King Edward VII (1903)

HMS King Edward VIIOkręty typu "KING EDWARD VII"" były pancernikami I klasy. O 1000 ts, większe od poprzednich konstrukcji stanowiły zbiór nowatorskich rozwiązań, znacznie zwiększający ich potencjał bojowy.
Flaga Wielkiej BrytaniiKraj: Wielka Brytania
klasa: pancernik - predrednot I klasy

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
KING EDWARD VII Devonport DYd 08.03.1902 23.07.1903 ?.02.1905 Zatopiony na minie w okolicach Cape Wrath 06.01.1916 r.
COMMONWEALTH Fairfield, Glasgow 17.06.1902 13.05.1903 ?.03.1905 Sprzedany na złom w 1921 r.
DOMINION Vickers, Barrow 23.05.1902 25.08.1903 ?.07.1905 Sprzedany na złom w 1921 r.
HINDUSTAN John Brown, Clydebank 25.10.1902 19.12.1903 ?.07.1905 Sprzedany na złom w 1921 r.
NEW ZEALAND (ZEALANDIA) Portsmouth DYd 09.02.1903 04.02.1904 ?.07.1905 Sprzedany na złom w 1921 r.
BRITANNIA Portsmouth DYd 04.02.1904 10.12.1904 ?.09.1906 Zatopiony torpedami "UB-50" w pobliżu Cape Trafalgar 09.11.1918 r.
AFRICA Chatham DYd 27.01.1904 20.05.1905 ?.11.1906 Sprzedany na złom w 1920 r.
HIBERNIA Devonport DYd 06.01.1904 17.06.1905 ?.01.1907 Sprzedany na złom w 1921 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność projektowa 14 313 ts
Wyporność normalna 15 585 ts - 15 885 ts
Wyporność pełna 17 000 ts - 17 290 ts
Długość między pionami 129,54 m (425 ft 0 in)
Długość całkowita 139,30 m (453 ft 9 in)
Długość na linii wodnej 135,00 m (443 ft 0 in)
Szerokość 23,77 m (78 ft 0 in); z poszyciem 24,38 m (80 ft 0 in)
Zanurzenie przy wyporności normalnej (15 630 ts) 8,00 m (26 ft 3 in)
Zanurzenie przy wyporności pełnej (17 000 ts) 8,61 m (28 ft 3 in)

Napęd:

Maszyny - "KING EDWARD VII" Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania, 10 kotłów wodnorurkowych Babcock and Wilcox oraz 6 kotłów cylindrycznych, 2 śruby
Maszyny - "DOMINION" i "COMMONWEALTH" Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania, 16 kotłów wodnorurkowych Babcock and Wilcox, 2 śruby
Maszyny - "NEW ZEALAND" Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania, 18 kotłów wodnorurkowych Niclausse oraz 3 kotły cylindryczne, 2 śruby
Maszyny - pozostałe Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania, 18 kotłów wodnorurkowych Babcock and Wilcox oraz 3 kotły cylindryczne, 2 śruby
Moc (średnio) 18 000 ihp
Prędkość (średnio) 18,5 węzła
Paliwo (maksymalnie) 2164–2238 ts węgla; 380 ts ropy
Zasięg 2000 mil morskich przy prędkości 18,5 węzła
5270 mil morskich przy prędkości 10 węzłów

Opancerzenie:

Pasy burtowe 229 mm - 203 mm (9 in - 8 in)
Barbety 305 mm (12 in)
Przegrody 305 mm - 203 mm (12 in - 8 in)
Bateria dział 152 mm 179 mm (7 in)
Wieża dział 305 mm 305 mm - 203 mm (12 in - 8 in)
Wieża dział 234 mm 229 mm - 127 mm (9 in - 5 in)
Stanowisko dowodzenia 305 mm (12 in)
Pokład 64 mm - 25 mm (2,5 in - 1 in)

Uzbrojenie:

Początkowe - "COMMONWEALTH", "KING EDWARD VII", "DOMINION" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 10 dział 152 mm (6 in) L/45 Mk. VII QF (10x1); 14 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (14x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/40 Hotchkiss Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Początkowe - "HINDUSTAN", "NEW ZEALAND" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 10 dział 152 mm (6 in) L/45 Mk. VII QF (10x1); 14 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (14x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Początkowe - "BRITANNIA", "AFRICA", "HIBERNIA" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 10 dział 152 mm (6 in) L/50 Mk. XI QF (10x1); 14 dział 12-funtowych (12 pdr) L/50 18 cwt QF Mk. I (14x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja po 08.1914 r. - "ZEALANDIA" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 10 dział 152 mm (6 in) L/45 Mk. VII QF (10x1); 13 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (10x1); 16 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (16x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja 08.1916 - 09.1916 r. - "AFRICA", "BRITANNIA" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 4 działa 152 mm (6 in) L/50 Mk. XI QF (4x1); 10 dział 12-funtowych (12 pdr) L/50 18 cwt QF Mk. I (10x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja 03.1917 - 04.1917 r. - "HIBERNIA" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 4 działa 152 mm (6 in) L/50 Mk. XI QF (10x1); 10 dział 12-funtowych (12 pdr) L/50 18 cwt QF Mk. I (14x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja 08.1917 - 04.1918 r. - "COMMONWEALTH" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 4 działa 152 mm (6 in) L/50 Mk. XI QF (4x1); 10 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (10x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/40 Hotchkiss Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja 12.1916 - 06.1917 r. - "ZEALANDIA" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 4 działa 152 mm (6 in) L/50 Mk. XI QF (4x1); 9 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (9x1); 16 dział 3-funtowych (3 pdr) L/50 Vickers Mk. I QF (16x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
Modernizacja do 06.1917 r. - "DOMINION" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1); 14 dział 12-funtowych (12 pdr) L/40 12 cwt QF Mk. I (14x1); 14 dział 3-funtowych (3 pdr) L/40 Hotchkiss Mk. I QF (14x1); 4 wyrzutnie torped 457 mm (18 in)
(?) Modernizacja "HINDUSTAN" 4 działa 305 mm (12 in) L/40 Mk. IX BL (2x2); 4 działa 234 mm (9,2 in) L/47 Mk. X BL (4x1)

Ludzie:

Załoga 777 - 815 oficerów i marynarzy

Projekt

Projekt pancernika "KING EDWARD VII" narodził się wiosną 1901 roku, kiedy to Admiralicja zaczęła analizować wymagania taktyczne i techniczne dla okrętów, które miały być budowane zgodnie z nowym budżetem. W tym czasie siła Royal Navy opierała się na głównie na 40 pancernikach, które zostały zwodowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Wszystkie one były oparte na udanym typie "ROYAL SOVEREIGN" i nie różniły się znacząco ani wyglądem, ani parametrami. Ich autorem był Sir William Henry White, dyrektor departamentu konstrukcji okrętowych Admiralicji. To właśnie on był autorem podstawowych założeń, którymi charakteryzowały się ówczesne brytyjskie ciężkie okręty pancerne: relatywnie wysoką nawodną burtą, dużą płaszczyzną pancerza pionowego, obecnością skorupowego pancerza pokładu, rozmieszczeniem dział głównego kalibru w barbetach oraz rozmieszczeniem średniej artylerii w indywidualnych kazamatach na głównym pokładzie. Te założenia konstrukcyjne forsowane przez White'a można było odnaleźć niemal we wszystkich ciężkich okrętach artyleryjskich tamtego okresu zaś brytyjskie stocznie szybko i solidnie budując dobrze zbilansowane okręty w seriach pozwalających tworzyć jednorodne eskadry pancerników zapewniły Royal Navy bezsprzeczną przewagę na morzu. Założenia konstrukcyjne i projekty gotowych okrętów były często wzorcem dla innych państw budujących okręty dla swoich własnych flot wojennych.

Mimo niezaprzeczalnej reputacji skutecznego konstruktora (ostatnie dziesięciolecie rządów królowej Wiktorii, w morskiej literaturze historycznej często zwane jest "epoką Whitea"), w okresie kiedy trwały prace nad projektem pancerników typu "KING EDWARD VII" era Sir William Henry White w zasadzie dobiegała końca. Został niesłusznie uznany za winnego katastrofy nowego królewskiego jachtu "VICTORIA AND ALBERT", który przewrócił się podczas prac wyposażeniowych co spowodowało istną nagonkę w mediach i podczas debat w Parlamencie. Mimo, że Admiralicja uznała go jedynie winnym niedostatecznej kontroli nad realizacją odpowiedzialnego zadania (winną okazało się kierownictwo stoczni, które naruszyło elementarne zasady budowy - jacht był przeładowany rozmieszczonymi na górnym pokładzie elementami wyposażenia i materiałami, a przy tym w jego zasobniach prawie nie było węgla, a w kotłach wody), ciągłe ataki medialne doprowadziły ostatecznie do rezygnacji White'a ze stanowiska. Tak więc mimo, że w literaturze pancerniki typu "KING EDWARD VII" są uważane za ostatnie okręty zaprojektowane przez White'a, to jednak rzeczywisty jego wkład był wyłącznie symboliczny.

Założenia projektu mówiły o jednostce bazującej na typie "FORMIDABLE", jednak ze zwiększoną do 16 000 ts wypornością i długością do 420 ft. Zakładano również wzmocnienie artylerii średniej w porównaniu z poprzednikami, przy czym na ten ostatni punkt położono szczególny nacisk. Było to spowodowane zarówno zarzutami wobec White'a, iż jego okręty mimo stosunkowo sporej wyporności mają słabą artylerię średnią (zazwyczaj składającą się z 12 dział 6-calowych (152 mm), jak i ogólną tendencją ówczesnych konstruktorów do uzupełniania dział artylerii głównej działami artylerii pośredniej, która niewiele ustępowała parametrami balistycznymi, a w przeciwieństwie do ciężkich dział artylerii głównej posiadała większą szybkostrzelność. Udoskonalenie pancerza i zwiększenie dystansu starcia artyleryjskiego, zmniejszało efektywność artylerii średniego kalibru, jednak na tak rewolucyjny krok jak rezygnacja z nich na rzecz zwiększenia liczby luf artylerii głównego kalibru (co z biegiem czasu w końcu nastąpiło i zaowocowało powstaniem monokalibrowego pancernika HMS "DREADNOUGHT"), konstruktorzy nie byli jeszcze gotowi. Aby więc zwiększyć skuteczność użycia okrętów w pojedynku artyleryjskim zaczęto promować zwiększanie kalibru artylerii średniej lub uzupełnianie jej mocniejszymi "pośrednimi" działami (to znaczy znajdującymi się między kalibrem głównym a średnim).

Co do zarzutów do White'a o stosowanie w swoich konstrukcjach względnie słabej artylerii średniej, to wraz z upływem czasu nawet jego gorący zwolennicy zaczynali skłaniać się ku twierdzeniu, że w porównaniu z nowymi konstrukcjami w innych krajach jego pancerniki zaczynają wyglądać na niedozbrojone. Do sporu włączył się ostatecznie Trzeci Lord Morski Admiralicji (Kontroler), który który wyraził zaniepokojenie tym, że rozpoczęty dopiero co w Devonport pancernik "QUEEN" przy wyporności 15 000 ts był uzbrojony jedynie w 4 x 305 mm oraz 12 x 152 mm, podczas gdy np. amerykański "NEW JERSEY" o wyporności 14 948 ts dysponował 4 x 305 mm, 8 x 203 mm i 12 x 152 mm. Taka wyraźna dysproporcja jak również bezpośrednie wskazówki Admiralicji spowodowały, że konstruktorzy Wydział Budownictwa Okrętowego zaczęli modyfikować projekt uwzględniając inną konfigurację uzbrojenia. Ponieważ w tym czasie William White był nieobecny z powodu choroby, pierwsze przedwstępne projekty pancernika z artylerią średnią dwóch różnych kalibrów stworzyli jego zastępca Henry Edward Deadman oraz asystent konstruktor John Harper Narbeth. O ile projekty Deadman'a były znacznie przesadzone i od razu uznane za nierealne do zatwierdzenia, to Narbeth zaproponował serię projektów opartych w dużej części na typie "FORMIDABLE", ale uzupełnionych o artylerię pośrednią, w zależności od wariantu kalibru 234 mm (9,2 in) lub 190 mm (7 in). Jednym z wariantów zaproponowanych przez Narbeth'a był okręt wyposażony w dwukondygnacyjne wieże artylerii głównej (na wzór amerykańskiego pancernika "KEARSARGE"), na który zwrócono szczególną uwagę. Takie rozmieszczenie dział zapewniało dobre kąty ostrzału i kompaktowość konstrukcji jednak niosło ze sobą wady w postaci skomplikowania konstrukcji ciągów amunicyjnych, wzajemne negatywne wpływanie na siebie wież artylerii głównej i pośredniej podczas jednoczesnego prowadzenia ognia oraz duże prawdopodobieństwo wyłączenia obu wież z akcji przy trafieniu jednym pociskiem. Ostatecznie wiec pomimo początkowego zainteresowania zdecydowano się na rezygnacji z tej wersji projektu. Wybrano konfigurację uzbrojenia w postaci 4 dział kalibru 305 mm i 8 dział 190 mm w dwudziałowych wieżach oraz 10 dział 152 mm w opancerzonej baterii na głównym pokładzie. Projekt został przyjęty i rozesłany do stoczni celem zapoznania się bez zwykłej w takich sytuacjach oceny Rady Admiralicji. William White po powrocie do pracy zaakceptował w całości projekt Narbetha, jednak rekomendował podmianę dwudziałowych wież kalibru 190 mm na jednodziałowe kalibru 234 mm. Argumentował to tym, iż obie wieże mają podobne rozmiary i wagę, natomiast działa kalibru 234 mm w wieżach jednodziałowych były już wykorzystywane jako uzbrojenie krążowników pancernych, gdzie zebrały dobre opinie, a dodatkowo ich parametry balistyczne są znacznie lepsze niż dział kalibru 190 mm. Rada potwierdziła ten punkt widzenia i ostatecznie zatwierdziła projekt. White nie zdążył jednak podpisać roboczej dokumentacji pancernika. W dniu 31 stycznia 1902 r. przeszedł na emeryturę, zaś prawie ukończony projekt przeszedł w ręce jego następcy, Philipa Watts'a, który wysoko ocenił opracowany projekt. Podpisał plany i przedłożył go Radzie Admiralicji, stwierdzając równocześnie, że bierze za niego pełną odpowiedzialność.

Stępkę pod prototypowy pancernik położono 8 marca 1902 roku w państwowej stoczni w Devonport. Okręt otrzymał nazwę "KING EDWARD VII" – na cześć monarchy, który niedawno wstąpił na tron. W ślad za prototypem różne stocznie otrzymały zamówienia na budowę kolejnych 4 pancerników. Dwa z nich ("DOMINION" i "COMMONWEALTH") podobnie jak "KING EDWARD VII" w ramach budżetu na 1901 rok, ostatnia para ("HINDUSTAN" i "NEW ZEALAND") w budżecie na 1902 rok. Wszystkie pięć okrętów budowano w szybkim tempie - po 11-16 miesiącach od położenia stępki wodowano ich kadłuby. Wysokie tempo budowy pancerników typu "KING EDWARD VII" spowodowało, że stocznie stanęły przed faktem posiadania wolnych mocy produkcyjnych, gdyż zaplanowane pierwotnie w budżecie na 1903 r. nowe pancerniki typu "LORD NELSON" znajdowały się jeszcze w fazie projektowania. W związku z tym aby uniknąć przymusowych przestojów i strat zdecydowano o przesunięciu budowy pancerników typu "LORD NELSON", a zamiast tego zamówiono dodatkowe trzy okręty typu "KING EDWARD VII". Oprócz zapewnieniu zajęcia stoczniom uzyskiwano w ten sposób eskadrę jednolitych okrętów pancernych, co ułatwiało użycie takich pancerników w ramach jednego związku taktycznego. W początkach 1904 przystąpiono do budowy "AFRICA", "BRITANNIA" oraz "HIBERNIA" (to dawna nazwa obecnej Irlandii), co zwiększało ilość pancerników typu "KING EDWARD VII" do ośmiu.

Generalnie oceniając projekt tych pancerników należy wziąć pod uwagę, że znalazły się niejako na rozdrożu projektowania ciężkich okrętów artyleryjskich i powstały w okresie bardzo dynamicznego rozwoju technologii, taktyki i strategii użycia tego typu jednostek. Były ostatnimi z klasycznych pancerników, a jednocześnie stanowiły przejście do epoki projektów okrętów wyposażonych w artylerię pośrednią. Sam projekt zakładał wiele elementów, które z perspektywy czasu można oceniać negatywnie, jak niedostateczny zasięg, umieszczenie dział artylerii 6-calowej zbyt nisko nad linią wodną, zastosowanie licznej artylerii lekkiej, która w realnym zastosowaniu mogła całkiem spokojnie obyć się bez dział 3-funtowych, oraz nadmiernie skomplikowane i dodatkowo zróżnicowane w zależności od okrętu systemy zaopatrywania w parę (aż cztery różne zestawy kotłów w obrębie 8 okrętów typu). Jednakże największym minusem pancerników typu "KING EDWARD VII", podobnie jak i pozostałych pancerników ostatniego pokolenia predrednotów było to, że sama idea okrętów wyposażonych w artylerię pośrednią nie zdała egzaminu. W praktyce okazało się, że prowadzenie ognia do jednego celu jednocześnie z dział głównego i pośredniego kalibru generowało problemy z rozróżnieniem miejsca upadku poszczególnych pocisków, tym większe im większy był dystans na którym prowadzono ostrzał. Powodowało to duże problemy z korygowaniem ognia, na tyle uciążliwe, że praktykowano zazwyczaj ogień naprzemienny z dział różnego kalibru. Poza tym zachowanie dział kal. 152 mm nie miało już zupełnie sensu (za słabe na okręty opancerzone z racji dystansów na jakich prowadzono starcia, jednocześnie zbyt silne na torpedowce, na dodatek o zbyt niskiej szybkostrzelności przy walce z tak niewielkimi i szybkimi celami). Tak czy inaczej, pomimo raczej pozytywnego odbioru konstrukcji, niezbyt późno od wprowadzenia tych jednostek, do służby został wprowadzony HMS "DREADNOUGHT", szybki, monokalibrowy pancernik który z miejsca zdeklasował wszystkie wcześniejsze konstrukcje ciężkich okrętów pancernych i rozpoczął nowy wyścig zbrojeń wśród państw aspirujących do bycia graczami pierwszej ligi na morzach i oceanach.

Konstrukcja


Służba


Galeria

Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedmann (2011); Naval weapons of world war one; Seaforth Publishing
- artykuł "Brytyjskie pancerniki typu "KING EDWARD VII" (część I)"; Bałakin Siergiej A.; czasopismo "Okręty Wojenne (089)"
- artykuł "Brytyjskie pancerniki typu "KING EDWARD VII" (część II)"; Bałakin Siergiej A.; czasopismo "Okręty Wojenne (090)"
- strona internetowa The Dreadnought Project
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.