Formidable (1898)

Pancerniki 5th Battle Squadron, pod dowództwem Vice-Admiral Commanding, Channel Fleet, Sir Lewis'a Bayly'a odbywały ćwiczenia artyleryjskie w pobliżu Isle of Portland, wspierane przez krążowniki HMS "TOPAZE" i HMS "DIAMOND". Po zakończeniu ćwiczeń flota pozostała w nocy na patrolu, mimo doniesień o aktywności okrętów podwodnych. Admirał Sir Lewis Bayly założył, iż przy wzburzonym morzu i zwiększającym się wietrze (a takie warunki panowały tej nocy) atak okrętu podwodnego miał małe szanse powodzenia i raczej nie stanowił zagrożenia. HMS "FORMIDABLE" zamykał szyk eskadry, płynąc z prędkością ok. 10 węzłów nieopodal Portland Bill, około 20 mil morskich od Start Point. Pancerniki szły w szyku torowym, nie zygzakując, zaś noc była jasna, księżycowa. O 2.20 torpeda wystrzelona z niemieckiego okrętu podwodnego "U 24" dowodzonego przez Rudolfa Schneidera trafiła w lewą burtę okrętu na wysokości przedziału kotłowni. Załoga sądziła iż uda się uratować okręt doprowadzając go do pobliskiego wybrzeża, jednak już o 02.40 przechył okrętu sięgnął 20° i dowódca okrętu, Captain Noel Loxley wydał rozkaz opuszczenia okrętu. Ciemności i pogarszająca się ciągle pogoda utrudniały akcję ratowniczą - wiele łodzi z pancernika uległo wywróceniu na wzburzonym morzu.

Tymczasem "U 24" krążył wokół swojej zdobyczy. R. Schneider widząc, że HMS "FORMIDABLE" tonie zbyt wolno, zdecydował się na wykonanie kolejnego ataku. Celnie wystrzelona torpeda zadała kolejny cios pancernikowi o godzinie 3.35. Eksplozja tej torpedy, która uderzyła kadłub tym razem z lewej strony na wysokości drugiego komina, spowodowała w pięć sekund później serię trzech dalszych eksplozji i przypieczętowała los okrętu. O 04.45 pancernik przewrócił się do góry dnem, miażdżąc wielu rozbitków pływających w wodzie. Captain Loxley pozostał do końca na mostku wraz ze swoim psem Bruce'm, nadzorując akcję ratowniczą.

Jeszcze nim pancernik zatonął, na miejscu katastrofy zjawił się krążownik HMS "TOPAZE". Z napotkanej szalupy zdjął 43 ludzi i oddalił się, otrzymawszy wiadomość, że w pobliżu dojrzano wynurzony okręt podwodny. Inny krążownik, HMS "DIAMOND", podniósł z wody 37 rozbitków. Rankiem 1 stycznia w czasie szalejącego sztormu trawler "PROVIDENT" z Brixham znalazł tonącą szalupę, w której znajdowało się 71 marynarzy z pancernika. Udało się szczęśliwie wszystkich ich uratować. Dalsze poszukiwania rozbitków spełzły na niczym. Inna szalupa, która początkowo miała na pokładzie 70 rozbitków po 22 godzinach dotarła do brzegu, jednak z jej załogi przeżyło jedynie 48 marynarzy. Łącznie z załogi pancernika zginęło 35 oficerów i 512 marynarzy z załogi liczącej 780 ludzi. Ciało psa Captain'a Loxley'a, Bruce'a zostało wyrzucone na brzeg i pochowane w oznaczonym grobie na cmentarzu Abbotsbury, w Dorset.

Wrak HMS "FORMIDABLE" spoczywa na dnie kanału La Manche, na głębokości około 60 metrów, całkowicie odwrócony dnem do góry. W trakcie nielegalnych prób złomowania, pozbawiono go jednej ze śrub. HMS "FORMIDABLE" był trzecim zatopionym brytyjskim pancernikiem podczas I wojny światowej, w tym drugim który utracono w wyniku akcji nieprzyjaciela. Wrak okrętu znalazł się pod ochroną prawa przez zatwierdzenie "Protection of Military Remains Act 1986".

Okręt wziął udział tego dnia w bombardowaniu fortów Çanakkale i Kilitbahir w Narrows. Turcy zaobserwowali, iż brytyjskie okręty poprzednio zawsze odchodziły po bombardowaniu w kierunku zatoki Erin Keui Bay. Postanowili więc przygotować niespodziankę. Na przewidywanym torze odejścia brytyjskich okrętów postawili szereg min morskich i właśnie na jedną z nich o godzinie 16.16 czasu lokalnego wpadł HMS "IRRESISTIBLE". Lewoburtowa maszynownia została błyskawicznie zalana, wszyscy oprócz trzech spośród pracujących tam marynarzy zginęli. Kiedy wewnątrzkadłubowa gródź puściła zalana została również i prawoburtowa maszynownia. Pozbawiony zasilania i napędu okręt nabrał silnego przechyłu na lewą burtę. Dryfujący bezwładnie okręt wszedł w zasięg ognia tureckich baterii, które zgotowały nieszczęsnemu okrętowi gorące powitanie.

Cała załoga oprócz dowódcy okręty i kilku ochotników została przeniesiona na niszczyciel HMS "WEAR", który przetransportował marynarzy na pancernik "QUEEN ELIZABETH". Pancernik HMS "OCEAN" został skierowany z zadaniem odholowania uszkodzonego okrętu w bezpieczne miejsce, jednak podczas podejścia wszedł na mieliznę. Tymczasem uszkodzony pancernik w dalszym ciągu dryfował w kierunku tureckiego brzegu. HMS "OCEAN" po zejściu z mielizny podjął jedynie z pancernika ostatnich ludzi wraz z dowódcą pozostawiając opuszczony wrak, gdyż z racji silnego przechyły, gwałtownego ognia i niewielkiej głębokości wody operacja holowania została anulowana. Sam HMS "OCEAN" podczas wycofywania się na bezpieczniejszą pozycję również wszedł na minę, został opuszczony przez załogę i ostatecznie zatonął o godz. 22.30 czasu miejscowego.

Tego wieczora, brytyjski niszczyciel HMS "JED" wpłynął do zatoki z zadaniem dobicia uszkodzonych pancerników, tak aby nie dostały się w ręce nieprzyjaciela. Jednakże nie odnalazł ani wraku HMS "OCEAN", ani HMS "IRRESISTIBLE". Wg. raportów tureckich opuszczony przez załogę HMS "IRRESISTIBLE" dryfował coraz bliżej brzegu, cały czas będą ostrzeliwanym przez baterie nabrzeżne, ostatecznie około godziny 19.30 wywrócił się do góry dnem i zatonął.