 Był to ostatni okręt wojenny zbudowany dla Victorian Naval Forces. Ten torpedowiec I klasy został zaprojektowany i zbudowany w stoczni Yarrow and Co., Poplar, Londyn, konstrukcyjnie (jeżeli chodzi o budowę i wymiary kadłuba) był bardzo podobny do brytyjskiego torpedowca HMS "TB79". |
  Kraj: Wielka Brytania (Wiktoria)klasa: torpedowiec |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| COUNTESS OF HOPETOUN | Yarrow DYd | ?.?.1890 | ?.?.1891 | 25.08.1891 | Złomowany w 1925 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność | 75 ts |
| Długość maksymalna | 39,62 m (130 ft 0 in) |
| Szerokość | 4,11 m (13 ft 6 in) |
| Zanurzenie | 2,24 m (7 ft 4 in) |
Napęd:
| Maszyny | 3-cylindrowa pionowa maszyna parowa o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 1 kocioł typu lokomotywowego; 1 śruba |
| Moc indykowana (projektowa) | 1100 ihp |
| Prędkość projektowa | 24 węzły |
| Paliwo | brak danych |
| Zasięg | brak danych |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 3 wyrzutnie torped 356 mm (14 in) Whitehead; 2 kartaczownice (1 in) Nordenfeldt |
| Modernizacja | 3 wyrzutnie torped 356 mm (14 in) Whitehead; 3 działka 3-funtowe (3 pdr) |
Ludzie:
| Załoga | 19 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Australia jako samodzielne, choć niekoniecznie całkowicie niepodległe, państwo powstała dopiero w 1901, w XIX wieku na terenach dzisiejszej Australii funkcjonowało sześć niezależnych kolonii brytyjskich. Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901 roku, obrona kolonii opierała się o posiadane przez nie własne siły morskie, oraz wydzielony zespół okrętów Royal Navy, stacjonujący na stałe w Sydney. Pięć z sześciu australijskich kolonii utworzyło własne marynarki wojenne. Były to: Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania i Wiktoria (Australia Zachodnia dysponowała jedynie własnym oddziałem artylerii nadbrzeżnej). Składały się one przede wszystkim z niewielkich jednostek przeznaczonych głównie do patrolowania wód przybrzeżnych. Stała obecność okrętów brytyjskich w Australii datuje się od 1821 roku.
Stan Wiktoria utworzył własną marynarkę wojenną, która działa pod nazwą Victorian Naval Forces. W 1853 rozpoczęto budowę pierwszego okrętu - HMCS "VICTORIA", którego budowę ukończono 30 czerwca 1855. 31 maja 1856 okręt przybył do stanu Wiktoria. W 1859 sformowano brygadę morską. Następnie w 1863 brygada otrzymała status pół-milicji, ponownie przeformowana 1871, zmieniła nazwę na "Rezerwę Morską Wiktorii" i działa już jako pełny organ milicyjny. Po raz ostatni przeformowana w 1885, kiedy przyjęła nazwę "Brygady Morskiej Wiktoii". W okresie swej świetności brygada liczyła 300 milicjantów. Po olbrzymim sukcesie zakupu okrętu HMCS "VICTORIA" rząd kolonialny Wiktorii dokonał zakupu monitora "parapetowego" HMVS "CERBERUS", wraz z zakupem tego okrętu, Royal Navy podarowała okręt liniowy HMS "NELSON". W 1884 do listy okrętów VNF dołączono torpedowce: I klasy HMVS "CHILDERS", oraz dwa II klasy: HMVS "LONSDALE" oraz HMVS "NEPEAN" a także kanonierki III klasy: HMVS "VICTORIA" (1884) oraz HMVS "ALBERT". W 1886 roku dołączył kolejny torpedowiec - HMVS "GORDON", zaś w 1892 - HMVS "COUNTESS OF HOPETOUN".
HMVS "COUNTESS OF HOPETOUN" został zamówiony w Wielkiej Brytanii, w stoczni Yarrow and Co., Poplar, Londyn. Został zwodowany w 1891 r. a budowę ukończono 25 sierpnia 1891 r. Okręt początkowo był nazywany "Torpedo Boat No. 905". Zaraz po zakończeniu budowy okręt z 27-osobową załogą marynarzy i stoczniowców wyruszył na próby odbiorcze. W czasie oficjalnych prób odbiorczych uczestniczył generał major Stewart, reprezentujący rząd Stanu Victoria, oraz panowie Pledge i Ellis w imieniu Admiralicji. Niestety pogoda była niekorzystna - w rzeczywistości wiał wiatr, który musiał zmniejszyć prędkość o pełne pół węzła i wszyscy byli zgodni, że przy umiarkowanie dobrej pogodzie prędkość przekroczyłaby 23 węzły. Oficjalna próba składała się z trzygodzinnego ciągłego biegu z pełną prędkością w ujściu rzeki Tamizy, podczas którego wykonano sześć przejazdów z pomiarem prędkości w połowie dystansu, uzyskując średnią prędkość wynoszącą 22,736 węzła. W czasie testów torpedowiec wypierał 20 ton.Okręt wyruszył do Australii niewiele później. Podróż trwała siedem miesięcy, a 22 maja 1892 r. torpedowiec przybył do zatoki Port Phillip. 25 lipca 1892 r. nastąpiło oficjalne przemianowanie "TB905" na HMVS "COUNTESS OF HOPETOUN". Okręt został nazwany na cześć Hersey, hrabiny Hopetoun, a później Marchionessy Linlithgow, żony 7. hrabiego Hopetoun, ówczesnego gubernatora Wiktorii, a później pierwszego gubernatora generalnego Australii.
Marynarki wojenne poszczególnych stanów zostały zlikwidowane 1 marca 1901 r., kiedy to nowa konstytucja zabroniła stanom posiadania osobnych sił zbrojnych i powstała Commonwealth Naval Forces. Jednakże zarówno wcześniejsze marynarki wojenne poszczególnych kolonii, jak i później Commonwealth Naval Forces ściśle podlegały Royal Navy (dlatego okręty zbudowane w tym okresie w materiałach źródłowych należą poniekąd do Royal Navy). Dopiero w 1909 roku premier Australii Alfred Deakin, na fali społecznego entuzjazmu wywołanego wizytą w australijskich portach Wielkiej Białej Floty i wspierany przez komandora Creswella (który od 25 lutego 1904 r. dowodził Commonwealth Naval Forces), uzyskał zgodę rządu brytyjskiego na rozbudowę własnej marynarki wojennej. 10 lipca 1911 roku król Jerzy V oficjalnie sygnował akt powstania niezależnej Royal Australian Navy, przewidujący jednocześnie dla jej okrętów skrót HMAS (His/Her Majesty’s Australian Ship).
Konstrukcja |
Kadłub
Długość maksymalna wynosiła 39,62 m (130 ft 0 in), szerokość 4,11 m (13 ft 6 in) natomiast zanurzenie 2,24 m (7 ft 4 in). Konstrukcyjnie (jeżeli chodzi o budowę i wymiary kadłuba) był niemal identyczny z brytyjskim torpedowcem HMS "TB79". Przegrody dzieliły kadłub na dziewięć przedziałów wodoszczelnych. Okręt miał jeden komin. Pierwsze trzy przedziały licząc od dziobu stanowiły przestrzeń socjalną i zapewniały zakwaterowanie dla marynarzy. Później następował przedział kuchenny, w którym również znajdował się generator elektryczności. Następna w kolejności była kotłownia i bunkry węglowe. Następnym przedziałem była maszynownia. Przy maszynowni znajdowało się również miejsce dla dwóch marynarzy z obsługi maszynowni. Dalej w kierunku rufy znajdują się pomieszczenia oficerskie i lazaret. Kadłub został wykonany z galwanizowanej stali Siemens.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręt był uzbrojony początkowo w 3 wyrzutnie torped 356 mm (14 in) Whitehead oraz 2 kartaczownice (1 in) Nordenfeldt. Jedna wyrzutnia torpedowa była umieszczona na dziobie, pozostałe dwie natomiast w cześci rufowej, na obrotowym stanowisku. Uzbrojenie strzeleckie składało się początkowo z dwóch kartaczownic (1 in) Nordenfeldt (zamontowano je już po dotarciu do Australii), jednak później zamontowano 3 działka 3-funtowe (3 pdr). Niektóre źródła podają inne konfiguracje uzbrojenia strzeleckiego. M.in. iż okręt posiadał jednocześnie zarówno kartaczownice i działka 3-funtowe. Co do tych ostatnich isteniją informacje iż jedno lub wszystkie zostały zdjęte z pokładu okrętu w styczniu 1914 r. Okręt posiadał również cztery urządzenia do zrzutu torped Whitehead'a (z możliwością demontażu).
Napęd
Okręt był wyposażony w 3-cylindrowa pionową maszynę parową o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania o mocy projektowej 1100 ihp. W maszynowni znajdowały się ponadto pompa odśrodkowa do cyrkulacji wody kondensacyjnej, silnik wentylatora do wytwarzania wymuszonego ciągu, parowa maszynka sterowa oraz dwa silniki sprężające powietrze do ładowania torped. Parę zapewniał kocioł typu lokomotywowego firmy Yarrow, specjalnie zaprojektowany dla wymuszonego ciągu. Kocioł był wyposażony w opatentowany przez firmę wodoszczelny system popielnika, tak aby zapobiec gaszeniu ognia przez nagły napływ wody z powodu ostrzału lub uszkodzenia. W trakcie prób okręt osiągnął 22,736 węzła przy 1186 ihp, jednak głównie z powodu złej pogody. Rzeczywista prędkość osiągana przez okręt była wyższa. Oficjalna prędkość oscylowała w okolicy 24 węzłów. W 1910 r. na okręcie zamontowano nowy kocioł wodnorurkowy wyprodukowany w Fitzroy Dock, Cockatoo Island. Kocioł osiągał ciśnienie robocze 175 psi, miał powierzchnię grzewczą wynoszącą 2650 stóp, zawierał 1260 przewodów parowych o średnicy 38 mm (1½ in) każdy, wykonanych z galwanizowanej stali. Wymiary kotła wynosiły: długość 4,57 m (15 ft), szerokość 2,82 m (9 ft 3 in), wysokość 3,02 m (9 ft 10 in).
Służba |
| 1890 | Rozpoczęcie budowy okrętu w Yarrow and Co., Poplar, Londyn. |
| 1891 | Wodowanie okrętu. |
| 25.08.1891 | Zakończenie budowy okrętu. Koszt wyniósł 12 500 funtów. Okręt początkowo był nazywany "Torpedo Boat No. 905" ("TB905"). Zaraz po zakończeniu budowy okręt z 27-osobową załogą marynarzy i stoczniowców wyruszył na próby odbiorcze. Podczas jednej z prób okręt doznał groźnego wypadku, zderzając się z ze sporą żaglową barką. W wyniku uszkodzenia urządzenia sterowego torpedowiec z prędkością ok. 18 węzłów uderzył w zakotwiczoną barkę. Torpedowiec wbił się w koadłub barki aż do drugiej grodzi wodoszczelnej, powodując poważne uszkodzenia zarówno własnego kadłuba, jak i poszycia barki. Tonący żaglowiec zaczął wciągać pod wodę torpedowiec, który nie mógł uwolnić części dziobowej, jednak szczęśliwie dla niego barka w pewnym momencie przewróciła się na bok uwalniając dziób okrętu. Mimo zalania przednich przedziałów trzecia gródź wytrzymała co pozwoliło załodze na rozpoczęcie akcji ratunkowej i umożliwiło torpedowcowi na powrót do Poplar w celu dokonania napraw. |
| 12.12.1891 | Po zakończeniu napraw prób okręt został wysłany do Australii. Na czas podróży okręt został wyposażony w pomocnicze ożaglowanie typu szkuner na trzech masztach o powierzchni 167,22 m (1800 sq ft). Na czas podróży zostala również zdemontowana śruba napędowa. |
| 22.05.1892 | Okręt po 154 dniach rejsu przez Przylądek Dobrej Nadziei przybył do bazy Marynarki Wojennej w Williamstown. |
| 25.07.1892 | Nastąpiło oficjalne wcielenie okrętu do służby i przemianowanie "TB905" na HMVS "COUNTESS OF HOPETOUN" w Alfred Graving Dock, Williamstown. Okręt został nazwany na cześć Hersey, hrabiny Hopetoun, a później Marchionessy Linlithgow, żony 7. hrabiego Hopetoun, ówczesnego gubernatora Wiktorii, a później pierwszego gubernatora generalnego Australii. Po wcieleniu do służby okręt rozpoczął służbę polegającą głównie na odbywaniu cyklicznych szkoleń na wodach zatoki Port Phillip, w tym próbnych ataków torpedowych. Niecały miesiąc po jej rozpoczęciu okręt ponownie uległ uszkodzeniu. Podczas wyciągania na brzeg w Williamstown Naval Depot uległa uszkodzeniu stępka okrętu, co spowodowało znaczny i trwały spadek prędkości maksymalnej torpedowca. W krótkim czasie uszkodzenie został naprawione w takim stopniu jak to było możliwe, jednak niewielkie skutki w postaci obniżonej prędkości pozostały do końca służby. |
| 1901 | Okręt został wcielony do Commonwealth Naval Forces. Jak inne okręty tej formacji był wielokrotnie wykorzystywany do ćwiczeń i wracał potem na nabrzeże. Mimo że ograniczano się głównie do wód w zatoce Port Phillip, "COUNTESS OF HOPETOUN" czasami zapuszczał się dalej. Po jednej takiej podróży do Launceston w lutym 1905 r., W towarzystwie torpedowca "CHILDERS", wymagał gruntownych napraw kadłuba i kotłów. |
| 12.1907 | Okręt w towarzystwie torpedowca "CHILDERS" powtórzył wyprawę w grudniu 1907 r., kiedy oba okręty odwiedziły Devonport i Hobart. Okręty z trudem przedzierały się przez wzburzone wody podczas przechodzenia przez Cieśninę Bassa i z powrotem. Powróciły do Williamstown 14 stycznia 1908 roku. |
| 04.1908 | Okręt wziął udział w dorocznych ćwiczeniach wraz z torpedowcami "LONSDALE", "NEPEAN" i "CHILDERS". |
| 01.1910 | Okręt udał się do Fitzroy Dock, Cockatoo Island gdzie zamontowano na nim nowy kocioł wodnorurkowy. |
| 1911 | Okręt został wcielony do Royal Australian Navy. Okręt nadal odbywał ćwiczenia, trenując głównie na wodach zatoki Port Phillip i w okolicach wyspy Swan. Mimo że "LONSDALE", "NEPEAN" zostały zdjęte z czynnej służby w następnym roku, "COUNTESS OF HOPETOUN" i "CHILDERS" ćwiczyły z innymi okrętami, jak HMAS (wcześniej HMCS) "PROTECTOR" i HMAS (dawniej HMQS) "PALUMA". |
| 01.1914 | Z okręt zdemontowano działo (lub działa?) 3-funtowe. Ponadto 10 sierpnia 1914 r. okręt zadokowano i dokonano oceny przydatności okrętu do dalszej służby. Pozostając w służbie, torpedowiec nadal uczestniczył w corocznych ćwiczeniach, a także po wybuchu I wojny światowej wykonywał obowiązki związane z poszukiwaniem min. |
| 12.1915 | W grudniu 1915 roku na okręcie doszło do wypadku w wyniku którego Sygnalista (signalman) Sydney Percy Baker z rezerwy marynarki wypadł za burtę i zaginął po ćwiczeniach w Bass Strait, które okręt odbywał z HMAS "CHILDERS". 14 grudnia w cieśninie napotkano ciężką falę, a o godzinie 12:30 inżynier z torpedowca poinformował, że pękł jeden z przewodów parowych kotła i okręt traci parę. "CHILDERS" próbował wziąć uszkodzony torpedowiec na hol, ale trudne warunki spowodowały, że lina holownicza oderwała od niej pachołki na obu burtach. W związku z tym marynarze z "COUNTESS OF HOPETOUN" zrzucili kotwicę morską, natomiast "CHILDERS" wysłano, aby uzyskać pomoc. O 20:45 holownik "NYORA" został wysłany z Williamstown, spotykając się z bezradnym okrętem o 07:30 15 grudnia. W związku z zerwaniem pachołków holowniczych z pokładu torpedowca, linia holownicza została zabezpieczona wokół wieżyczki dowodzenia okrętu. Niestety spowodowało to niekontrolowany, spory przechył przy pierwszej próbie holowania czego wynikiem było wypadnięcie za burtę marynarza Bakera. Natychmiast przystąpiono do akcji ratowniczej, liczne koła ratunkowe i boje zostały rzucone w kierunku Bakera, ale nie był w stanie dotrzeć do żadnego z nich, a następnie zniknął z pola widzenia. Poszukiwania trwające ponad dwie godziny nie przyniosły żadnego rezultatu. O 18:45 tego wieczoru wszystkie trzy jednostki wpłynęły do zatoki Port Phillip i dotarły do Williamstown dwie godziny później. Sąd śledczy w sprawie śmierci sygnalisty Bakera stwierdził iż podjęto wszelkie możliwe kroki w celu ratowania nieszczęsnego marynarza i całą winę należy przypisać bardzo ciężkim warunkom na morzu. Okręt po tym zdarzeniu został poddany naprawom i po ich zakończeniu nadal kontynuował cykl szkoleń i treningów na wodach zatoki. |
| 1918 | W 1918 r. okręt operował wraz z HMAS "PROTECTOR", eskortując transportowce z żołnierzami oraz odwiedzając stację kwarantanny w Portsea. Obowiązki te trwały okresowo do 1920 r. kiedy to został skierowany do rezerwy. |
| 1920 | Podczas wizyty księcia Walii w Melbourne 28 maja 1920 r. okręt został na krótko reaktywowany i doprowadzony wizualnie do stanu używalności by później, po wizycie wrócić z powrotem do rezerwy. Do listopada tego roku z okrętu usunięto karabiny maszynowe Nordenfelt natomiast użycie samego okrętu ograniczało się do pełnienia zadań pomocniczych i holowania celów dla strzelań torpedowych i artyleryjskich. Jednak pod koniec roku okręt został całkowicie pozbawiony uzbrojenie i wyposażenie, oraz umieszczony w rezerwie w obiekcie marynarki wojennej w Westernport. |
| 04.1924 | W marcu okręt został zgłoszony jako gotowy do sprzedaży na złom. Okręt został sprzedany dla Edward Hill, 77 Chapman Street, North Melbourne z przeznaczeniem na złom za sumę 299 funtów. W następnym roku okręt został złomowany jednakże jego maszyna parowa została przekazana dla Gordon Institute of Technology, Geelong, Victoria. Hill przeniósł torpedowiec na Coode Island i rozpoczął usuwanie armatury i urządzeń, a także elementów kadłuba. Te elementy zostały zgłoszone na sprzedaż na aukcji publicznej w dniu 5 listopada 1924 r . Pozbawiony poszycia kadłub i pozostały sprzęt poszedł w ich ślady w South Wharf w Melbourne 11 dni później Źródła archiwalne nie ujawniają, czy to, co pozostało znalazło nowego właściciela, nie wyjaśniają też, jak i dlaczego okręt został ostatecznie porzucony w zatoce Port Phillip, w niewielkiej odległości od dawnej stacji dyżurnej w Swan Island. |
Galeria |
- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.
