na rufie, po obu stronach rufowej platformy dowodzenia. Jeżeli chodzi o uzbrojenie to (według "British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War" okręt od 1901 r. posiadał 3 działa 47mm (1,85 in) L/40 3-funtowe (3 pdr) Hotchkiss Mk I QF, z których jedno umieszczono na dziobie na platformie tuż za "skorupą żółwia", która również mogła być wykorzystywana do celów nawigacyjnych. Pozostałe dwa znajdowały się na burtach, na śródokręciu. W projektach przewidywano różne konfiguracje: od tzw. "division torpedo boat" z uzbrojeniem 5 wyrzutni torped (w tym jedna dziobowa) oraz jedno działo 3-funtowe na dziobie plus dwa karabiny maszynowe lub działa 3-funtowe na rufie lub zamianie w ostatecznym projekcie dwóch dział 3-funtowych na karabiny maszynowe Nordenfelt. Jednak istnieją zdjęcia przedstawiające okręt w konfiguracji artyleryjskiej, gdzie rufowe wyrzutnie torped zostały zdjęte, natomiast na rufowej platformie dowodzenia znajduje się dodatkowe działo 3-funtowe. Ogólnie można powiedzieć, że okręt w razie potrzeb mógł być uzbrojony w różne zestawy uzbrojenia. Zgodnie z niektórymi danymi na okręcie w 1913 r. zdemontowano dziobową wyrzutnię torped.
Napęd
Na HMS "TB80" została zamontowana 3-cylindrowa pionowa maszyna parowa o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania. Silnik parowy podobnie jak w poprzednich projektach zasilany był kompaktowym kotłem typu lokomotywowego zainstalowanym w kadłubie za stanowiskiem nawigacyjnym. Aby osiągnąć maksymalną prędkość, kocioł mógł pracować przez krótki czas w trybie forsownym. W porównaniu do torpedowców 125-stopowych ("125-footers") ciśnienie robocze wzrosło ze 125 psi do 160 psi. Projektowana moc osiągana przez silnik parowy wynosiła 1500 ihp co pozwalało na osiągnięcie 23 węzłów. Takie dane podaje "Conway's...". Maszyna parowa miała trzy cylindry o średnicy 0,46 m (18 in), 0,66 m (26 in) i (39½ in) natomiast skok wynosił 0,46 m (18 in). Norman Friedman podaje, że okręt osiągnął w czasie prób 22,98 węzła przy 1539 ihp, 101,75 t. wyporności i zanurzeniu 1,19 m (3 ft 10¾ in). "Conway" podaje, iż stosunkowo wcześnie bo już w 1898 r. okręt przeszedł wymianę kotła na wodnorurkowy, co spowodowało również wymianę komina (kominów). Jeżeli chodzi o wymianę kominów panuje tutaj lekki bałagan opisany w części dotyczącej kadłuba okrętu.
Służba |
| 1886 | Złożenie zamówienia przez Admiralicję. |
| 1886 | Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Yarrow & Company, Limited. Przydzielono numer stoczniowy 748. |
| 1886 | Wodowanie okrętu. |
| 05.1887 | Zakończenie budowy okrętu. |
| 1888 - 1889 | Okręt został poddany wymianie kotła na wodnorurkowy. |
| 1894 | Okręt uczestniczył w corocznych manewrach, przewodząc 2. Torpedo Division, po stronie Czerwonych. |
| 1895 | Okręt był jednym z 13 torpedowców większych lub równych 125 stopom, bazującym w Devonport. |
| 27.07.1903 | Torpedowce "TB80" i "TB87" zderzyły się podczas corocznych manewrów. Sprawca zderzenia, dowodzący torpedowcem "TB87" Lieutenant Oswald William Ormsby został obwiniony za "wielki brak rozwagi" i spotkał się z surowym niezadowoleniem Admiralicji. |
| 22.10.1921 | Okręt został sprzedany dla J. E. Thomas z przeznaczeniem na złom (najpierw, w tym samym roku okręt został sprzedany firmie Stanlee). |
Znani dowódcy (przydziały)
| 07.07.1887 - 08.1887 | Lieutenant & Commander Alexander L. Duff (na czas manewrów) |
| 04.07.1888 - 30.08.1888 | Lieutenant & Commander Arthur Dodgson (wypożyczony na czas manewrów) |
| 18.07.1889 - 07.09.1889 | Lieutenant in Command Charles L. Ottley (wypożyczony na czas manewrów) |
| 22.07.1890 - 25.08.1890 | Lieutenant & Commander Lewis Bayly (na czas manewrów) |
| 11.07.1893 - 17.08.1893 | Lieutenant William L. Grant (na czas manewrów) |
| 24.07.1895 - 08.1895 | Lieutenant in Command Carlyon W. Bellairs (wypożyczony na czas manewrów) |
| 21.07.1903 - 18.08.1903 | Lieutenant & Commander The Hon. Arthur Stopford (na czas manewrów) |
| 14.07.1904 - 08.1904 | Lieutenant in Command Francis A. Clutterbuck (na czas manewrów) |
| 03.01.1905 - 01.1906 | Gunner (T) in Command Charles H. Beever (niekiedy spotyka się również datę 10 lutego jako zakończenie kadencji) |
| 12.01.1906 - 24.01.1907 | Lieutenant & Commander George E. M. Blackmore |
| 24.01.1907 - 17.10.1908 | Lieutenant & Commander Eric C. Ward |
| 17.10.1908 - 1909 | Lieutenant & Commander Frederick G. Charsley |
| 07.04.1909 - 10.06.1909 | Lieutenant & Commander Robert R. Hallowell-Carew |
| 12.1909 - 09.08.1911 | Lieutenant & Commander Charles E. H. White |
| 13.06.1912 - ? | Gunner in Command George Harris |
| 23.05.1914 - 04.05.1915 | Gunner in Command Albert G. T. Brown |
| 04.05.1915 - ? | Lieutenant R.N.R. in Command Bertie B. Oram |
| 09.08.1916 - 27.10.1916 | Lieutenant R.N.R. in Command Andrew Paterson |
| 27.10.1916 - 21.04.1917 | Lieutenant R.N.R. in Command Frank E. Woodward |
| 06.07.1917 - ? | Lieutenant R.N.R. in Command William Clarke |
Galeria |
- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Brown Les; 2023 "Royal Navy Torpedo Vessels 1870-1914"; Seaforth Publishing
- Wikipedia, Wargaming.net oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania