Te okręty tak naprawdę nie stanowiły jednolitego typu. Zostały zbudowane w ramach eksperymentu, mającego zbadać zasadność projektowania okrętów pancernych rozmiarów kanonierek. Każdy z trzech okrętów należących do tej serii charakteryzował się nieco innym podejściem do projektu, jednakże ogólnie były do siebie podobne.
Kraj: Wielka Brytania klasa: kanonierka śrubowa, pancerna kanonierka śrubowa, "gunboat"
48,77 m (160 ft 0 in) ("WATERWITCH": 49,38 m (162 ft 0 in))
Długość stępki dla obliczeń tonażu
"VIXEN": 41,10 m (134 ft 10¼ in); "VIPER": 41,26 m (135 ft 4 5/8 in); "WATERWITCH": 43,52 m (142 ft 9½ in)
Szerokość
"VIXEN": 9,88 m (32 ft 5 in); "VIPER": 9,75 m (32 ft 0 in); "WATERWITCH": 9,78 m (32 ft 1 in)
Zanurzenie
3,35 m (11 ft 0 in)
Napęd:
Maszyny
Dwie 2-cylindrowe maszyny parowe z powrotnymi korbowodamipodwójnego rozprężania Maudslay, Sons & Field ("WATERWITCH": 3-cylindrowy poziomy silnik hydrauliczny Ruthven firmy J & W Dudgeon); 2 kotły firmy Maudslay; 2 śruby ("WATERWITCH": napęd strugowodny)
Ożaglowanie
Typu barkentyna o nieustalonej powierzchni, 3 maszty.
114 mm (4½ in) z podbiciem z drewna o grubości 254 mm (10 in)
Przegrody
114 mm (4½ in)
Uzbrojenie:
Początkowe
2 działa 178 mm (7 in) 6½ ton L/16 MLR; 2 działa 20-funtowe (20 pdr) Armstrong RBL
Ludzie:
Załoga
80 oficerów i marynarzy
Projekt
Te trzy kanonierki zostały zamówione 22 marca 1864 r. (HMS "VIPER" i HMS "VIXEN") oraz 29 października 1864 r. (HMS "WATERWITCH"). Te okręty nie stanowiły jednolitego typu, były eksperymentem mającym wykazać wady i zalety budowy okrętów pancernych wielkości kanonierek. Każdy z tych trzech okrętów został zbudowany przy wykorzystaniu nieco odmiennego podejścia do konstruowania okrętów. HMS "VIXEN" został zbudowany metodą mieszaną (kompozytową), z wewnętrzną strukturą wykonaną z żelaza i drewnianym poszyciem. HMS "VIPER" w całości został wykonany z żelaza. HMS "WATERWITCH" (główny projektant Rear-Admiral George Elliot ) miał kadłub wykonany w całości z żelaza, jednak w przeciwieństwie do obu siostrzanych jednostek miał odmienny typ silnika, eksperymentalną maszynę typu Ruthven oraz napęd strugowodny. Miał również zdublowane wyloty napędowe na dziobie i na rufie, co wraz ze zdublowanym sterem pozwalało mu na pływanie do przodu i do tyłu z niemal identyczną prędkością. HMS "WATERWITCH" okazał się najbardziej nieudany ze wszystkich okrętów typu, pozostałe dwa również były krytykowane za bardzo słabe właściwości morskie. Generalnie uznano cały eksperyment za nietrafiony, zaś żadna z trzech jednostek nie okazała się na tyle udana, aby zbudować kolejne niewielkie jednostki pancerne tej klasy dla Royal Navy.
Konstrukcja
Kadłub
Kadłub tych okrętów w przypadku HMS "WATERWITCH" i HMS "VIPER" był wykonany w całości z żelaza, natomiast HMS "VIXEN" był zbudowany metodą mieszaną (kompozytową), z drewnianym poszyciem i żelazną ramą wewnętrzną. Drewniane poszycie w jego wypadku było wykonane z drewna tekowego o grubości 140 mm (5,5 in). Konstrukcja kadłuba wszystkich trzech kanonierek była typu parapetowego. Opancerzona cytadela chroniła maszynownię, natomiast dziób taranowy został odpowiednio wzmocniony. Podwodny kadłub został osłonięty miedzią, aby zapobiec rozwojowi organizmów niszczących poszycie. Wały śrub zostały odsunięte od kadłuba na specjalnych wspornikach, aby zapewnić lepsze właściwości opływu wody wzdłuż kadłuba podczas rejsu pod żaglami. Wyporność HMS "VIPER" i HMS "VIXEN" wynosiła 1228 ts, natomiast HMS "WATERWITCH" 1280 ts. Długość pomiędzy pionami dla pierwszych dwóch okrętów wynosiła 48,77 m (160 ft 0 in), natomiast dla HMS "WATERWITCH" 49,38 m (162 ft 0 in). Szerokość liczyła odpowiednio dla HMS "VIXEN": 9,88 m (32 ft 5 in), dla HMS "VIPER": 9,75 m (32 ft 0 in) i HMS "WATERWITCH": 9,78 m (32 ft 1 in). Zanurzenie średnie wynosiło 3,35 m (11 ft 0 in). Konstrukcja dwóch pierwszych kanonierek była dosyć tradycyjna, natomiast HMS "WATERWITCH" z racji nietypowego napędu był zbudowany w taki sposób, że i dziób i rufa były zakończony tak samo, gdyż okręt miał możliwość poruszania się z tą samą prędkością do przodu i do tyłu. Był również pozbawiony śrub. Okręty miały ożaglowanie typu barkentyna, jednak na HMS "VIPER" i HMS "VIXEN" ożaglowanie i olinowanie zostało zdjęte w 1873 r. na Bermudach.
Opancerzenie
Okręty posiadały pas pancerny o grubości 114 mm (4½ in) z podbiciem z drewna o grubości 254 mm (10 in). Przegrody zamykające pancerną cytadelę miały również grubość 114 mm (4½ in). Pas pancerny ciągnął się przez całą długość jednostek, dodatkowo okręty posiadały na śródokręciu pancerną kazamatę o długości 18, 29 m (60 ft). Na burtach pancerz kazamaty rozciągał się od 0,9 do 1,2 m (3-4 ft) poniżej linii wodnej aż do pokładu górnego. Przednie i rufowe końce skrzyni były podobnie opancerzone, chociaż na dziobie pancerz sięgał wyżej - był wyższy o 1,7 m (5 ft 6 in).
Uzbrojenie
Okręty miały identyczne uzbrojenie. Były wyposażone w 2 działa 178 mm (7 in) 6½ ton L/16 MLR i 2 działa 20-funtowe (20 pdr) Armstrong RBL. Wszystkie działa najprawdopodobniej były umieszczone w pancernej cytadeli na śródokręciu.
Napęd
HMS "VIPER" i HMS "VIXEN" miały tradycyjne siłownie parowe. Były wyposażone w dwie 2-cylindrowe maszyny parowe z powrotnymi korbowodamipodwójnego rozprężania Maudslay, Sons & Field o mocy nominalnej 160 nhp i mocy indykowanej wynoszącej dla HMS "VIXEN" 740 ihp, natomiast HMS "VIPER" 696 ihp. Średnica cylindrów wynosiła 81 cm (32 in), natomiast skok 46 cm (18 in). napędzały dwie śruby Maudslay & Griffiths o średnicy 2,72 m (9 ft). Parę generowały dwa kotły typu Maudslay z sześcioma paleniskami. Prędkości uzyskane podczs prób wynosiły odpowiednio 8,894 węzła dla HMS "VIXEN" i 9,587 węzła dla HMS "VIPER".
Napęd HMS "WATERWITCH" należał do typu Water Jet Stream, w skrócie Jetstream lub Waterjets. Był to napęd typu strugowodnego typu Ruthven firmy J & W Dudgeon (okręt był budowany od nadzorem M. V. Ruthvena, syna wynalazcy i właściciela patentu całego systemu zwanego Hydrauliczną Śrubą Ruthvena (Hydraulic Reaction Engine, Ruthven Impeller, Ruthven’s Hydraulic Propeller)), gdzie śruby zostały zastąpione przez strumień wody pod dużym ciśnieniem. System ten został pierwszy raz zainstalowany na jednostce rybackiej o nazwie "ENTERPRISE" w 1854 roku. Trzycylindrowy silnik parowy (a raczej trzy jednocylindrowe silniki oddalone nieco od siebie) który wprawiał w ruch jedną centralnie umieszczoną pompę (a właściwie wirnik pompy odśrodkowej) zasysającą wodę przez zawory umieszczone w płaskim dnie i wyrzucały strumienie wody regulowanymi dyszami. Dzięki zaworom kierunek wyrzutu wody mógł być kierowany na dziób lub rufę, w zależności w którym kierunku okręt miał się poruszać. Okręt posiadał zdublowane stery. Ten, który akurat nie był w użyciu mógł zostać zablokowywany w specjalnie wzmocnionej sekcji (z racji możliwości taranowania) na rufie lub dziobie, miał również możliwość podnoszenia. Maszyn nie trzeba było zatrzymywać, wystarczyło przekręcić zawór, a okręt po wytraceniu impetu poruszał się w przeciwnym kierunku. Maksymalna przepustowość to 350 ton wody na minutę co dawało szybkość maksymalną około 9 węzłów. Na próbach kanonierka HMS "WATERWITCH" osiągnęła 8,878 węzła. Napęd okazał się nieefektywny, głównie z racji swoich rozmiarów i niewielkich osiągów.
Służba
Vixen
22.03.1864
Zamówienie okrętu.
1864
Położenie stępki okrętu w stoczni Charles Lungley, Deptford.
18.11.1865
Wodowanie jednostki.
1866
Zakończenie budowy okrętu. Koszt wyniósł 54 193 funty (w tym 46 333 funty za kadłub i 7860 funtów za maszyny).
01.10.1866
Okręt został wcielony do służby.
16.11.1866
Okręt został poddany inspekcji przez Commodore Edmonstone, Superintendent of Woolwich Dockyard.
25.01.1867
Okręt został zdjęty ze służby i skierowany do naprawy uszkodzeń odniesionych podczas rejsu z Falmouth to Queenstown. W trakcie sztormu okręt stracił dwie z pięciu łodzi, stwierdzono również zalewanie luków przez wzburzoną wodę co spowodowało, że marynarze w maszynowni stali po kostki w wodzie. Okręt wykazał bardzo mierne właściwości morskie i nieodporność na wzburzone morze.
07.1867
Okręt wziął udział w letnim przeglądzie floty w Spithead.
1868
Okręt wraz z bliźniaczym HMS "VIPER" został zaholowany na Bermudy, gdzie oba okręty pełniły funkcję pływających baterii obronnych, rozszerzając ochronę Royal Naval Dockyard na wyspach.
07.1869
Oba okręty zostały skierowane do zabezpieczenia transportu pływającego doku Bermuda z The Narrows do stoczni.
1870
Okręt wziął udział a akcji ratowniczej nieznanego z nazwy barku.
1873
Z okrętu zdjęto olinowanie i ożaglowanie.
1876
Okręt niemal zatonął podczas zimowego sztormu, który spowodował poważne uszkodzenie pływającego doku i innych obiektów stoczni.
1895
Okręt był używany jako hulk mieszkalny dla robotników stoczni.
11.10.1896
Okręt został umieszczony na liście okrętów do zbycia na Bermudach. Władze portu bazując na Daniel's Head Channel Act (1887) który zezwalał na zatopienie statku mającego jedno z dość (kanałów) do portu zleciły zbadanie sytuacji. W wyniku pomiarów powstał w 1888 r. Hydrographer’s Report, który stwierdzał, że podejścia z tego konkretnego kierunku są bezpieczne przed atakiem. Do grudnia 1895 r. okręt sprzedano miejscowemu kupcowi złomu. Jednakże w 1896 r. wiceadmirał James Erskine zalecił, aby kanały były osłonięte bateriami brzegowymi. Zauważono, że z racji niewielkiego zanurzenia niewielkie jednostki torpedowe mogły przejść blisko Daniel's Head i zagrozić okrętom w porcie. Zlecono więc aby kadłub HMS "VIXEN" został zatopiony w kanale, co wykonano prawdopodobnie w tym samym roku.Po usunięciu wyposażenia okręt został umieszczony w poprzek Chubb Cut, detonowano ładunki wybuchowe, które spowodowały złamanie kilu i zatopienie okrętu. Kadłub leż leży obecnie na głębokości ok. 10 m, w odległości 0,2 mili morskiej od (około 0,37 km) od brzegu Daniel's Head na zachodnim krańcu Bermudów. Leży w wąskiej szczelinie na rafie koralowej, z dziobem tuż nad wodą. Wrak jest dobrze znany lokalnie i często odwiedzają go nurkowie i łodzie ze szklanym dnem. Wrak jest widoczny na zdjęciach satelitarnych w pozycji 32°18′21.31″ N 64°53′7.88″ W.
1968
Profesor Richard Gould rozpoczął badanie wraku z ochotnikami z EarthWatch i wsparciem Bermuda Maritime Museum. W 1988 r. przez 13 tygodni nurkowano w miejscu pobytu wraku, a w 1991 r. Gould opublikował pracę "The Archaeology of HMS Vixen, an early ironclad ram in Bermuda" w "The International Journal of Nautical Archaeology".
Znani dowódcy (przydziały)
29.09.1866 - 25.01.1867
Commander Spencer Phipps Brett (spotykana jest również data rozpoczęcia 01.10.1866, jak również zakończenia 15.01.1867)
17.06.1867 - 22.08.1867
Commander Charles Davis Lucas (w celu do prób porównawczych z HMS "VIPER" i HMS "WATERWITCH", spotykana jest również data rozpoczęcia 03.07.1867)
17.06.1868
Commander Louis Hutton Versturme (Bermudy)
Viper
22.03.1864
Zamówienie okrętu.
1864
Położenie stępki okrętu w stoczni J. & W. Dudgeon, Limehouse.
21.12.1865
Wodowanie jednostki.
1867
Zakończenie budowy okrętu. Koszt wyniósł 51 127 funtów (w tym 43 517 funtów za kadłub i 7610 funtów za maszyny).
07.1867
Okręt wziął udział w letnim przeglądzie floty w Spithead.
1868
Okręt wraz z bliźniaczym HMS "VIXEN" został zaholowany na Bermudy, gdzie oba okręty pełniły funkcję pływających baterii obronnych, rozszerzając ochronę Royal Naval Dockyard na wyspach.
07.1869
Oba okręty zostały skierowane do zabezpieczenia transportu pływającego doku Bermuda z The Narrows do stoczni.
1873
Z okrętu zdjęto olinowanie i ożaglowanie.
1876
Okręt niemal zatonął podczas zimowego sztormu, który spowodował poważne uszkodzenie pływającego doku i innych obiektów stoczni.
1890
Okręt został skierowany do pełnienia pomocniczych funkcji portowych.
1901
Okręt zaczął być używany jako pływający zbiornik.
1908
Okręt został sprzedany na Bermudach.
Znani dowódcy (przydziały)
17.06.1867 - 23.09.1868
Commander Henry E. Crozier
Waterwitch
29.10.1864
Zamówienie okrętu.
1864
Położenie stępki okrętu w stoczni Thames Ironworks and Shipbuilding Company, Blackwall.
28.06.1866
Wodowanie jednostki.
1867
Zakończenie budowy okrętu. Koszt wyniósł 58 775 funtów.
07.1867
Okręt wziął udział w letnim przeglądzie floty w Spithead.
16.03.1871
Okręt wziął udział w testach przeprowadzonych w Keyham Basin, Devonport. Z racji niewielkiej przydatności okrętu większośc kariery spędził bezczynnie przy nabrzeżu (rezerwa) w Portsmouth.
26.04.1890
Okręt został sprzedany dla Castle i utylizowany w Charlton.
Znani dowódcy (przydziały)
24.06.1867 - 26.06.1868
Commander Philip Ruffle Sharpe (spotyka się również datę 26.06.1867)