TB63 (1878)

HMS TB63Torpedowiec II klasy HMS "TB63" został zbudowany w stoczni Herreshoff Manufacturing Company, Rhode Island, USA i zakupiony dla Royal Navy, w celu porównania z budowanymi w rodzimych stoczniach torpedowcami. Był jedyną jednostką należącą do tego typu.
Kraj: Wielka Brytania
klasa: torpedowiec

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
TB63 Herreshoff DYd ?.?.1878 ?.?.1878 ?.?.1878 Sprzedany w 1907 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność 15 ts
Długość całkowita 18,29 m (60 ft 0 in)
Długość pomiędzy pionami 18,14 m (59 ft 6 in)
Szerokość 2,27 m (7 ft 6 in)
Głębokość 1,68 m (5 ft 6 in)
Zanurzenie 0,38 m (1 ft 3 in)

Napęd:

Maszyny 2-cylindrowa pionowa maszyna parowa o cylindrach podwieszanych podwójnego rozprężania; 1 kocioł wodnorurkowy; 1 śruba
Moc indykowana  100 ihp
Prędkość 16 węzłów
Paliwo brak danych
Zasięg brak danych

Opancerzenie:

Brak  

Uzbrojenie:

Planowane 2 zrzutnie torped 356 mm (14 in) Whitehead

Ludzie:

Załoga 7 oficerów i marynarzy

Projekt

Po sukcesie jakim okazał się torpedowiec HMS "LIGHTNING", w Royal Navy z entuzjazmem rozpoczęto prace nad rozwojem broni torpedowej oraz konstruowaniem nowych typów okrętów wojennych zdolnych do przenoszenia torped. Z jednej strony starano się doskonalić konstrukcję większych jednostek torpedowych, działających początkowo na wodach przybrzeżnych, a później na otwartym oceanie. Tak powstały najpierw torpedowce I klasy, a później w miarę ich upowszechnienia i ewolucji wprowadzono do użytku znacznie bardziej uniwersalną klasę okrętów nazwanych niszczycielami. Okręty te były na tyle duże, by samodzielnie operować w jednorodnych zespołach wypełniając zarówno zadania defensywne na rzecz własnej floty, jak i ofensywne wobec przeciwnika. 

Konstruktorzy zdawali sobie sprawę, iż jedną z wielu zalet nowej broni jaka była torpeda jest jej skryte działanie, połączone z niewielkimi wymaganiami co do tonażu przenoszącej tą broń jednostki. Torpedy mogły być montowane na naprawdę niewielkich jednostkach, które mimo swoich niedużych rozmiarów mogły w odpowiednich warunkach i przy odpowiedniej taktyce stanowić ogromne zagrożenie nawet dla największych pancerników. Nie była to jednak broń idealna, zwłaszcza na początku. Torpedy miały niewielki zasięg i wymagały podejścia stosunkowo blisko celu, co już stanowiło niemały problem. W związku z tym, okręty na których montowano pierwsze zrzutnie torped musiały mieć odpowiednią dzielność morską aby podołać podejściu do celu, czy to na pełnym morzu czy na wodach przybrzeżnych. Oczywistym jest, iż charakterystyka okrętów działających na pełnym morzu różniła się od tych działających na wodach przybrzeżnych, głównie w związku z uwzględnieniem odpowiedniej dzielności morskiej. Wymagało to odpowiednich wymiarów i konstrukcji kadłuba, wystarczających aby okręt był wstanie podołać wzburzonemu morzu. Dlatego torpedowce I klasy, a później niszczyciele stopniowo, w ramach ewolucji konstrukcji zwiększały swoje wymiary.

Inaczej przedstawiała się sprawa przy opracowywaniu konstrukcji mających działać w niewielkiej odległości od wybrzeża, na spokojnych wodach. Tutaj zasięg i dzielność morska nie stanowiła priorytetu przy budowie i konstruowaniu okrętów wojennych. Dlatego w momencie wdrażania pierwszych projektów torpedowców I klasy, które były przeznaczone do działań na pełnym morzu (przynajmniej z założenia), w Royal Navy postanowiono zamówić w stoczniach znacznie mniejsze okręty (oczywiście również uzbrojonych w torpedy), których zadaniem było skryte podejście do portów i przystani, oraz do działań ofensywnych na wodach przybrzeżnych. Problemem w przypadku takich małych drobnoustrojów było dotarcie na miejsce wykonania zadania bojowego, które w przypadku potencjalnie wrogich portów było czasami bardzo trudne z racji sporej odległości od ojczystych wód. Postanowiono więc, iż zamówione okręty mają być transportowane na miejsce działań przez duże artyleryjskie okręty wojenne, lub specjalnie zaprojektowane okręty - bazy. Po dotarciu w pobliże celu, te małe torpedowce (zakwalifikowane do II klasy) miały być za pomocą dźwigów opuszczane na powierzchnię wody i po wykonaniu zadania bojowego z powrotem ładowane na pokład. 

Niemal równolegle z pierwszymi seryjnymi torpedowcami I klasy typu 87-stopowego "87-footers", zamówiono w stoczni John I. Thornycroft & Company, Chiswick 12 niewielkich torpedowców II klasy, nazwanych od pierwszej jednostki serii typem "TB51". Zostały zamówione 3 października 1877 r. i zbudowane w latach 1878 - 1879 (w dwóch partiach po 6). Jednocześnie zamówiono zbudowany w USA (jako prywatna inicjatywa stoczni Herreshoff Manufacturing Company, Rhode Island,) torpedowiec II klasy, w celu porównania z budowanymi w Thornycroft okrętami. Był to ewenement w historii Royal Navy, gdyż był to jedyny okręt zakupiony w obcej stoczni w tamtym okresie.

Właściciel stoczni, Nathanael Herreshoff, w 1878 r. zabrał ze sobą ten okręt do Wielkiej Brytanii, gdzie po prezentacji został zakupiony przez Admiralicję dzięki interwencji Dyrektora Budownictwa Marynarki Wojennej (Director of Naval Construction), Nathaniela Barnaby'ego. Jednym z powodów dla którego dokonano zakupu był niezwykłej konstrukcji kocioł, którego budowa pozwalała na szybkie podnoszenie pary i był znacznie bardziej wydajny hydrodynamiczne niż te stosowane w Royal Navy. Ostatecznie okręt był wykorzystywany jedynie do eksperymentów i nigdy nie został wcielony do czynnej służby.

W jego przypadku występują również nierozwiązane do tej pory (z powodu braku materiałów źródłowych) wątpliwości co do nazewnictwa. Wraz z pojawieniem się torpedowców 125-stopowych ("125-footers") i zwodowaniu w 1886 r. torpedowca "TB63", wraz z istniejącym, opisywanym tutaj torpedowcem II klasy HMS "TB63" w Royal Navy potencjalnie znajdowały się dwa okręty o tej samej nazwie, lub tym samym numerze - często torpedowce były określane np. jako "Torpedo Boat No. 63" (lub samo No. 63) a więc torpedowiec o numerze 63 (istnieje zdjęcie przedstawiające namalowaną na burcie nazwę właśnie w tej postaci). Niestety w obecnej chwili nie znalazłem żadnych źródeł odnoszących się do tego zagadnienia. Jest ono o tyle problematyczne, że niemal wszystkie brytyjskie torpedowce II klasy posiadały swoje odpowiedniki w postaci torpedowców klasy I, które na pierwszy rzut oka nosiły tą samą nazwę lub numer.

Konstrukcja

Służba

1878 Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Herreshoff Manufacturing Company, Rhode Island, USA. Nie jest znana dokładna data, budowa mogła się rozpocząć już w 1877 r. 
1878 Wodowanie okrętu.
1878 Zakupienie okrętu przez Royal Navy.
17.02.1879 Torpedowiec opuścił Portsmouth w towarzystwie HMS "LIGHTNING" oraz jednego z torpedowców II klasy typu "TB51" w celu pokazu i porównania możliwości jednotek. W prezentacji wziął udział Kontroler oraz Pierwszy Lord Admiralicji. Następnego dnia na okręcie nastąpiła awaria kotła. 
02.1879 - 03.1879 Okręt wziął udział w serii testów wraz z torpedowcami II klasy typu "TB51".
20.10.1879 W poniedziałek, 20 października 1879 roku, jednostka została zbadana przez Pierwszego Lorda Admiralicji, któremu towarzyszyli admirałowie Hood, Wellesley i Sir Houston Stewart oraz pan Barnaby, główny konstruktor, który był świadkiem kilku eksperymentów przeprowadzonych z nią w Królewskim Porcie Zaopatrzeniowym. Przy tej okazji okręt został podniesiony przez dźwig z całym wyposażeniem i załogą na pokładzie. Nie wykazał żadnych oznak odkształcenia, a następnie został opuszczony na powierzchnię rzeki, a para zaczęła się wydobywać z zaworów bezpieczeństwa pięć minut po rozpaleniu ognia.
05.12.1879 Okręt wziął udział w kolizji z holownikiem "MANTY". Uszkodzenia torpedowca okazały sie nieznaczne.
1881 Zgodnie z "Annual Report of the Torpedo School, 1881" okręt był oznaczony jako nieuzbrojony, jednak nadal figurował w spisie okrętów Royal Navy. 
1907 Okręt został sprzedany z przeznaczeniem do utylizacji.

Galeria

- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
Brown Les; 2023 "Royal Navy Torpedo Vessels 1870-1914"; Seaforth Publishing
- Charles William Sleeman (1880) Torpedoes and torpedo warfare: containing a complete and concise account of the rise and progress of submarine warfare ; also a detailed description of all matters appertaining thereto, including the latest improvements. Griffin & Co.
- Wikipedia, Wargaming.net, The Dreadnought Project oraz inne strony internetowe.