 Niszczyciel HMS "TAKU" został zajęty przez Brytyjczyków w 1900 r. podczas Powstania Bokserów w Chinach. Pierwotnie nosił nazwę "HAI LONG" i został zbudowany dla Chin w niemieckiej stoczni Schichau, Elbing (obecnie polski Elbląg). |
 Kraj: Wielka Brytaniaklasa: niszczyciel |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Zajęcie | Los okrętu |
| TAKU (ex. HAI LONG) | Schichau | brak danych | ?.?.1898 | 17.06.1900 | Złomowany w 1916 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 334 ts |
| Wyporność normalna | 305 ts |
| Długość całkowita | brak danych |
| Długość pomiędzy pionami | 59,13 m (194 ft 0 in) |
| Szerokość | 6,40 m (21 ft 0 in) |
| Zanurzenie średnie | 1,78 m (5 ft 10 in) |
Napęd:
| Maszyny | Dwa 3-cylindrowe pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania; 4 kotły firmy Thornycroft; 2 śruby |
| Moc indykowana | 6000 ihp |
| Prędkość | 32 węzły |
| Paliwo | 67 ton węgla |
| Zasięg | brak danych |
Opancerzenie:
| Brak |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 6 dział 47 mm (1,85 in) L/35; 2 wyrzutnie torped 356 mm (14 in) |
Ludzie:
| Załoga | 58 oficerów i marynarzy |
Projekt |
W 1899 r. wybuchło w Chinach Powstanie Bokserów (inaczej Powstanie Yihequan). Było to zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach, trwające w latach 1899-1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan (tzw. bokserzy, stąd nazwa). W miarę rozwoju sytuacji, w czerwcu 1900 r. dowódcy sił alianckich stwierdzili iż kontrola fortów Taku przy ujściu rzeki Hai jest kluczem do utrzymania przyczółku w północnych Chinach. Rosyjski Vice-Admiral Hildebrandt wysłał poprzez porucznika Bakhmetiewa wiadomość do dowódcy fortów, który to z kolei przesłał ją do gubernatora prowincji Zhili. Rosyjski admirał proponował "tymczasowe zajęcie, za zgodą lub siłą" fortów Taku i zażądał, aby chińskie siły oddały forty przed godziną 2 rano 17 czerwca. Spośród reprezentowanych państw sprzymierzonych tylko amerykański kontradmirał Marynarki Wojennej USA Louis Kempff odmówił, stwierdzając, że nie ma on uprawnień do podjęcia działań wojennych przeciwko Chinom. Kempff powiedział, że atak byłby "aktem wojny", a zatem odmawia udziału. Jednak Kempff zgodził się na to, aby starzejąca się amerykańska kanonierka "MONOCACY" może znajdować się w pobliżu fortów jako miejsce schronienia dla cywilów znajdujących się w najbliższej okolicy. Było to zuchwałe żądanie ze strony aliantów. Tylko dziesięć okrętów (w tym nie uczestnicząca w walce kanonierka "MONOCACY"), było w stanie wejść do ujścia rzeki (szerokiego na 200 metrów lecz o niezbyt dużej głębokości) i dostać się dalej na rzekę Hai, skąd cztery forty mogły zostać przejęte lub zaatakowane. Alianci mogli wystawić tylko 900 żołnierzy i marynarzy w celu przeprowadzenia operacji, natomiast chińscy żołnierze i marynarze w fortach i kilku nowoczesnych kanonierkach cumujących wzdłuż rzeki byli znacznie liczniejsi - łącznie Chińczycy mogli wystawić ok. 2000 ludzi. Chińczycy zaczęli także układać miny w pobliżu ujścia rzeki i instalować wyrzutnie torped w fortach. Wieczorem 16 czerwca zagraniczne okręty wojenne zaczęły wchodzić do ujścia rzeki i zajmować pozycję, z których można było zająć lub zaatakować forty Taku.
Chińczycy nie czekali na wygaśnięcie terminu, ale otworzyli ogień z fortów i okrętów o godzinie 00.45 17 czerwca. Rosyjska kanonierka "KORIEJEC" (ros. "КОРЕЕЦ") została poważnie uszkodzona podczas otwarcia ognia. Amerykańska kanonierka "MONOCACY", pomimo przebywania w pewnej odległości od bitwy i zapewnień oficerów, iż 37 kobiet i dzieci na pokładzie "byli w pozycji absolutnego bezpiecznej", została trafiona chińskim pociskiem w dziób, na szczęście obyło się bez ofiar. W wyniku tego dowódca okrętu szybko nakazał przeniesienie okrętu na bezpieczniejszą pozycję. Chiński ogień z fortów wymierzony w okręty sprzymierzonych był dokładny, chińskie pociski trafiły również w niszczyciel HMS "WHITING", niemieckie kanonierki SMS "ILTIS" i SMS "LION" oraz rosyjską kanonierkę "GILIAK" (ros. "ГИЛЯК"). Ten ostatni okręt dodatkowo włączył reflektory, wystawiając się na ogień z fortów. Uszkodzenia były na tyle powązne, że kanonierka musiała ratować się wejściem na mieliznę - łącznie 18 Rosjan zostało zabitych, a 65 zostało rannych. Najpoważniejszym ofensywnym zagrożeniem dla alianckich ataków były cztery nowoczesne niszczyciele zbudowane przez Niemców, znajdujące się w dokach, w Taku. Były to "HAI LONG" (海龍), "HAI QING" (海青), "HAI HUA" (海華) i "HAI XI" (海犀 - były "HAI NIU").Nazwy tych okrętów w literaturze często są podawane latynizacje ich nazw ("HAIL LUNG", "HAI CHING", "HAI HUA" i "HAI NIU". Spotyka się także wersje: "HAI YING", "HAI HOLA", "HAI NJU", Conway's All the World's Fighting Ships, 1860–1905 podaje "HAI JING", "HAI HOHA", "HAI HSI"). Te okręty mogły z łatwością ominąć alianckie okręty, ale w niewyjaśniony sposób pozostały zadokowane nawet po tym, jak Chińczycy otworzyli ogień. Dwa brytyjskie niszczyciele, HMS "WHITING" (Lieutenant in Command Colin Mackenzie) i HMS "FAME" (Commander Roger J. B. Keyes), każdy holująca łódź z 10 marynarzami na pokładzie, podeszły w okolicę doków i dokonała abordażu. Chińczycy stawiali jedynie słaby opór przed ucieczką i pozostawieniem swoich okrętów w rękach Brytyjczyków.
Po zwycięskiej dla aliantów bitwie, zdobyte okręty zostały rozdzielone pomiędzy cztery kraje, których okręty uczestniczyły w szturmie Taku (Dagu): Wielka Brytania otrzymała flagowy "HAI LONG", Rosja – "HAI HUA", Niemcy – "HAI QING" i Francja – "HAI XI". Wszystkim okrętom nadano w odpowiednich marynarkach imię "TAKU" ("TAKOU" w przypadku francuskiego okrętu). Jedynie rosyjski niszczyciel 27 stycznia 1901 przemianowano na "LEJTNANT BURAKOW", od nazwiska oficera kanonierki "KORIEJEC" zabitego podczas szturmu Taku. Okręt po przejęciu przez Royal Navy został poddany dokładnym badaniom i testom, gdyż Admiralicja bardzo interesowała się zaawansowaniem budownictwa niemieckiego (okręt został wybudowany w niemieckim Schihau).
Konstrukcja |
Kadłub
Wyporność pełna okrętu wynosiła 334 ts, natomiast długość między pionami 59,13 m (194 ft 0 in). Szerokość liczyła 6,40 m (21 ft 0 in) natomiast zanurzenie średnie wynosiło 1,78 m (5 ft 10 in). Okręt miały kadłub gładkopokładowy i dziobnicę taranową, z tym, że pokład dziobowy był wypukły, tworząc tzw. "skorupę żółwia", sięgającą do małej sterówki na dziobie, w formie ściętego stożka. Na dachu sterówki był odkryty mostek. Okręt miał dwa pochyłe, dość grube kominy. Wykonany z ocynkowanej stali kadłub, połączony był nitami i mieścił dziewięć przedziałów oddzielonych grodziami wodoszczelnymi. We wrześniu 1900 roku DNC poprosiło o szczegółowe dane, w tym plan kadłuba. Przeprowadzono szczegółowe badania i jednocześnie porównywano je do budowanych w tamtym czasie niszczycieli 30-węzłowych. Niemiecki okręt okazał się znacznie mniej obciążony, głównie za sprawą lżejszego zestawu uzbrojenia. Jego kadłub był "płytszy" niż u brytyjskich niszczycieli, miał mniejszą głębokość (jego burty były niższe), zaś jego budowa okazała się mniej solidna. Okazało się również, że budowa kadłuba była znacznie lżejsza niż u 30-węzłowców. Wysokość metacentryczna była podobna w porównaniu z brytyjską praktyką, ale zakres stabilności był znacznie gorszy, a maksymalne ramię prostujące występowało pod mniejszym kątem. We wrześniu 1904 r. dowódca niszczyciela oświadczył, że w pewnym momencie kadłub wykazywał oznaki znacznych naprężeń, a mimo że widoczne usterki kadłuba zostały naprawione, niszczyciel nie nadawał się do dłuższego, ciągłego rejsu z dużą prędkością. Dowódca starał się nie przekraczać ciągłej prędkości dwudziestu czterech węzłów nawet na spokojnej wodzie. W październiku dowódca poinformował, że od momentu przejścia na morze górny pokład nad maszynownią znacznie się ugiął, szczególnie za kominami, pokłady wieży dowodzenia i pokładu przedniego zostały zniekształcone, grodzie przedniej i środkowej kotłowni były wybrzuszone (prowadnice drzwi bunkra musiały zostać cofnięte, aby umożliwić ich zamknięcie w wyniku czego te drzwi przestały spełniać warunku wodoszczelności, a nity mocujące stanowisko dowodzenia zostały częściowo pozrywane, powodując nieszczelności. Testy na zbiornikach wykazały, że kadłub HMS "TAKU" nie był tak dobrze przystosowany do wysokich prędkości jak typowy, brytyjski 30-węzłowiec. Kontrowersje wzbudzały także warunki socjalne na niszczycielu, nawet dla przyzwyczajonych do trudnego życia na morzu marynarzy brytyjskich. O ile kajuty dla oficerów były porównywalne z tymi na 30-węzłowcach, to już zwykli marynarze musieli odpoczywać w nieznośnym ścisku, zaś kuchnia okrętowa była zaprojekowana wyjątkowo niekorzystnie - nie można było z niej korzystać już przy niezbyt wzburzonym morzu.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Okręt był uzbrojony w 6 dział 47 mm (1,85 in) niemieckiego modelu i 2 wyrzutnie torped 356 mm (14 in). W porównaniu z brytyjskimi niszczycielami miał wyraźnie słabszy zestaw uzbrojenia. Działa 47 mm były umieszczone parami - jedna para znajdowała się tuż za stanowiskiem dowodzenia, druga po obu stronach rufowego komina, natomiast ostatnia na rufie. Pod względem kalibru i rozmieszczenia było ono bardziej typowe dla dużych torpedowców, niż niszczycieli. Uzbrojenie torpedowe tworzyły dwa pojedyncze aparaty torpedowe dla torped Schwarzkopf kalibru 356 mm (14 in), umieszczone na pokładzie w osi symetrii, między kominami i za drugim kominem (w niektórych publikacjach podawane są mylnie kalibru 381 mm - 18 cali). Nie ma danych na temat ewentualnej modernizacji uzbrojenia na tym niszczycielu.
Napęd
Napęd niszczyciela HMS "TAKU" był podobny jak w niszczycielach 30-węzłowych. Na układ napędowy składały się dwie pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszanych potrójnego rozprężania, które napędzały dwie trójłopatowe śruby o średnicy 1,85 m. Parę zapewniały 4 wodnorurkowe kotły typu Thornycroft o ciśnieniu roboczym 12 at i ciśnieniu przy forsowaniu 16 at. Kotły i maszyny umieszczone były w osobnych przedziałach, w układzie liniowym (kotłownie, a za nimi maszynownie). Energię elektryczną zapewniał parowy generator prądu o mocy 4 kW i napięciu 67 V. Maszyny generowały moc ok. 6000 ihp. Pozwalało to teoretycznie na osiągnięcie ponad 32 węzłów (dla nowego okrętu prędkość obliczeniowa z zapasem węgla 25 ton wynosiła aż 35,2 węzła). Zapas węgla wynosił 67 ton. Niszczyciel po przejęciu był bardzo dogłębnie badany i testowany przez specjalistów Admiralicji. Niestety nie ma danych na temat testów prędkościowych, jednak zgodnie z opinią dowódców marynarzy okręt jedynie na papierze był w stanie osiągnąć wysokie prędkości, gdyż był znacznie lżejszej budowy niż brytyjskie niszczyciele i niewielkie pogorszenie pogody powodowało znaczny spadek prędkości maksymalnej. Już w 1904 r. zakazano przekraczanie 24 węzłów nawet na spokojnym morzu, gdyż stwierdzono odkształcenia kadłuba.
Służba |
| 1898 | Wodowanie okrętu w stoczni Schichau, Elbing (obecnie polski Elbląg) dla Marynarki Wojennej Chin pod nazwą "HAI LONG". |
| 17.06.1900 | Okręt został zdobyty przez aliantów podczas bitwy o forty Taku (Dagu) wraz z trzema innymi niszczycielami zbudowanymi w Niemczech dla Chin. |
| 1900 | Okręt został wcielony do Royal Navy pod nazwą "TAKU". Okręt całą swoją służbę spędził w China Station lecz z uwagi na mało pozytywną ocenę jego własności przez marynarkę brytyjską, pozostawał w rezerwie lub służył jako tender (okręt pomocniczy) dla brytyjskiej bazy w Hongkongu HMS "Tamar". |
| 06.1904 - 07.1904 | Okręt przeszedł remont, między innymi wymieniono cylinder wysokiego ciśnienia, oraz dwa niskiego. |
| 30.08.1912 | 30 sierpnia 1912 r. dokonano klasyfikacji niszczycieli. Jeżeli chodzi o serię 30-węzłową, to wydzielono 3 typy. Niszczyciele czterokominowe zaklasyfikowano do typu "B", trzykominowe do typu "C", natomiast dwukominowe do typu "D". Do tego ostatniego typu należał właśnie zdobyczny niszczyciel "TAKU". Po 30 września 1913 r. wszystkie niszczyciele typu "D" oznaczono taką właśnie literą namalowaną na kadłubie. |
| 1914 | Okręt został skreślony z listy floty. |
| 25.10.1916 | Okręt został sprzedany na złom w Hongkongu. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 20.07.1908 - 24.06.1910 | Gunner (T) in Command William Barlow |
| 24.06.1910 - 02.1912 (?) | Gunner in Command Edward J. Trillo |
| 01.1912 - 08.1912 | Lieutenant & Commander Francis G. Brickenden |
| 02.08.1912 - ? | Gunner in Command William H. Ryder |
Galeria |
Źródła:
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Norman Friedman (2009). British Destroyer - From Earliest Days to the Second World War. Seaforth Publishing
- Эдгар Дж.Марч. Британские эсминцы. История эволюции. 1892—1953. Часть 1. — "Галея Принт", 2012
- Wikipedia oraz inne strony internetowe.
