Ten typ krążowników torpedowych wywodził się bezpośrednio od typu "SCOUT". Zwiększone rozmiary stanowiły istotną zmianę w porównaniu do poprzedniego projektu, a były wywołane tym, iż okręty typu "ARCHER" postanowiono uzbroić w cięższe działa 6-calowe. |
Kraj: Wielka Brytaniaklasa: krążownik torpedowy |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| ARCHER | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 23.12.1885 | ?.07.1887 | Sprzedany w 1905 r. |
| BRISK | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 08.04.1886 | 20.03.1888 | Sprzedany w 1906 r. |
| COSSACK | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 03.06.1886 | ?.07.1888 | Sprzedany w 1905 r. |
| MOHAWK | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 06.02.1886 | ?.07.1888 | Sprzedany w 1905 r. |
| PORPOISE | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 07.05.1886 | 12.02.1888 | Sprzedany w 1905 r. |
| RACOON | Devonport DYd | 01.02.1886 | 06.05.1887 | ?.03.1888 | Sprzedany w 1905 r. |
| SERPENT | Devonport DYd | 09.11.1885 | 10.03.1887 | ?.03.1888 | Rozbity 10.11.1890 r. |
| TARTAR | Thomson, Glasgow | 02.03.1885 | 28.10.1886 | 30.06.1891 | Sprzedany w 1906 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 1770 ts |
| Wyporność maksymalna | 1950 ts |
| Długość między pionami | 68,58 m (225 ft 0 in) |
| Długość całkowita | 73,15 m (240 ft 0 in) |
| Szerokość | 10,97 m (36 ft 0 in) |
| Zanurzenie średnie | 4,42 m (14 ft 6 in) |
Napęd:
| Maszyny | 2 dwucylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami podwójnego rozprężania; 4 kotły cylindryczne, 2 śruby |
| Moc indykowana | 2500 ihp (w trybie forsownym 3500 ihp) ("RACOON" i "SERPENT": 4500 ihp) |
| Prędkość projektowana | 15 węzłów (w trybie forsownym 16,5 węzła) ("RACOON" i "SERPENT": 17,5 węzła) |
| Paliwo | 475 ts węgla |
| Zasięg | 7000 mil morskich przy prędkości 10 węzłów |
Opancerzenie:
| Pokład | 11 mm (3/8 in) |
| Osłony dział i w. torped | 25 mm (1 in) |
| Stanowisko dowodzenia | 76 mm (3 in) |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 6 dział 152 mm (6 in) 5-tonowych (5 ton) RBL; 8 dział 3-funtowych (3 pdr) QF; 1 lekkie działo; 2 mitraliezy (kartaczownice); 1 wyrzutnia torped 356 mm (14 in); 4 zrzutnie torped |
Ludzie:
| Załoga | 176 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Okręty tego typu zaprojektowano w dwojakim celu - miały ochraniać zespoły floty przed atakami jednostek torpedowych przeciwnika jak również same przeprowadzać podobne ataki na zespoły przeciwnika. Jednakże okazało się iż podobnie jak okręty typu "SCOUT" są zbyt wolne i mają zbyt słabą dzielność morską aby skutecznie wykonywać zaplanowane dla nich działania, zostały więc kilka lat po oddaniu do służby przeklasyfikowane na krążowniki III klasy i przeznaczono je do zadań ochrony szlaków handlowych i do działań samodzielnych.
Konstrukcja |
Kadłub
Wyporność pełna nowych okrętów wynosiła 1770 ts, natomiast maksymalna 1950 ts. Długość pomiędzy pionami wynosiła 68,58 m (225 ft 0 in), całkowita 73,15 m (240 ft 0 in), szerokość okrętów liczyła 10,97 m (36 ft 0 in) natomiast zanurzenie średnie wynosiło 4,42 m (14 ft 6 in). Generalnie okręty były dosyć podobne do krążowników typu "SCOUT", jednak posiadały trzy maszty zamiast dwóch oraz kliprową rufę. Były dobrymi parowcami, jednak przeładowanie uzbrojeniem odbijało się na dzielności morskiej okrętów - podlegały glębokim przechyłom i w czasie złej pogody były bardzo "mokre". Kadłuby okrętów zostały pokryte warstwą drwena i miedzi, gdyź planowan je wykorzystywać głównie w gorących klimatach.
Uzbrojenie
W porównaniu do typu "SCOUT" mocno dozbrojono okręty. Początkowo były wyposażone w 6 dział 152 mm (6 in) 5-tonowych (5 ton) RBL, 8 dział 3-funtowych (3 pdr) QF, 1 lekkie działo, 2 mitraliezy (kartaczownice), 1 wyrzutnia torped 356 mm (14 in) oraz 4 zrzutnie torped. Cztery z dział 6-calowych było zamontowanych podobnie jak działa 5-calowe na krążownikach typu "SCOUT", na sponsonach burtowych w części dziobowej i rufowej okrętów. Ostatnia para znalazła swoje miejsce na pokładzie górnym, na śródokręciu. Działa 3-funtowe znajdowały się na pokładzie górnym, cztery na śródokręciu, i po dwa na burtach na wysokości nadbudówki dziobowej i rufowej. Główną bronią okrętów miały być torpedy, wystrzeliwana z wyrzutni i zrzutni torped. Okręt był wyposażony w 1 wyrzutnie torped (dziobową) i 4 zrzutnie (trawersowane, umieszczonych po dwie pod nadbudówką dziobową i rufową).
Opancerzenie
Opancerzenie było rozplanowane identycznie jak w typie "SCOUT". Wewnętrzny pokład pancerny, ze skosami przy burtach, miał grubość 11 mm (3/8 in). Na stanowisku dowodzenia zamontowano pancerz o grubości 76 mm (3 in). Osłony dział i wyrzutni torped miały grubość 25 mm (1 in). Na burtach na wysokości maszynowni i kotłowni znajdowały się zasobnie węglowe które stanowiły dodatkową ochronę. Sam kadłub był podzielony na wiele przedziałów wodoszczelnych, dodatkowo zwiększający niezatapialność okrętów.
Napęd
Krążowniki tego typu były wyposażone w 2 dwucylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami podwójnego rozprężania. Parę zapewniały 4 kotły cylindryczne, umieszczone w dwóch kotłowniach. Obie maszyny parowe znajdowały się w pojedynczej maszynowni. Przy trybie forsownym planowano osiągnąć 16,5 węzła przy 3500 ihp. Pomimo zwiększenia mocy maszyn w porównaniu do poprzedniego typu "SCOUT" prędkość zmalala o ok. pół węzła z powodu jednoczesnego zwiększenia szerokości i wyporności okrętów. Jedynie dwa okręty budowane w stoczni Devonport Dockyard (HMS "RACOON" i HMS "SERPENT") otrzymały mocniejsze maszyny i planowano uzyskać za ich pomocą 17,5 węzła przy mocy 4500 ihp. Na próbach wszystkie okręty osiągneły zakładane prędkości (należy pamiętać że przy wyporności lekkiej), przekraczając 17,5 węzła, a para z Devonport z łatwością przekroczyła 18 węzłów. Rozplanowanie kotłowni było podobne jak w typie "SCOUT", jednak maszynownia została rozdzielona na dwa oddzielne pomieszczenia, umieszczone jedno za drugim. Każda z maszynowni zawierała jedną z maszyn, napędzającą jeden z wałów napędowych. Były to ostatnie z brytyjskich okrętów wojennych wyposażonych w maszyny napędowe typu horyzontalnego. Dla okrętów wybudowanych w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank maszyny zapewniła również stocznia, natomiast dla okrętów wybudowanych w Devonport Dockyard, maszyny parowe były firmy Harland & Wolff.
Służba |
HMS Archer
| 1884 | Złożono zamówienie na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 226. |
| 23.12.1885 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1887 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 11.12.1888 | Okręt został wcielony do służby, pierwotnie do służby w China Station, jednak wg. dostępnych mi źródeł zmieniono decyzję co do miejsca pełnienia służby. |
| 1888 - 1901 | Okręt został wysłany do Cape of Good Hope and West Coast of Africa Station. |
| 1891 - 1899 | Okręt został przydzielony do China Station. W lipcu 1894 r w czasie pierwszej wojny chińsko - japońskiej marynarze z okrętu zostali zorganizowani w Naval Brigade podczas japońskiego oblężenia Seulu. Zostali oni wysłani do ochrony brytyjskiego konsola generalnego po konfrontacji między nim a dowódcami japońskich oddziałów. |
| 1900 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i przez parę miesięcy przebywał w Chatham. |
| 07.09.1900 - 05.12.1903 | Okręt został przydzielony do Australia Station. |
| 1904 | Po powrocie do Wielkiej Brytanii okręt został zdjęty ze służby. |
| 04.04.1905 | Okręt został sprzedany na złom za 4800 funtów dla Forrester, Swansea. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 11.12.1888 - 15.02.1892 | Commander John Ferris | ||
| 18.12.1891 (?) | Commander Reginald W. S. Rogers (?) | ||
| 01.11.1894 - 26.08.1895 | Commander Conyers Lang (inwalidztwo) | ||
| 27.08.1895 - 08.1898 | Commander Charles E. Kingsmill | ||
| 27.08.1898 - 08.1900 | Commander Charles H. Dare | ||
| 30.08.1900 - ? | Commander John P. Rolleston | ||
HMS Brisk
| 1884 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 228. |
| 08.04.1886 | Wodowanie okrętu. |
| 20.03.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 1888 - 1889 | Okręt po ukończeniu został początkowo wysłany do Cape of Good Hope and West Coast of Africa Station. |
| 1889 - 1898 | Okręt został przekierowany do East Indies Station. Około 1900 r. tymczasowo okręt odwiedził Witu. |
| 1898 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i przeszedł remont w Chatham. |
| 10.11.1898 | Okręt został ponownie wcielony do służby w Chatham z przydziałem do China Station Służył tam aż do 1902 r. |
| 14.11.1898 | Okręt odbył próby morskie w Basin, tego samego dnia został zadokowany aby ostatecznie sprawdzić stan kadłuba po remoncie. |
| 23.11.1898 | Okręt opuścił Sheerness z zamiarem udania się do China Station, jednak już 25 listopada zawinął z powrotem do Spithead z powodu bardzo złej pogody na trasie. |
| 27.11.1898 - 30.11.1898 | Okręt zawinął do Plymouth. 30 listopada opuścił port i udał się w drogę na miejsce pełnienia służby. |
| 05.12.1898 - 10.12.1898 | Krótki pobyt okrętu w Gibraltarze. |
| 14.12.1898 | Okręt dotarł na Maltę. od 19 grudnia do początku stycznia 1899 r. stycznia okręt przebywał w doku na Malcie, gdzie usuwano drobne uszkodzenia powstałe podczas rejsu z Wielkiej Brytanii. |
| 19.01.1899 | Okręt opuścił Maltę i udał się w rejs do Port Said. Dotarł tam 23 stycznia i przebywał przez dwa dni. |
| 01.02.1899 - 04.02.1899 | Okręt przebywał w Aden. |
| 17.02.1899 | Okręt opuścił Colombo. |
| 16.04.1899 | Okręt opuścił Hongkong transportując na pokładzie generała Gascoine który udawał się do Tolo. |
| 21.05.1899 | Okręt udał się z Hongkongu do Tai-po-fu na ceremonię podniesienia flagi. Na pokładzie krążownika ponownie znajduje się generał Gascoine. |
| 13.04.1900 | Okręt opuszcza Taku. |
| 26.02.1902 | Okręt przybywa do Aden. |
| 26.03.1902 | Okręt został zdjęty ze służby czynnej na Malcie. Załoga okrętu udała się do Wielkiej Brytanii na transportowcu wojska "TYNE". |
| 26.03.1902 - 1904 | Okręt został przeniesiony do rezerwy na Malcie. |
| 1906 | Okręt został sprzedany z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 20.03.1888 - 09.1891 | Commander Alfred L. Winsloe | ||
| 03.09.1891 - 12.1894 | Commander Charles P. Streeten | ||
| 07.12.1894 - 01.05.1898 | Captain Frederick St. G. Rich | ||
| 10.11.1898 - 02.1902 | Commander Robert B. S. Wrey | ||
| 26.02.1902 - 26.03.1902 | Commander Edward H. Martin | ||
HMS Cossack
| 1884 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 230. |
| 03.06.1886 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 01.01.1889 | Wcielenie okrętu do służby. |
| 1889 - 1903 | Okręt pełnił służbę w East Indies Station. Około 1900 r. tymczasowo okręt odwiedził Witu. |
| 1904 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i przebywał w Chatham. |
| 04.04.1905 | Okręt został sprzedany do D. Graham z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 01.01.1889 - 01.1891 | Commander John M. McQuhae | ||
| 03.01.1891 - 01.01.1894 | Commander Charles H. Cross | ||
| 01.01.1894 - 11.01.1897 | Captain William B. Fisher | ||
| 24.08.1900 - 06.08.1903 | Commander Montague G. Cartwright | ||
HMS Mohawk
| 1884 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 227. |
| 06.02.1886 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 16.12.1890 | Wcielenie do służby. |
| 1890 - 1892 | Okręt został wysłany do Cape of Good Hope and West Coast of Africa Station. |
| 1892 - 1897 | Okręt zmienił miejsce słuzby na North America na West Indies Station. W 1893 r. na Dominiakanie wybuchły zamieszki. Oddział Marines i marynarzy został wysadzony na ląd, aby pomóc lokalnej policji w powstrzymaniu rozruchów. Czterech uczestników zamieszek zginęło, a kilka osób zostało rannych po obu stronach, w tym dowódca HMS "MOHAWK", Commander Edward Henry Bayley. |
| 1897 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii o został skierowany do remontu w Chatham. |
| 12.1897 - 1901 | Okręt został skierowany do Australia Station. Podczas Rebelii Bokserów w Chinach okręt eskortował transportowce przewożące Brygadę Marynarki Nowej Południowej Walii do Pekinu. Najprawdopodobniej pozostał w składzie China Station aż do 1901 r. |
| 24.04.1901 - 1902 | Okręt ponownie skierowano skierowany do remontu w Chatham, a potem do Fleet Reserve. |
| 1903 - 1904 | Okręt spędził niemal dwa lata służąc na Morzu Śródziemnym. |
| 1905 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i został skierowany do rezerwy. |
| 04.04.1905 | Okręt został sprzedany z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 16.12.1890 - 08.1891 | Commander Edward H. Gamble | ||
| 04.08.1891 - 01.1894 | Captain Edward H. Bayly | ||
| 01.01.1894 (?) - 12.08.1895 | Commander Leslie C. Stuart | ||
| 12.08.1895 - 04.02.1897 | Captain Sir Charles J. Graves-Sawle, Bart. | ||
| 30.09.1897 - 24.04.1901 | Commander Frederick H. P. W. Freeman | ||
| 12.02.1903 - 10.01.1904 | Commander Ernest F. A. Gaunt | ||
HMS Porpoise
| 1884 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 229. |
| 07.05.1886 | Wodowanie okrętu. |
| 12.02.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 1888 - 1897 | Okręt po zakończeniu budowy został wysłany do China Station. |
| 12.1897 - 1901 | Okręt został przekierowany do Australia Station. Podczas niepokojów społecznych na Samoa w 1899 r. okręt brał udział w operacjach z HMS "ROYALIST" i HMS "TAURANGA". |
| 20.05.1901 | Po powrocie do Wielkiej Brytanii okręt został zdjęty ze służby. |
| 1902 - 1903 | Okręt został skierowany na remont w Sheerness. |
| 1903 - 1904 | Okręt pełnił służbę w East India Station. |
| 10.02.1905 | Okręt został sprzedany w Bombaju. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 15.02.1888 - 01.1891 | Commander Richard W. White | ||
| 27.01.1891 - 11.03.1894 | Captain John L. Burr | ||
| 01.01.1894 (?) - 31.12.1896 | Captain Francis R. Pelly | ||
| 30.11.1897 - 20.11.1899 | Captain F. C. Doveton Sturdee | ||
| 11.08.1899 (?) - 20.05.1901 | Commander Arthur H. D. Ravenhill | ||
| 24.04.1903 - 10.12.1904 | Commander Algernon J. Hotham | ||
HMS Racoon
| 1885 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 01.02.1886 | Położenie stępki pod okręt w stoczni Devonport Dockyard. |
| 06.05.1887 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 60 606 funtów za kadłub i 31 000 funtów za maszyny. |
| 1888 - 1891 | Okręt po zakończeniu budowy został przydzielony do rezerwy w Devonport. |
| 1891 - 1897 | Okręt został wysłany do Cape Station. 27 sierpnia 1896 r. okręt uczestniczył w ostrzale pałacu Sułtana Khalida podczas 40-minutowej wojny Wielkiej Brytanii z Zanzibarem. |
| 1897 - 1898 | Okręt po powrocie do Wielkiej Brytanii został skierowany na remont. |
| 1898 - 1900 | Po remoncie okręt wyruszył do East Indies Station. |
| 1900 - 1901 | Ponowny pobyt w Cape Station. |
| 06.07.1901 | Okręt po powrocie do Wielkiej Brytanii został skierowany do rezerwy. |
| 04.04.1905 | Okręt został sprzedał G. Cohen z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 04.07.1888 - 28.08.1888 | Commander John M. McQuhae (na czas manewrów) | ||
| 18.07.1889 - 06.09.1889 | Commander George F. King-Hall (na czas manewrów) | ||
| 22.07.1890 - 29.08.1890 | Commander Edward H. Gamble (na czas manewrów) | ||
| 02.04.1891 - 02.06.1894 | Commander Frank H. Henderson | ||
| 28.04.1894 (?) - 03.09.1897 | Commander Powell C. Underwood | ||
| 01.02.1898 - 01.01.1899 | Commander George H. Hewett | ||
| 01.01.1899 - 06.07.1901 | Commander Alfred E. A. Grant | ||
HMS Serpent
| 1885 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 09.11.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni Devonport Dockyard. |
| 10.03.1887 | Wodowanie okrętu. |
| 03.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 60 606 funtów za kadłub i 31 000 funtów za maszyny. |
| 1888 - 1890 | Po zakończeniu budowy okręt został skierowany do rezerwy w Devonport. |
| 10.11.1890 | 8 listopada okręt wyruszył z Devonport i skierował się do West African Station, gdzie miał zmienić slup HMS "ACORN". W nocy 10 listopada, "SERPENT" został złapany w przez ciężki sztorm w Zatoce Biskajskiej i próbował schronić się w porcie, ale osiadł na mieliźnie na przylądku Vilan w pobliżu wioski Camariñas w Galicji, w północno-zachodniej Hiszpanii. Fale w krótkim czasie spowodowały przewrócenie okrętu. Zginęli wszyscy oprócz trzech członków załogi, którzy zdołali dotrzeć na ląd. Sąd wojskowy badający przyczynę utraty okrętu stwierdził, że okręt został utracony w wyniku błędu nawigacyjnego. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 15.07.1889 - 06.09.1889 | Captain Francis Powell (na czas manewrów) | ||
| 24.06.1890 - 10.11.1890 | Commander Harry L. Ross (zginął podczas wypadku okrętu) | ||
HMS Tartar
| 1884 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 02.03.1885 | Położenie stępki pod okręt w stoczni J. & G. Thomson, Clydebank pod numerem stoczniowym 231. |
| 28.10.1886 | Wodowanie okrętu. |
| 07.1888 | Ukończenie budowy. Koszt budowy okrętu wyniósł 55 916 funtów za kadłub i 31 667 funtów za maszyny. |
| 1888 - 1891 | Po zakończeniu budowy okręt został skierowany do rezerwy w Sheerness. |
| 30.06.1891 - 1897 | Wcielenie okrętu do służby z przydziałem do North America and West Indies Station. |
| 1897 - 1898 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii i został skierowany do remontu w Chatham. |
| 1899 - 1900 | Okręt został wysłany do Cape Station. |
| 1900 - 1902 | Okręt znajdował się w rezerwie. |
| 1902 - 1903 | Okręt został poddany remontowi w Haulbowline. |
| 1903 - 1904 | Okręt został przydzielony do South Atlantic Station. |
| 03.04.1906 | Okręt został sprzedany do Forrester, Swansea z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 30.06.1891 - 09.1894 | Commander Henry L. Fleet | ||
| 15.09.1894 - 02.03.1897 | Commander Frederick G. Stopford | ||
| 02.03.1897 - 07.04.1897 | Acting Commander William L. Grant | ||
| 19.05.1898 - 17.07.1899 | Commander John T. White (zmarł podczas pełnienia służby) | ||
| 29.07.1899 | Commander Frederick R. W. Morgan | ||
| 18.08.1900 - 28.10.1901 | Commander Robert H. Travers | ||
| 28.10.1903 - 27.01.1904 | Commander Herbert G. Smith (uległ wypdakowi, dwa dni później zmarł) | ||
| 16.02.1904 - 23.11.1904 | Commander Ralph Hudleston | ||
Galeria |
Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania