Express (1897)

HMS ExpressKolejną eksperymentalną jednostką zbudowaną w ramach programu finansowego 1896–97 Naval Estimates był niszczyciel HMS "EXPRESS". Został zbudowany w stoczni Laird, Son & Company, Birkenhead. Był eksperymentalnym niszczycielem który miał w założeniach osiągnąć 33 węzły, dlatego wraz z dwoma innymi jednostkami zbudowanymi w innych stoczniach stanowił oddzielną serię niszczycieli 32-33 węzłowych ("32-33 knotters").
Kraj: Wielka Brytania
klasa: niszczyciel

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
EXPRESS Laird DYd 01.12.1896 11.12.1897 ?.02.1902 Złomowany w 1921 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność pełna 540 ts
Wyporność normalna 465 ts
Długość całkowita 72,92 m (239 ft 3 in) (czasami spotyka się wartość 73,00 m (239 ft 6 in))
Długość pomiędzy pionami 71,63 m (235 ft 0 in)
Szerokość 7,16 m (23 ft 6 in)
Głębokość 4,47 m (14 ft 8 in)
Zanurzenie od 2,13 m (7 ft 0 in) do 3,05 m (10 ft 0 in) (czasami spotyka się wartość 3,12 m (10 ft 3 in))

Napęd:

Maszyny Dwie 4-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 4 kotły wodnorurkowe firmy Normand; 3 śruby
Moc indykowana  9350 ihp
Prędkość 31 węzłów (kontraktowa 33 węzłów)
Paliwo od 70 ton do 140 ton węgla 
Zasięg 1470 mil morskich przy prędkości 11 węzłów

Opancerzenie:

Brak  

Uzbrojenie:

Początkowe 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 5 dział 57 mm (2,24 in) 6-funtowych (6 pdr) 8 cwt QF; 2 wyrzutnie torped 450 mm (17,72 in)

Ludzie:

Załoga 74 oficerów i marynarzy

Projekt

W ramach programu rozbudowy floty 1896 - 1897 Programme Admiralicja zdecydowała o zbudowaniu trzech niszczycieli tzw. "specjal", które w ramach eksperymentu miały udowodnić możliwość zbudowania przez brytyjskie stocznie jednostek torpedowych o bezprecedensowej jak na tamte czasy prędkości 33 węzłów. Taka decyzja zapadła głównie za sprawą doniesień o próbach morskich francuskiego torpedowca "FORBEN", który w 1895 r. osiągnął ponad 31 węzłów. W rzeczywistości ten wynik okazał się jednostkowy i bliźniacze jednostki francuskiego torpedowca nie osiągnęły podobnych prędkości na próbach morskich. Jednakże Admiralicja była mocno zaniepokojona i zleciła stoczniom Thornycroft (HMS "ALBATROSS" - kontraktowa prędkość w tym wypadku wynosiła 32 węzły), Laird (HMS "EXPRESS") i Thomson (HMS "ARAB" - tu również kontraktowa prędkość wynosiła 32 węzły) zbudowanie niszczycieli, które mogłyby osiągnąć 32-33 węzły, a tym samym stanowiłyby odpowiedź na francuskie torpedowce. Założenia okazały się niestety zbyt ambitne. Żaden z tych trzech okrętów nie osiągnął zakładanej prędkości, większość czasu spędzając na próbach morskich w trakcie których konstruktorzy próbowali za pomocą kolejnych zmian konstrukcyjnych wycisnąć z maszyn i okrętów zakontraktowaną prędkość. Okręty te konstrukcyjnie stanowiły powiększoną wersję niszczycieli 30-węzłowych, z niewielkimi różnicami charakterystycznymi dla każdej ze stoczni. Okręty posiadały taki sam zestaw uzbrojenia, jednak były większe, miały mocniejsze maszyny i przede wszystkim były kosztowniejsze od swoich wolniejszych braci. HMS "EXPRESS" wyróżniał się czterokominową sylwetką. W trakcie prób morskich został poważnie uszkodzony, później próbowano wielu wariantów śrub, tak aby osiągnąć zakładaną prędkość jednak bez rezultatu. W przeciwieństwie do HMS "ALBATROSS" wymagano osiągnięcia 33 węzłów, co nie udało się zupełnie. Okręt miał wyjątkowo złą opinię jeśli chodzi o niezawodność, szczególnie na początku kariery. Ostatecznie Admiralicja zdecydowała się zaakceptować okręt pomimo tej porażki w uznaniu wielkich starań i wydatków stoczni Laird w próbach osiągnięcia nadmiernie optymistycznych wymagań oraz faktu, że dalsze zmuszanie maszyn okrętowych do maksymalnego wysiłku może powodować nadmierne ich zużycie. 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "B" należał właśnie niszczyciel HMS "EXPRESS".

Konstrukcja

Służba

01.12.1896 Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Laird, Son & Company, Birkenhead pod numerem stoczniowym 629.
11.12.1897 Wodowanie okrętu. Matką chrzestną okrętu została pani John Laird, należąca do rodziny rodziny założycielskiej stoczni Laird, a w wodowaniu uczestniczyli oficerowie z marynarki wojennej Argentyny, Włoch i Japonii oraz przedstawiciel ambasady rosyjskiej. W tym czasie "EXPRESS" był największym niszczycielem, jaki kiedykolwiek zbudowano.
1898 W czasie jednej z pierwszych prób okręt został uszkodzony.
06.1901 W połowie czerwca 1901 roku rozpoczęto nową serię prób, ale trzeba było je przerwać, gdy zepsuł się cylinder niskiego ciśnienia w jednym z silników.
28.10.1901 Okręt wziął udział w kolejnej z wielu prób, w trakcie której starano się przetestować nowe rozwiązania które miały umożliwiść osiągnięcie zakontraktowanej prędkości. W listopadzie 1901 roku przeprowadzono kolejne próby i podczas czterogodzinnego rejsu z pełną mocą niszczyciel osiągnął średnią prędkość 30,16 węzłóa, znacznie poniżej pierwotnego celu.
02.1902 Ukończenie budowy okrętu.
08.1902 Express oficjalnie ukończył próby kontraktowe, po przejściu 27 prób wstępnych i 13 oficjalnych, nie osiągając zakładanej prędkości. Załoga została wysłana z Devonport, aby sprowadzić okręt do Plymouth, gdzie miał zostać poddany dalszym testom oraz uzupełnieniu wyposażenia i uzbrojenia.
1902 - 1905 W tym czasie okręt należał do Devonport Flotilla, jednej z trzech, w skład których wchodziły wszystkie niszczyciele bazujące na macierzystych bazach. W 1903 roku wziął udział w letnich manewrach.
1905 - 1907 W tym okresie okręt był przydzielony do 3. Division, jednej z formacji niszczycieli ze składu Channel Fleet.
05.1906 Kiedy w maju 1906 r. pancernik HMS "MONTAGU" osiadł na mieliźnie u wybrzeży wyspy Lundy, podjęto znaczne wysiłki, aby go uratować. Niestety bez powodzenia i ostatecznie musiał zostać złomowany na miejscu. "EXPRESS" brał udział w tych działaniach i transportując m.in.  George'a Lamberta, Lorda Cywilnego Admiralicji (Civil Lord of the Admiralty), podczas jego wizyty na miejscu zdarzenia. W czerwcu do Lundy w celu przeprowadzenia inspekcji wraku na pokładzie niszczyciela przybył Sir Philip Watts, Dyrektor Budowy Marynarki Wojennej (Director of Naval Construction) oraz A.E. Richards główny konstruktor Pembroke Dockyard.
1907 - 1909 W tym okresie okręt był przydzielony do 3. Destroyer Flotilla, Channel Fleet.
12.1907 W grudniu 1907 roku Express zderzył się z okrętem remontowym floty "AQUARIUS" u wybrzeży Lamlash na wyspie Arran. "EXPRESS" doznał uszkodzenia poszycia burty na prawej burcie w pobliżu rufy, a jedna śruba napędowa została złamana. Na szczęście "AQUARIUS" został zaprojektowany do radzenia sobie właśnie z tego typu problemami, a jego załoga naprawiła niszczyciel, który mógł następnie popłynąć na południe do Pembroke Dock o własnych siłach, docierając tam w sobotę 7 grudnia pod eskortą HMS "FOYLE". W tym samym miesiącu niszczyciel zderzył się ponownie (najprawdopodobniej nastąpiło to wcześniej niż kolizja z "AQUARIUS"). Płynąc w nocy z dużą prędkością "EXPRESS" otarł się o niszczyciel "MERMAID". Winą z azdarzenie został obarczony dowódca niszczyciela "MERMAID", Lieutenant in Command Denis Granville Thynne. Nic nie wiadomo na temat uszkodzeń obu okrętów, jednakże nie mogły byc one znaczące.
06.1908 Okręt wziął udział w świczeniach z częścią flotylli niszczycieli, które brały udział w nocnych manewrach u wybrzeży Budleigh Salterton.
1909 Okręt przydzielono najpierw do Devonport Flotilla (z załogą szkieletową), by po przekształceniu w kwietniu 1910 r. tego związku taktycznego w 5. Destroyer Flotilla z bazą w Devonport pozostawać w składzie flotylli aż do 1912 r.
04.03.1909 W tym dniu "EXPRESS" płynął z Devonport do Portland, aby dołączyć do swojej flotylli, gdy uderzył w falochron w Portland. Musiał użyć rakiet sygnałowych, aby wezwać pomoc, a po 75 minutach został odholowany od falochronu przez holownik "PETREL". Zdołał dotrzeć do portu o własnych siłach choć z dziobem pod wodą. Następnie musiał wrócić do Devonport, aby naprawić dużą wyrwę w kadłubie.
30.08.1912 Dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do typu "B" należał właśnie niszczyciel HMS "EXPRESS". Od 30 września 1913 r. na okrętach tego typu malowano literę "C" na kadłubie oraz na jednym z kominów.
1912 Okręt został przydzielony do 7. Destroyer Flotilla z bazą w Devonport. Okręt znajdował się w składzie flotylli do listopada 1913 r.
05.05.1913 W nocy z 5 na 6 maja okręt płynąc w gęstej mgle wszedł na mieliznę nieopodal Spurn Head w czasie ćwiczeń z okrętami flotylli. Jednakże udało się ściągnąć okręt z mielizny o godzinie 1:15 rano.
08.05.1913 Okręt uderzył w statek pasażersko - transportowy "LEICESTER" w Grimsby i uszkodził go.
01.1914 Okręt przeniesiono do 8. Destroyer Flotilla z bazą w Chatham.
08.1914 W momencie wybuchu wojny flotylla została przeniesiona do Forth Estuary. Od 6 grudnia 1914 r. okręt nosił numer D84,  od 1 września 1915 r. numer D80, natomiast od 1 stycznia 1918 r. numer D34.
11.1914 "EXPRESS" był jednym z trzech niszczycieli wchodzących w skład 1. Division Outer Patrol należącego do 8. Destroyer Flotilla, którego zadaniem było patrolowanie wybrzeża między St. Abb's Head i Greg Ness (na południe i północ od zatoki Firth of Forth).
01.1916 Okręt był jednym z sześciu niszczycieli 8. Destroyer Flotilla, wyposażonych w sprzęt do zwalczania okrętów podwodnych. Rolą okrętów tak wyposażonych było zmianowe patrolowanie w pobliżu wyspy May w interwale: dwa niszczyciele na patrolu, dwa w gotowości w Queensferry i dwa w stanie spoczynku.
01.1917 Okręt będąc nadal na stanie flotylli rozpoczął długi i dokładny remont.
06.1917 Okręt został przeniesiony do East Coast Convoy Flotilla z bazą w Humber, która to flotylla miesiąc później została wcielona do składu 7. Destroyer Flotilla. Niszczyciel został przeniesiony na południe i włączony do nowych konwojów wschodniego wybrzeża.
12.1917 Okręt ponownie został przeniesiony, tym razem do Northern Division w składzie Coast of Ireland Station, z bazą w Larne. Okręty tej flotylli patrolowały obszar pomiędzy Szkocją, a północną częścią Irlandii. Okręt pełnił tą służbę aż do końca wojny.
02.1919 Okręt wraz z wieloma innymi starymi niszczycielami stacjonował w Nore.
12.1919 Okręt został przeniesiony do rezerwy i umieszczony na liście okrętów do zbycia.
17.03.1920 Okręt został sprzedany dla G. Clarkson, Whitby z przeznaczeniem na złom.

Znani dowódcy (przydziały)

08.01.1903 - 08.04.1903 Commander Roger J. B. Keyes
21.07.1903 - 08.1903 Lieutenant & Commander Henry St. George Somerset Clive (na czas manewrów)
14.07.1904 - 03.01.1905 Lieutenant in Command Hugh P. Buckle (na czas manewrów)
03.01.1905 - 10.10.1905 Lieutenant & Commander Denis G. Thynne
10.10.1905 - 05.12.1905 Lieutenant & Commander Lionel G. Preston
12.1905 - 26.03.1908 Lieutenant & Commander George H. Brown
17.03.1908 - 26.03.1908 Lieutenant & Commander Geoffrey Corlett (tymczasowo - wypożyczony)
26.03.1908 - 29.03.1909 Lieutenant in Command Frederick E. K. Strong
29.03.1909 - 14.04.1909 Lieutenant & Commander Henry F. H. Wakefield
14.04.1909 - 11.04.1911 Lieutenant & Commander The Rt. Hon. Lord George F. Seymour
07.10.1911 - 02.09.1913 Lieutenant-Commander James R. M. M. Crichton
03.02.1914 - 30.01.1916 Lieutenant-Commander Stephen H. S. Moxly
30.01.1916 - 21.06.1916 Commander Charles T. A. Bunbury
22.06.1916 - 03.1917 Lieutenant-Commander R.N.R. Frank Pattinson
03.1917 - 10.11.1917 Lieutenant R.N.R. in Command James A. Hodges
10.11.1917 - 1919 Lieutenant-Commander R.N.R. Thomas W. Young

Galeria


Źródła:
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing
- Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953. Часть 1. — "Галея Принт", 2012
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.