| HMS "DREADNOUGHT" był pancernikiem brytyjskiej Royal Navy, którego budowa zrewolucjonizowała układ sił na morzach. Wejście jednostki do służby w 1906 roku stanowiło tak ogromny skok technologiczny, że jej nazwa dała początek całej generacji pancerników - zwanych odtąd drednotami - a także typowi okrętów wzniesionych według tego projektu. Z kolei całą wcześniejszą generację pancerników, które w jednej chwili stały się przestarzałe, zaczęto określać mianem preddrednotów (pre-dreadnoughts). |
Kraj: Wielka Brytaniaklasa: pancernik, drednot |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| DREADNOUGHT | Portsmouth Dyd | 02.10.1905 | 10.02.1906 | ?.12.1906 | Utylizowany w 1923 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność projektowa | 17 900 ton angielskich |
| Wyporność maksymalna | 19 715 ton angielskich |
| Wyporność bojowa | 18 120 ton angielskich |
| Wyporność lekka | 17 012 ton angielskich |
| Długość całkowita | 160,63 m (527 ft 0 in) |
| Długość na linii wodnej | 158,50 m (520 ft 0 in) |
| Długość na linii wodnej | 149,36 m (490 ft 0 in) |
| Szerokość maksymalna | projektowa - 25,00 m (82 ft 0 in) rzeczywista - 25,02 m (82 ft 1 in) |
| Szerokość konstrukcyjna | projektowa - 24,95 m (81 ft 10,25 in) rzeczywista - 24,97 m (81 ft 11,25 in) |
| Wysokość od stępki do pokładu górnego na śródokręciu | projektowa - 13,14 m (43 ft 1,25 in) rzeczywista - 13,16 m (43 ft 2,25 in) |
| Zanurzenie pełne (przy wyporności bojowej) | dziobowe - 7,94 m (26 ft 0,625 in) rufowe - 8,22 m (26 ft 11,625 in) |
| Zanurzenie maksymalne (przy wyporności maksymalnej) | dziobowe - 8,95 m (29 ft 4,5 in) rufowe - 9,11 m (29 ft 10,625 in) |
| Zanurzenie przy wyporności maksymalnej przeciążonej | dziobowe - 9,34 m (30 ft 7,75 in) rufowe - 9,59 m (31 ft 5,375 in) |
| Zanurzenie jednostkowe (TPI) | 70,4 |
Napęd:
| Maszyny | Dwa zestawy turbin parowych biegu bezpośredniego systemu Parsonsa; 18 kotłów wodnorurkowych Babcock and Wilcox; 4 śruby |
| Moc na wale (projektowana) | 23 000 shp |
| Prędkość (projektowana) | 21 węzłów |
| Paliwo | ok. 3000 ton węgla 1120 ton ropy |
| Zasięg | 6620 mil morskich przy 10 węzłach |
| 7110 mil morskich przy 12,9 węzła |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 10 dział 305 mm (12 in) L/45 Mk. X; 27 dział 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I; 5 karabinów maszynowych 7,7 mm (0,303 in) Maxim Mk. I; 5 wyrzutni torpedowych 457 mm (18 In) (cztery dziobowe, jedna rufowa) |
| Modernizacja 1907 r. | 10 dział 305 mm (12 in) L/45 Mk. X; 24 działa 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I; 5 karabinów maszynowych 7,7 mm (0,303 in) Maxim Mk. I; 5 wyrzutni torpedowych 457 mm (18 In) (cztery dziobowe, jedna rufowa) |
| Modernizacja w 1915 r. | 10 dział 305 mm (12 in) L/45 Mk. X; 24 działa 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I; 2 działa 57 mm (2.244 in) Hothkiss 6-funtowe (6 pdr) 8 cwt QF Mk. I (HA); 5 karabinów maszynowych 7,7 mm (0,303 in) Maxim Mk. I; 5 wyrzutni torpedowych 457 mm (18 In) (cztery dziobowe, jedna rufowa) |
| Modernizacja w 1916 r. | 10 dział 305 mm (12 in) L/45 Mk. X; 22 działa 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I; 2 działa 76 mm (3 in) L/45 20 cwt QF Mk. I (HA); 5 karabinów maszynowych 7,7 mm (0,303 in) Maxim Mk. I; 5 wyrzutni torpedowych 457 mm (18 In) (cztery dziobowe, jedna rufowa) |
| Modernizacja w 1917 r. | 10 dział 305 mm (12 in) L/45 Mk. X; 18 dział 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I; 2 działa 76 mm (3 in) L/50 12-funtowych (12 pdr) 18 cwt QF Mk.I (HA); 2 działa 76 mm (3 in) L/45 20 cwt QF Mk. I (HA); 5 karabinów maszynowych 7,7 mm (0,303 in) Maxim Mk. I; 4 wyrzutnie torpedowe 457 mm (18 In) (cztery dziobowe) |
Ludzie:
| Załoga | 692 - 830 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Na przełomie XIX i XX wieku światowe mocarstwa morskie żyły w przekonaniu, że o losach bitew morskich wciąż decydować będzie bezpośrednia walka na bliskich dystansach. Przełom przyniosła wojna rosyjsko-japońska (1904-1905), a zwłaszcza starcie pod Cuszimą, które wstrząsnęło dotychczasowymi doktrynami Admiralicji. Po raz pierwszy w historii starły się ze sobą nowoczesne, opancerzone floty oceaniczne, a przebieg bitwy brutalnie zweryfikował dotychczasowe założenia taktyczne. Okazało się, że walka rozgorzała na nienotowanych dotąd dystansach sięgających wielu kilometrów. W tych warunkach lekka i średnia artyleria, na której dotąd polegano, stała się całkowicie bezużyteczna, gdyż jej pociski nie sięgały celu lub odbijały się od nowoczesnych pancerzy, a jedynym realnym orężem zdolnym do zadania rozstrzygających ciosów okazały się najcięższe działa.
Doświadczenia te uwypukliły również głęboki kryzys technologiczny związany ze sposobem uzbrajania ówczesnych pancerników. Standardowy okręt liniowy epoki preddrednotów nosił mozaikę różnych kalibrów - zazwyczaj cztery ciężkie działa 305 mm oraz baterie dział 203 mm i 152 mm. Przy prowadzeniu ognia na wielkie odległości kluczowe było obserwowanie gejzerów wody wywoływanych przez upadające pociski, co pozwalało na nanoszenie poprawek do celowników. Gdy cała artyleria okrętu strzelała jednocześnie, gęste słupy wody nakładały się na siebie, uniemożliwiając artylerzystom odróżnienie wybuchu pocisku 305 mm od 230 mm. W efekcie kierowanie ogniem stawało się chaotyczne i niezwykle nieskuteczne.
Pojawienie się ulepszonych, dalekosiężnych torped oraz coraz wytrzymalszych pancerzy stalowych ostatecznie wymusiło odsunięcie linii bitewnych i definitywne zerwanie ze starym stylem prowadzenia wojny morskiej. Odpowiedzią na ten narastający problem stała się rewolucyjna koncepcja All-Big-Gun ("samych wielkich dział"). Zakładała ona całkowite odrzucenie średniej artylerii na rzecz jednolitego uzbrojenia złożonego wyłącznie z najcięższych dział jednego kalibru. Przejście na ten schemat pozwalało na prowadzenie skordynowanego ognia salwowego i łatwą korektę trajektorii lotu pocisków, torując drogę do całkowitego przeobrażenia architektury okrętowej.
Głównym architektem nadchodzącej rewolucji w Royal Navy stał się admirał Sir John "Jackie" Fisher, który w październiku 1904 roku objął stanowisko Pierwszego Lorda Morskiego. Fisher był postacią niezwykle barwną, charyzmatyczną i bezkompromisową, a zarazem wizjonerem dostrzegającym, że bez gwałtownych reform brytyjska flota straci status niekwestionowanego władcy mórz. Szybko zyskał opinię kontrowersyjnego reformatora, bezwzględnie zwalczającego skostniałą biurokrację i przestarzałe metody myślenia. Rozumiał on doskonale, że postęp techniczny wymaga odważnych decyzji, a półśrodki jedynie uszczuplają budżet państwa, nie dając w zamian realnej przewagi taktycznej.
Gdy admirał Sir John Fisher w 1902 roku obejmował stanowisko Drugiego Lorda Morskiego tuż po zakończeniu służby na Morzu Śródziemnym, miał 61 lat. Choć z dzisiejszej perspektywy wiek ten wydaje się dojrzały, na przełomie wieków osiągnięcie tak wysokiego szczebla dowodzenia w tym wieku było ewenementem. System awansów w Royal Navy zmagał się bowiem z głębokim zastojem, a obecność osiemdziesięcioletnich admirałów na kluczowych stanowiskach była powszednią praktyką. Taka struktura rodziła wszechogarniającą niewydajność i instytucjonalny marazm. Słabość floty objawiała się nie tylko zatrważająco niską skutecznością ognia - i to na dystansach zaledwie 2000 jardów - ale również fatalnymi warunkami służby. Trudne życie marynarzy na "niższych pokładach", niskie płace, dyscyplina oparta na strachu oraz brak osłony socjalnej po zwolnieniu sprawiały, że do służby trafiały głównie najuboższe warstwy społeczne. Morale na okrętach bojowych utrzymywała jedynie duma z dyscypliny i stanu wizualnego jednostek, podczas gdy we Flocie Rezerwowej marynarze latami marnowali swój potencjał na polerowanie mosiądzów i prace porządkowe zamiast realnego szkolenia bojowego. Kadra oficerska sprawdzała się w rutynowych zadaniach pokojowych, lecz pozbawiona była motywacji do zgłębiania sztuki wojennej - aż do momentu, gdy niemieckie zagrożenie i pojawienie się Fishera brutalnie wybudziły brytyjską marynarkę z letargu.
Jackie Fisher wywalczył drogę na szczyt własną determinacją i bezkompromisowością. Wokół siebie zgromadził tak zwaną "Sadzawkę Fishera" - krąg postępowych myślicieli i oficerów, którym głęboko zależało na gruntownej modernizacji floty. Jako reformator był postacią niezwykle kontrowersyjną: bezwzględnym, aroganckim, a w razie potrzeby podstępnym w dążeniu do celów, które uważał za kluczowe dla bezpieczeństwa państwa. Ten głęboko religijny człowiek, często cytujący Pismo Święte dla poparcia swoich racji, nie tolerował sprzeciwu i bezkompromisowo podporządkowywał wszystko sprawności bojowej Royal Navy. Obejmując stanowisko Drugiego Lorda Morskiego i przejmując odpowiedzialność za zasoby ludzkie, zyskał realne narzędzia do przeprowadzenia wielkiego przewrotu. W latach 1902-1903, przełamując zacięty opór środowisk konserwatywnych, wdrożył szereg głębokich reform strukturalnych i systemowych.
Pierwszym z kluczowych kroków Fishera było wprowadzenie programu Selborne’a (Selborne Scheme), którego celem było przełamanie klasowych i korporacyjnych barier dzielących specjalizacje oficerskie. Młodzi adepci wstępowali do służby w wieku 13 lat i przechodzili wspólne szkolenie w Royal Naval College w Osborne, co integrowało kadry już na wczesnym etapie edukacji. Podnosząc jakość kapitału ludzkiego, Fisher kierował się nelsonowską zasadą, że człowiek zawsze stoi przed maszyną, dlatego zreorganizował warunki służby oraz zasady awansu dla wszystkich rang. Jednocześnie, mimo masowych protestów polityków i wojskowych, zdecydowanie wycofał ze służby i złomował dziesiątki przestarzałych jednostek. Rozumiał bowiem, że gwałtowny rozwój strzelania na duże dystanse odebrał im jakąkolwiek wartość bojową. Aby poprawić celność artylerii, powierzył reformę szkolenia kapitanowi Percy’emu Scottowi w nowej szkole na Whale Island, a dla Floty Rezerwowej wprowadził system załóg szkieletowych (Nucleus-Crew System), gwarantujący stałą gotowość bojową przechowywanych w rezerwie okrętów. Dotychczas okręty Floty Macierzystej i Floty Kanału La Manche nie miały ustalonych stałych okresów służby załóg - co sześć miesięcy wymieniano około 25% personelu, uzupełniając go nowymi rocznikami z punktów rekrutacyjnych. Nawet na jednostkach z trzyletnim cyklem rotacji częste zmiany kadrowe znacząco obniżały efektywność operacyjną. W ramach reformy wprowadzono sztywne, dwuletnie okresy służby bez wymiany personelu w trakcie ich trwania. Główny trzon okrętów rezerwowych otrzymał szkieletowe załogi (stanowiące 2/5 pełnego stanu), w skład których wchodzili wszyscy kluczowi specjaliści techniczni. Zwieńczeniem jego działań po objęciu funkcji Pierwszego Lorda Morskiego stała się globalna redystrybucja sił zgodnie z zasadą Mahan’a - maksymalnej koncentracji sił we właściwym miejscu i czasie - co doprowadziło do sformowania nowej Floty Kanału w Dover oraz Floty Atlantyckiej w Gibraltarze.
Jednak to właśnie obietnice zdecydowanych oszczędności finansowych utorowały Fisherowi drogę do objęcia najwyższego stanowiska w marynarce. Aby je osiągnąć, wykreślono z listy floty czynnej aż 154 okręty. Wycofanie tak dużej liczby jednostek ze stacji zagranicznych sprawiło, że pomocnicze stocznie i bazy wsparcia stały się zbędne. W konsekwencji zlikwidowano bazy morskie w Halifaksie, na Jamajce, St. Lucia, Wyspie Wniebowstąpienia oraz w Esquimalt. Dzięki tym posunięciom Fisher realnie ograniczył wydatki na marynarkę, co wyraźnie pokazują liczby: Budżet na lata 1904-1905 wynosił 36 889 000 funtów natomiast na lata 1906-1907 już tylko 31 869 500 funtów. Wszystkie te reformy wdrożono w atmosferze gwałtownego oporu ze strony konserwatywnych środowisk. Dnia 21 października 1904 roku - dokładnie w rocznicę bitwy pod Trafalgarem - Fisher objął urząd Pierwszego Lorda Morskiego. Stanowisko to dało mu pełną swobodę w realizacji największego dzieła swojego życia: urzeczywistnienia długo pielęgnowanego marzenia o budowie super-okrętu, który w jego wyobraźni nosił początkowo miano HMS Untakeable ("Niezwyciężony"). Fisher obrazowo mawiał, że jednostka ta ma być jak "jajko ugotowane na twardo - nie do rozbicia".
Jednak na długo przed powstaniem pierwszych rysunków technicznych HMS "DREADNOUGHT" bardziej przenikliwi architekci okrętowi zdawali sobie sprawę, że wciąż budowane jednostki są nieefektywne i wkrótce staną się przestarzałe. Najbardziej wyrazisty i praktyczny wyraz koncepcji drednota wyszedł spod ręki włoskiego inżyniera Vittoria Cunibertiego. Urodzony w Turynie w 1854 roku, zmarł w Rzymie 19 grudnia 1913 roku. Cuniberti, wraz ze swoim mistrzem Benedetto Brinem (którego największe osiągnięcia przypadały na lata 70. XIX wieku), wpisywał się w wybitną tradycję włoskich konstruktorów okrętowych, sięgającą aż do Umberta Pugliesego, projektanta ostatniej serii włoskich pancerników.
Włoska myśl inżynieryjna od czasów renesansu wyróżniała się wyjątkową zdolnością do świeżego, a zarazem pragmatycznego i artystycznego spoglądania na projekty. Włosi posiadali niezrównany talent do odzierania ze zbędnych elementów wszelkich kompromisów - co stanowi samo sedno kreatywnego projektowania. Umiejętność ta była wówczas desperacko potrzebna, aby zerwać z archaicznymi formami architektury okrętowej, które dominowały przez ostatnie ćwierćwiecze.
W wieku 23 lat Cuniberti uzyskał dyplom inżyniera budownictwa i wstąpił do Korpusu Inżynierów Włoskiej Marynarki Wojennej. Początkowo zajmował się układami napędowymi, stając się jednym z pionierów wykorzystania paliwa płynnego w silnikach morskich oraz torped napędzanych naftaliną. Praca nad torpedami samobieżnymi (będącymi wynalazkiem austriackim) sprawiła, że znacznie lepiej niż większość mu współczesnych zdawał sobie sprawę z nowego zagrożenia podwodnego. Na początku lat 90. XIX wieku przeprowadził szczegółowe badania nad ochroną podwodną okrętów wojennych. W tym okresie intensywnie analizował koncepcje projektowe dla wszystkich klas jednostek bojowych, wypracowując zdecydowane poglądy na temat ich wymagań technicznych. Szansa na wprowadzenie ich w życie pojawiła się, gdy powierzono mu opracowanie ogólnego projektu nowej klasy włoskich pancerników.
Czysta koncepcja Cunibertiego po raz pierwszy zamanifestowała się w czterech lekkich pancernikach typu VITTORIO EMANUELE (stępkę pod pierwszy z nich położono w 1901 roku). Okręty te stały się zarówno najbardziej chwalonymi, jak i najbardziej kontrowersyjnymi jednostkami swojej epoki. Przy wyporności poniżej 13 000 ton ich artylerię główną - dwie armaty kalibru 305 mm (12 cali) o długości lufy 40 kalibrów - wspierało na obu burtach aż dwanaście dział kalibru 203 mm (8 cali).
Dzięki zastosowaniu napędu elektrycznego do obrotu wież i wind amunicyjnych, specjalnej konstrukcji kadłuba o ultralekkim szkielecie, zastąpieniu drewna azbestem (co znacząco zmniejszyło ryzyko pożaru) oraz wielu innym innowacjom, Cuniberti ograniczył masę do minimum, nie tracąc przy tym na wytrzymałości ani sztywności konstrukcji. Pozwoliło to osiągnąć prędkość 21 węzłów - co najmniej o 4 węzły większą niż w przypadku zagranicznych odpowiedników. Wpływ projektu VITTORIO EMANUELE był ogromny. Fred T. Jane pisał:
"Nie ulega wątpliwości, że dla mocarstwa niebędącego w stanie utrzymać wielkiej floty, okręty typu Vittorio Emanuele reprezentują najlepszy możliwy stosunek jakości do wydanych pieniędzy."
Ten sam numer wydawnictwa "Fighting Ships" z 1903 roku zawierał jeszcze bardziej brzemienne w skutki informacje, których autorem był sam Cuniberti. Artykuł zatytułowany "Idealny pancernik dla floty brytyjskiej" miał wywrzeć przełomowy wpływ na kształt flot wojennych na całym świecie. Nie był to pierwszy raz, gdy Włoch wyrażał swoje poglądy na temat ewolucji pancerników. Już na przełomie maja i czerwca 1900 roku, w artykule dla Marine Rundschau pt. "Nowy typ okrętu pancernego", nawoływał do budowy umiarkowanej wielkości, szybkiej jednostki o "najpotężniejszym możliwym uzbrojeniu" i opancerzeniu o grubości co najmniej 152 mm (6 cali). Kładł wówczas szczególny nacisk na znaczenie prędkości. Prawdopodobnie jego pomysły nie były jeszcze wtedy na tyle skrystalizowane, by podać dokładniejsze specyfikacje; jak sugerował sam Jane, ostateczne wnioski Cuniberti wyciągnął zapewne po wyczerpujących dyskusjach ze swoim przyjacielem, brytyjskim inżynierem mieszkającym we Włoszech, Charlesem de Grave Sellsem.
Kolejny wyrazisty ślad toku myślenia konstruktora pojawił się w serii artykułów publikowanych w 1902 roku na łamach Rivista Marittima (oficjalnego organu Ministerstwa Marynarki), gdy piastował już stanowisko Głównego Konstruktora Włoskiej Marynarki Wojennej. Choć pomylił się, twierdząc, że napęd okrętowy znajduje się bliżej szczytu swoich możliwości rozwojowych niż artyleria (historia pokazała coś zupełnie odwrotnego), wykazał się niezwykłą wnikliwością w innych kwestiach. Uznał, że armata kalibru 305 mm (12 cali) to obecnie minimalny kaliber dla ciężkiej artylerii. Postawił śmiałą i przełomową tezę, że artyleria przyszłego pancernika będzie składać się z 12 do 16 dział tego samego, jednolitego kalibru, co przyniesie bezdyskusyjne korzyści wynikające ze stosowania jednego typu amunicji.
Cuniberti ponownie podkreślał kluczową rolę prędkości, nazywając najnowsze pancerniki Sir Williama White'a typu KING EDWARD VII "potworami na krótkich nogach". Podsumowywał:
"Nie sposób wystarczająco mocno podkreślać, że szybkie okręty są bezwzględną koniecznością naszych czasów. Jednostki wolne, bez względu na swoją potęgę, stracą wszystko w przyszłych działaniach strategicznych opartych na zwiadzie i telegrafii bezprzewodowej. Niczym żandarm z operetki Offenbacha: zawsze przybędą za późno!"
Niedługo po publikacji tych artykułów Cuniberti zaoferował owoce swoich wieloletnich badań własnemu rządowi, lecz zostały one odrzucone. Jak podaje Jane:
"Projekt ten był zbyt ambitny jak na możliwości włoskiej marynarki; zezwolono mu jednak na opublikowanie ogólnej koncepcji, pod warunkiem oficjalnej weryfikacji."
Za pośrednictwem Charlesa de Grave Sellsa koncepcja trafiła do redaktora Fighting Ships i ukazała się w wydaniu z 1903 roku. Odzierając ją z poetyckich analogii do walki wręcz, do których konstruktor miał słabość, "idealny pancernik" Cunibertiego miał posiadać liczne działo 305 mm, aby:
- Móc zadać co najmniej jeden śmiertelny cios w pas pancerny wroga na linii wodnej, zanim przeciwnik zdoła odpowiedzieć podobnym trafnym strzałem ze swoich czterech ciężkich dział (co stanowiło wówczas standardowy komplet).
- Posiadać pancerz o grubości 300 mm (12 cali), zdolny wytrzymać wszystko poza najcięższymi pociskami burzącymi.
- Mieć obfity zapas amunicji oraz - przede wszystkim - osiągać bardzo wysoką prędkość, przewyższającą jakikolwiek istniejący pancernik.
Cuniberti podsumowywał swoją wizję w następujący sposób:
"Otrzymujemy w ten sposób zarys bezwzględnie dominującego okrętu: całkowicie pozbawionego średniego kalibru, chronionego tak skutecznie, że może całkowicie ignorować pomocniczą artylerię wroga, a uzbrojonego wyłącznie w dwanaście dział kalibru 305 mm… Bez marnowania amunicji, bezpieczny dzięki potężnemu pancerzowi i z dwunastoma działami w gotowości, okręt ten szybko dopadnie przeciwnika, zasypując jego pas pancerny straszliwym, skupionym ogniem. Po rozgromieniu pierwszego rywala natychmiast przejdzie do ataku na kolejnego i - niemal nietknięty - wyeliminuje z walki następnego…"
Opublikowanie tego artykułu w słynnym roczniku wywarło głęboki wpływ na myślenie o wojskowości morskiej na całym świecie. Jednak wielu z najbardziej wpływowych ludzi związanych z brytyjską Admiralicją - do których publikacja była bezpośrednio adresowana - potraktowało ją ze sceptycyzmem lub wręcz kpiną. Prawie każdy oficer powyżej czterdziestego piątego roku życia rozpoczynał służbę w niższych stopniach jeszcze na okrętach żaglowych. Dla nich całkowita rezygnacja z artylerii średniego kalibru trąciła wręcz profanacją. Główny Konstruktor Marynarki (D.N.C.), Sir William White, był oburzony, a sam Fred T. Jane uznał ten projekt za fantastykę naukową w stylu H.G. Wellsa. Francuskie Ministerstwo Marynarki również nie poświęciło mu większej uwagi.
Jednak wśród młodszych, bardziej inteligentnych i dalekowzrocznych oficerskich kadr - zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i za granicą - teorie Cunibertiego wywołały ogromne wrażenie. W końcu nie był on oderwanym od rzeczywistości teoretykiem czy romantycznym marzycielem, lecz Głównym Konstruktorem z pokaźnym dorobkiem udanych i cenionych projektów.
Departamenty Marynarki w Waszyngtonie i Tokio zareagowały na koncepcję Cunibertiego wyjątkowo entuzjastycznie. Nie powinno to dziwić - floty Ameryki i Japonii miały znacznie mniej do stracenia na przedwczesnym zestarzeniu się swoich dotychczasowych pancerników niż mocarstwa dysponujące wielkimi flotami. Ponadto w obu tych krajach otwartość na nowatorskie idee była znacznie większa niż gdziekolwiek indziej. "Idealny pancernik" stworzony z myślą o Royal Navy mógł okazać się optymalnym rozwiązaniem także dla sił morskich Stanów Zjednoczonych i Japonii - flot promieniejących świeżymi zwycięstwami w wojnach z Hiszpanią i Chinami, a zarazem w pełni świadomych nowych zagrożeń nadciągających z Europy i Dalekiego Wschodu.
Dziś wyraźnie widać, że wczesne włoskie publikacje Cunibertiego nie wywarły powszechnego wpływu, lecz pchnęły myśli wielu radykalnych teoretyków wojskowości na nowe tory w kwestii przyszłego kształtu pancerników. Cuniberti utwierdził ich w wątpliwościach i podsycił dyskusję. Jednak dopiero gdy jego koncepcje zostały dokładniej sprecyzowane i szeroko rozpowszechnione w wydaniu Fighting Ships z 1903 roku, spory teoretyczne mogły rozgorzeć na pełną skalę. Zaledwie kilka miesięcy później wybuchła wojna rosyjsko-japońska, w wyniku której teorie te wreszcie poddano próbie walki na wodach Dalekiego Wschodu.
Nocą 8 lutego 1904 roku japońskie torpedowce zaatakowały rosyjską flotę stacjonującą pod Port Artur, a inne jednostki osłaniały pierwsze lądowania wojsk lądowych na Półwyspie Koreańskim. Początkowo żadna ze stron nie wykazywała większego entuzjazmu do rzucenia do walki swoich głównych sił pancernych, lecz 10 sierpnia 1904 roku doszło do starcia [bitwy na Morzu Żółtym], które w oczach wnikliwych obserwatorów wydawało się potwierdzać teorie ogłoszone przez Cunibertiego niecały rok wcześniej.
W owym czasie powszechnie uważano, że starcie wrogich flot liniowych rozpocznie się na dystansie około 5000 jardów (ok. 4,5 km), a ćwiczenia artyleryjskie prowadzono zazwyczaj na odległość około 3000 jardów (ok. 2,7 km). Zdumiony brytyjski obserwator wojskowy na pokładzie jednego z japońskich pancerników patrzył, jak rosyjskie "CESAREWICZ" i "RETWIZAN" otworzyły ogień ze swoich dział kalibru 305 mm (12 cali) o długości lufy 40 kalibrów z odległości niespełna 19 000 jardów (ok. 17,3 km), natychmiast uzyskując bliskie obramowanie japońskich pancerników "MIKASA" i "ASAHI".
Gdy dystans zmniejszył się do 13 000 jardów (ok. 11,9 km), flagowa "MIKASA" admirała Tōgō została trafiona w część dziobową, tuż przy linii wodnej, pociskiem 305 mm. Uszkodzenie to mogło okazać się paraliżujące lub wręcz fatalne w skutkach, gdyby morze było bardziej wzburzone. W dalszej części tego niespiesznego i przerywanego starcia, wciąż na dużym dystansie, flagowy "CESAREWICZ" został z kolei trafiony dwa razy z rzędu ciężkimi japońskimi pociskami. Te dwa trafienia rozstrzygnęły losy bitwy w sposób dramatyczny i definitywny. Pierwszy pocisk zabił rosyjskiego dowódcę floty, admirała Witthöfta, oraz nawigatora floty, a także ciężko ranił szefa sztabu i dowódcę okrętu, natomiast drugi pocisk eksplodował na stanowisku dowodzenia, zabijając i raniąc wszystkich wewnątrz, w tym sternika. Ciało martwego sternika opadło na koło sternicze, blokując ster w położeniu głęboko na bakbord, co wywołało całkowity chaotyczny zamęt w szyku rosyjskich okrętów.
Znaczenie wniosków z tej pierwszej wymiany ognia między nowoczesnymi pancernikami zostało natychmiast dostrzeżone przez obie strony konfliktu. Istnieją dowody na to, że przed końcem 1904 roku zarówno rosyjscy, jak i japońscy konstruktorzy doszli do wniosku, że jedynie działo kalibru 305 mm jest w stanie przynieść rozstrzygnięcie w przyszłych bitwach morskich. Uznano, że artyleria średniego kalibru niepotrzebnie zajmuje miejsce, masę oraz wymaga obsługi, którą można by efektywniej wykorzystać na dodatkowe ciężkie działo. Co więcej, wybuchy i rozbryzgi wody od mniejszych pocisków tylko przesłaniały cel i utrudniały korygowanie ognia głównego.
Brak jest przekazów wskazujących na to, by Rosja na tym etapie posunęła się do przygotowania planów pancernika uzbrojonego wyłącznie w ciężką artylerię (choć później Admiralicja zaprosiła Cunibertiego do zaprojektowania ich pierwszego drednota). Jednak jeszcze przed końcem 1904 roku Japończycy ukończyli plany własnych okrętów nowej ery. Z wielkim zdumieniem odkryto później, że stępkę pod pierwszy z nich położono w stoczni marynarki w Kure już w marcu 1905 roku - na około trzy miesiące przed bitwą pod Cuszimą i na długo przed położeniem stępki pod samego HMS "DREADNOUGHT" w Portsmouth.
Co istotne, do 1905 roku Japończycy budowali u siebie jedynie lekkie jednostki, a wszystkie ich dotychczasowe pancerniki powstawały w stoczniach zagranicznych. Siła ognia tego rewolucyjnego japońskiego pancernika była zdumiewająca. Niemal dokładnie odwzorowywała liczbę i układ dział z projektu Cunibertiego:
- Uzbrojenie główne - działo 305 mm rozmieszczone w 4 podwójnych i 4 pojedynczych wieżach. Łączna siła ciężkiej artylerii była trzykrotnie większa niż na jakimkolwiek istniejącym pancerniku, a siła salwy burtowej - o 50% potężniejsza.
- Prędkość: 20 węzłów - co najmniej o dwa węzły więcej niż najszybszy pływający wówczas pancernik.
- Pancerz: jedynie pas pancerny o grubości 228 mm (9 cali) nieco ustępował idealnemu projektowi Cunibertiego.
W rzeczywistości budowa japońskiego pancernika "AKI" napotkała na wszelkie możliwe trudności konstrukcyjne i opóźnienia. Okręt ukończono dopiero w 1911 roku, kiedy to drednot stał się już standardem w siłach morskich wielkich mocarstw. Co więcej, ostatecznie jednostka ta nie była klasycznym drednotem. W ciągu trzech miesięcy od położenia stępki Japonia odniosła zwycięstwo w wojnie z Rosją, stając jednak na skraju bankructwa. Do opóźnień w dostawie maszyn ze Stanów Zjednoczonych dołączył brak uzbrojenia - zdołano pozyskać dla niej zaledwie cztery armaty kalibru 305 mm (12 cali). Zamiast planowanych ośmiu armat 305 mm w wieżach bocznych, Japończycy użyli więc dwunastu dział kalibru 254 mm (10 cali). Dawało to "AKI" niezwykle potężne uzbrojenie ogólne, lecz wyzbyte podstawowej ujednoliconej artylerii głównej - stanowiącej kluczową siłę i całą rację bytu (raison d’être) prawdziwych drednotów.
Razem z bliźniaczym "SATSUMA", "AKI" trafiła do oficjalnych rejestrów jako nietypowy pancernik pierwszej klasy (tzw. semidrednot). Okręt przetrwał w służbie do okresu po pierwszej wojnie światowej. Jednak już w rok po jego ukończeniu do floty dołączył "KAWACHI", uzbrojony w pełny komplet dwunastu dział kalibru 305 mm oraz wyposażony w pas pancerza o grubości 305 mm - dokładnie według specyfikacji Cunibertiego. Potwierdziło to wysokie możliwości rodzimego przemysłu stoczniowego i zademonstrowało mocarstwowe aspiracje Japonii na morzu.
Tymczasem w USA sytuacja wyglądała nieco inaczej. Cuniberti pisał w 1902 roku:
"Spoglądając na Amerykę, dochodzi się do wniosku, że w dziale projektowym Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych panuje absolutny chaos. Nie mija niemal miesiąc, by nie przedstawiono nowego typu okrętu, przeciążonego coraz większą liczbą dział. Jeśli Vermont naprawdę ma otrzymać zapowiadane uzbrojenie - cztery działa kalibru 305 mm, osiem 203 mm i dwanaście 178 mm - można się tylko zastanawiać, jakie szczególne korzyści spodziewają się uzyskać z zastosowania dwóch tak zbliżonych kalibrów (203 mm i 178 mm). Z punktu widzenia ogólnej wydajności oraz szybkiego dostarczania amunicji znacznie korzystniej byłoby wrzucić te dwa typy dział do jednego tygla i wydać na świat dwadzieścia jednakowych armat pośredniego kalibru 190 mm."
Krytyka Cunibertiego była wyjątkowo surowa, jednak sytuacja w Waszyngtonie nie przedstawiała się aż tak źle. Od czasów wojny secesyjnej odpowiedzialność za projektowanie i budowę amerykańskich okrętów wojennych spoczywała wspólnie na trzech biurach: Biurze ds. Konstrukcji i Napraw (Bureau of Construction and Repair), Biurze ds. Maszyn Parowych (Bureau of Steam Engineering) oraz Biurze ds. Wyposażenia (Bureau of Equipment). Podział ten nie sprzyjał efektywnej współpracy i dopiero w 1940 roku, kiedy całą odpowiedzialność skonsolidowano w ramach Biura ds. Okrętów (Bureau of Ships), udało się osiągnąć zadowalającą koordynację działań.
Mimo tych trudności organizacyjnych, począwszy od około 1885 roku - kiedy to Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych przestała być formacją typowo obrony przybrzeżnej - w konstrukcji amerykańskich pancerników zaczęło pojawiać się wiele niezwykle zaawansowanych rozwiązań. W efekcie podczas brytyjsko-niemieckiego wyścigu zbrojeń morskich w erze drednotów okręty z USA co najmniej dorównywały swoim europejskim rywalom, a w wielu aspektach wręcz ich przewyższały.
Odrodzenie amerykańskiej myśli morskiej nastąpiło w tym samym czasie co w Wielkiej Brytanii. W Stanach Zjednoczonych zabrakło jednak porywczego ewangelisty, który utorowałby drogę przez gąszcz politycznych i obronnych zawiłości, nie było też tak gorączkowego poczucia presji wynikającej z bezpośredniego zagrożenia wojną. Nowy duch przedsiębiorczości w US Navy stał się widoczny wkrótce po ponownym wyborze Theodore’a Roosevelta na prezydenta w 1901 roku. Roosevelt był prawdziwym pasjonatem marynarki i pod jego wpływem radykalne środowiska zyskały gorące wsparcie. Komandor podporucznik William Sowden Sims dokonał kompletnej rewolucji w artylerii morskiej USA i od samego początku był gorącym zwolennikiem pancernika jednolitego kalibru (typu all-big-gun), wykazując zalety łatwiejszej obserwacji rozbryzków pocisków i korygowania salw na dużych dystansach. On oraz inni wojskowi o podobnych przekonaniach z entuzjazmem powitali ekscytujące, nowe plany budowy ciężkich okrętów, o których krążyły pogłoski w Waszyngtonie w 1904 roku.
W roku poprzedzającym ten przełom korpus konstruktorów i pomocników konstruktorów morskich zwiększono do 75 osób. Kwalifikacje personelu również stały na wysokim poziomie - od pewnego czasu ich szkolenie obejmowało kursy w Europie: w Greenwich oraz w École d’Application du Génie Maritime w Paryżu. W tym samym roku Głównym Konstruktorem Marynarki został Washington L. Capps - człowiek o wybitnych umiejętnościach i niezwykłej dalekowzroczności.
Gwałtowne przyspieszenie w dziedzinie projektowania pancerników nastąpiło jednocześnie w Waszyngtonie i Tokio. Cuniberti dał iskrę inspiracji, natomiast bitwa na Morzu Żółtym z 10 sierpnia pomiędzy flotą japońską a rosyjską była właściwym ładunkiem: wymiana ognia, która zadała znikome obrażenia obu stronom, przypieczętowała los wolnych platform artyleryjskich o mieszanym kalibrze i zapoczątkowała ostatnią, chwalebną erę okrętów liniowych.
Równolegle z japońskim "AKI", amerykańskie pancerniki "SOUTH CAROLINA" i "MICHIGAN" zostały zaplanowane co najmniej sześć miesięcy przed rozpoczęciem w Londynie pierwszych formalnych dyskusji na temat projektu "DREADNOUGHT". Dwa okręty typu MICHIGAN zaczynały dość skromnie: początkowo rozważano uzbrojenie złożone z dział 12-calowych (305 mm) i 10-calowych (254 mm), z dwoma podwójnymi wieżami na dziobie i rufie oraz czterema pojedynczymi wieżami ustawionymi po dwie na każdej burcie. Ostatecznie zdecydowano jednak, że wszystkie działa główne będą miały kaliber 12 cali.
Masa salwy burtowej tego okrętu wciąż nie była jednak większa niż w przypadku wielu innych pancerników o uzbrojeniu mieszanym pływających po światowych oceanach, a nawet ustępowała wcześniejszej serii "KANSAS". Fakt ten szybko jednak skorygowano - ostateczny projekt zakładał umieszczenie ośmiu ciężkich dział w czterech wieżach dwulufowych, wszystkich w osi symetrii kadłuba, z jedną parą wież superpozycyjnych (strzelających nad drugimi) zarówno na dziobie, jak i na rufie.
Plany budowy obu jednostek typu MICHIGAN trafiły pod obrady Kongresu i zostały zatwierdzone na początku 1905 roku. Jednakże różnorakie problemy i spory kompetencyjne opóźniły proces i stępkę pod USS "MICHIGAN" położono dopiero położono dopiero 17 grudnia 1906 r. (już po wejściu do służby HMS "DREADNOUGHT"), zwodowano go w maju 1908 r., a do służby wszedł 4 stycznia 1910 r.
Ślepy traf, naciski środowisk konserwatywnych i radykalnych, zmienne przypływy militarnego zapału, brutalna rzeczywistość wojny, a przede wszystkim wpływ jednej prowokującej i dominującej osobowości - wszystkie te czynniki odegrały swoją rolę w zaprojektowaniu i budowie pierwszego pancernika typu all-big-gun (uzbrojonego wyłącznie w ciężką artylerię). Wywołały one prawdziwą rewolucję w filozofii morskiej i zapoczątkowały wyścig zbrojeń na masową skalę. Zbieg tych okoliczności sprawił również, że pierwsza jednostka tego typu weszła do służby w marynarce brytyjskiej - w państwie, które (jak gorąco argumentowano) miało najwięcej do stracenia, a najmniej do zyskania na budowie superpancernika.
Takim człowiekiem i wizjonerem w Royal Navy był stał się admirał Sir John "Jackie" Fisher, który w październiku 1904 roku objął stanowisko Pierwszego Lorda Morskiego. Fisher był człowiekiem gwałtownym, egocentrycznym, apodyktycznym, wojowniczym i skłonnym do konfliktów. Był zarazem gorącym patriotą, genialnie inteligentnym, a jego proroczy dar graniczył z niesamowitą trafnością. Nawet liczni wrogowie musieli przyznać, że to on odpowiadał za niemal każdą ważną innowację wdrożoną we Flocie Bojowej do 1914 roku. Zaledwie garstka okrętów liniowych, które wzięły udział w bitwie jutlandzkiej, powstała lub została zaprojektowana poza jego niezwykle długą kadencją na stanowisku Pierwszego Lorda Morskiego w latach 1904-1910.
Arthur J. Marder pisał o nim:
"Bez pieniędzy i wpływów, z niewieloma przyjaciółmi, nie mając nic poza czystym talentem, niezłomną siłą woli, miłością do ojczyzny i Marynarki Wojennej… oraz ideą, która zdominowała całą jego karierę - sprawnością Marynarki Wojennej - wyłonił się z zapomnienia, by wspiąć się na szczyt swojego fachu. Gdy tam dotarł, oczyścił stajnie Augiasza tak, jak nikt dotąd. Zastał Marynarkę sparaliżowaną martwymi formułami; jego elektryzujący zapał do wydajności i reform sprawił, że zaczęła wibrować nowym, intensywnym życiem."
Fisher twierdził, że pierwsza myśl o Dreadnoughcie pojawiła się w jego głowie "tak dawno temu jak w 1900 roku", gdy dowodził Flotą Śródziemnomorską. Całą zasługę przypisał Williamowi H. Gardowi, głównemu konstruktorowi stoczni w Malcie, którego później awansował na zastępcę dyrektora budownictwa okrętowego, i przyznał, że "wizja Dreadnoughta" była wówczas z nim omawiana. To jego pierwsza wzmianka o koncepcji okrętu z jednolitą, najcięższą artylerią.
Sir Philip Watts twierdził później, w referacie wygłoszonym przed Instytutem Architektów Okrętowych 9 kwietnia 1919 roku, że już w 1882 roku, zaraz po tym, jak pancernik Fishera, "INFLEXIBLE", tak dobrze sprawdził się podczas bombardowania Aleksandrii, wspólnie z nim sporządził plany pancernika z ośmioma działami kal. 16 cali, rozmieszczonymi w ten sam sposób. Nie ma powodów, by w to wątpić, lecz Fisher nigdy tego epizodu nie odnotował. Odwołując się do projektów Garda z 1900 roku, nie wspomniał też o włoskich rozważaniach na ten temat, o Cunibertim ani o jego ważnych artykułach opublikowanych w tym samym roku w "Marine Rundschau".
Z opublikowanej korespondencji z tego okresu wynika tylko tyle, że Fisher był dalece niepewny, czy okrętami, którymi wówczas dowodził, zdołałby pokonać Francuzów, z którymi stosunki jego kraju były napięte. W styczniu 1901 roku, rok po owych "dyskusjach" z Gardem, doprecyzował swoje wymagania w liście do hrabiego Selborne’a, Pierwszego Lorda Admiralicji (1900-1905): "Wyraźnie konieczne jest posiadanie przewagi prędkości, aby zmusić przeciwnika do przyjęcia bitwy albo umożliwić uniknięcie walki i odciągnięcie go od jego celu, dopóki nie będzie nam wygodnie z nim walczyć".
Minęły jeszcze cztery lata, zanim plany Fishera i Garda zaczęły nabierać kształtów na papierze. Po powrocie z Morza Śródziemnego Fisher został Drugim Lordem Morskim, a pod koniec 1903 roku objął dowództwo w Portsmouth, gdzie Gard został głównym konstruktorem. Mimo natłoku pracy i lawiny reform, w które od razu się zaangażował, w ciągu kolejnych miesięcy znalazł z Gardem czas, by naszkicować mityczny H.M.S. "Untakeable": szybki pancernik z jednolitą najcięższą artylerią, wiernie odwzorowujący "ideał" Cunibertiego, który niedawno ukazał się w "Fighting Ships".
Powstały dwa alternatywne projekty. Wariant "A" przewidywał nie mniej niż szesnaście dział kal. 10 cali, a wariant "B" osiem dział kal. 12 cali, rozmieszczonych jak w projekcie z 1882 roku. Do okrętu z działami 10-calowymi namówił Fishera Sir Andrew Noble, wybitny ekspert balistyki z zakładów Armstronga, a przekonał go też wyraźny sukces tego kalibru na niedawnych lekkich pancernikach "SWIFTSURE" i "TRIUMPH". Szczegóły tego projektu zostały przekazane wybranej grupie zwolenników Fishera, a komandorzy Madden, Jackson i Bacon zasugerowali, że woleliby jednolite uzbrojenie złożone z dział kalibru 12 cali (305 mm). Na Fisherze szczególne wrażenie wywarła argumentacja Bacona w tej kwestii, w związku z czym poprosił Garda o przygotowanie zmodyfikowanego projektu uzbrojonego w osiem dział 12-calowych.
Dokument był szczegółowy i miejscami wysoce techniczny, ale jego istotę można streścić w trzech punktach:
- Uzbrojenie. Osiem dział kal. 12 cali, z możliwością prowadzenia ognia z sześciu w stronę dziobu i rufy oraz pod każdym kątem od 60° przed trawersem do 60° za nim. Poza tym wyłącznie lekkie działa szybkostrzelne do obrony przed atakami torpedowców.
- Prędkość. Miała pozwolić okrętowi "wybrać dystans, na którym będzie walczył" (naturalnie duży, by w pełni wykorzystać umiejętności artylerzystów), a także zapewnić bezpieczeństwo ze względu na "obawę przed torpedą". Wymagała dużej mocy, znacznej długości, małego zanurzenia i odpowiednio wysokich burt na dziobie.
- Niezatapialność. Szczególny nacisk położono, znów, na zagrożenie ze strony broni podwodnej. Zastosowano rewolucyjny podział na przedziały, z których każdy oddzielały dwie poprzeczne, nieprzebite grodzie. Przeciw silnemu ogniowi artyleryjskiemu przewidziano 12-calowy pancerz barbet wież i głównego pasa pancernego.
Szczegółową specyfikację pokazano w tajemnicy lordowi Selborne’owi w Portsmouth 23 lipca 1904 roku i według Fishera "zyskała uznanie" Pierwszego Lorda. W ciągu następnych dwóch miesięcy plany dopracowano, wydrukowano prywatnie i wciąż w tajemnicy rozesłano najbardziej inteligentnym i dalekowzrocznym przyjaciołom Fishera do przemyślenia, m.in. do komandorów (Captain) Henry'ego B. Jacksona, R.H.S. Bacona, Johna R. Jellicoe i Charlesa E. Maddena, komandora porucznika (Commander) Wilfrida Hendersona, Williama H. Garda oraz Alexandra Gracie ze stoczni Fairfield.
Te dwa projekty, wraz ze szczegółową oceną ich wzajemnych zalet oraz argumentami na rzecz uzbrojenia złożonego wyłącznie z ciężkich dział (all-big-gun) i wysokiej prędkości, posłużyły do uzyskania akceptacji dla jego propozycji, gdy 21 października, w Dzień Trafalgarski (na jego prośbę), Fisher objął urząd Pierwszego Lorda Morskiego. Łatwość, z jaką uzyskano tę aprobatę - zarówno od Rady Admiralicji, jak i od rządu - wynikała częściowo z doniesień o pierwszych bitwach morskich wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905), które potwierdziły większą skuteczność ciężkich dział oraz znaczenie ognia artyleryjskiego na dużych dystansach. Otrzymano również doniesienia wywiadowcze o amerykańskich planach budowy pancerników z jednolitym uzbrojeniem 12-calowym oraz o zamiarach Japonii i Rosji dotyczących stworzenia podobnych jednostek w oparciu o ich niedawne doświadczenia wojenne.
Działo kalibru 12 cali zostało uznane za preferowaną broń niemal natychmiast i wszystkie dalsze prace skoncentrowano na przygotowaniu projektów dla uzbrojenia tego kalibru. Dział Głównego Konstruktora Marynarki (DNC) rozpoczął opracowywanie projektu pancernika na początku listopada 1904 roku, lecz jego szczegółowe parametry znacząco różniły się od tych podanych wyżej. Wskazuje to, że wstępne prace projektowe miały dość podstawowy charakter, a nad wymaganiami wyznaczonymi przez Fishera pracowali już nowi specjaliści. Dokumentacja narad, które miały miejsce w listopadzie i grudniu, jest skąpa, ale na podstawie zachowanych materiałów można wyciągnąć pewne wnioski.
W listopadzie konstruktor J. H. Narbeth, który odpowiadał za przygotowanie wstępnych szkiców projektowych, a później za projekt samego HMS "DREADNOUGHT", opracował cztery zestawy ogólnych parametrów dla alternatywnych okrętów o prędkości 20 i 21 węzłów, uzbrojonych w osiem lub dwanaście dział 12-calowych. Przedstawiając je, zaznaczył:
"mogłyby one powstać dzięki niewielkiemu ograniczeniu przestrzeni i kilku innowacjom, z których główną było uzyskanie o 10 procent większej mocy z maszynowni przy zachowaniu dotychczasowej masy i zajmowanej przestrzeni - co osiągnięto już na HMS "SWIFTSURE", HMS "TRIUMPH" oraz na okrętach typu MONMOUTH, a znacznie przekroczono na włoskim BENEDETTO BRIN".
Wspomniał również o potrzebie zastosowania ulepszonego kształtu kadłuba, aby zapewnić "...lepsze rezultaty w zakresie mocy wskazanej (IHP) niż we wszystkich dotychczas przyjętych projektach pancerników". Komentarze te wyraźnie odnoszą się do konieczności utrzymania wyporności w akceptowalnych granicach, co było trudne w obliczu dążenia do uzyskania potężniejszego uzbrojenia i wyższej prędkości. Doprowadziło to do propozycji zastosowania napędu turbinowego, który pozwoliłby na zaoszczędzenie masy zarówno samych maszyn, jak i kadłuba; w rezultacie kilka późniejszych szkiców projektowych opracowano zarówno dla turbin parowych, jak i dla maszyn parowych tłokowych (wielokrotnego rozprężania).
26 listopada Narbeth przedstawił kolejną serię wstępnych projektów z których wszystkie posiadały osiem dział kalibru 12 cali (305 mm), przy różnych prędkościach oraz alternatywnych układach napędowych z maszynami parowymi tłokowymi lub turbinami. Wszystkie późniejsze szkice projektowe dotyczyły okrętów z dwunastoma lub - w jednym przypadku - dziesięcioma działami 12-calowymi; jeden z nich (projekt "D") pochodził od Narbetha, a pozostałe od Garda i Fishera. Projekty te, przygotowane do końca grudnia, oznaczono literami od "A" do "F", przy czym litery te wyraźnie odnosiły się do różnych układów rozmieszczenia uzbrojenia, a nie do ogólnych parametrów. Projekty dwunastodziałowe odpowiadały na potrzebę zwiększenia liczby dział w salwie burtowej na potrzeby skutecznego strzelania salwowego (gdzie kryterium minimalnym było osiem dział), przy jednoczesnym zachowaniu silnego ognia wzdłuż osi okrętu (pościgowego i ucieczkowego) - co było szczególnym wymogiem Fishera. Wolniejsze projekty, "B" i "C", szybko wyeliminowano z dalszych rozważań, pozostawiając jedynie "A" oraz od "D" do "F", jednak nie jest możliwe dokładne przyporządkowanie oznaczeń trzech układów z ośmioma działami do odpowiadających im rozmieszczeń uzbrojenia.
Zdawano sobie sprawę, że radykalny charakter proponowanych projektów, będzie przedmiotem krytyki zarówno wewnątrz służby, jak i poza nią. Aby ograniczyć siłę takiej krytyki, Zarząd Admiralicji zdecydował o powołaniu Komitetu ds. Projektów w celu zbadania nowych propozycji. Komitet ten miał składać się z wiodących autorytetów w tej dziedzinie, których opinii nie można było łatwo zignorować. Mieli być oni również wybrani spośród tych, którzy w pełni zgadzali się z ideami Fishera. Komitet nie został utworzony po to, aby rozważać podstawową koncepcję projektów, lecz aby badać różne alternatywy i przedstawiać rekomendacje dotyczące ogólnych planów oraz szczegółowego projektu nowych okrętów. W efekcie Komitet przejął normalne funkcje Zarządu i jego doradców, przerzucając tym samym na siebie znaczną część odpowiedzialności za ostateczny wynik. Pierwszy Lord, hrabia Selbourne, ogłosił decyzję Zarządu 6 grudnia, a członków Komitetu powołano 22 dnia miesiąca. W skład komitetu weszło dziewięciu cywilów oraz siedmiu officerów marynarki - w większości protegowanych pierwszego lorda morskiego, admirała Johna Fishera. W skład Komitetu weszli:
- Admirał (Admiral) Sir John Fisher - Pierwszy Lord Morski i Przewodniczący Komitetu (First Sea Lord and President of the Committee);
- Kontradmirał (Rear Admiral) książę Ludwik Battenberg - Dyrektor Wywiadu Marynarki Wojennej (Director of Naval Intelligence);
- Inżynier kontradmirał (Engineer Rear Admiral) Sir John Durston - Główny Inżynier Floty (Engineer in Chief of the Fleet);
- Kontradmirał (Rear Admiral) Alfred L. Winsloe - Dowódca Flotylli Torpedowców i Okrętów Podwodnych (Commander of Torpedo and Submarine Craft Flotillas);
- Komandor (Captain) Henry B. Jackson - Kontroler Marynarki Wojennej (Controller of the Navy);
- Komandor (Captain) John R. Jellicoe - Dyrektor ds. Uzbrojenia Marynarki Wojennej (Director of Naval Ordnance);
- Komandor (Captain) Charles E. Madden - Asystent Wojskowy Kontrolera (Naval Assistant to the Controller);
- Komandor (Captain) Reginald H. S. Bacon - Asystent Wojskowy Pierwszego Lorda Morskiego (Naval Assistant to the First Sea Lord);
- Phillip Watts - Dyrektor Konstrukcji Okrętowych (Director of Naval Construction);
- Lord Kelvin;
- Profesor (Professor) J. H. Biles - Uniwersytet w Glasgow (Glasgow University);
- Sir John Thornycroft;
- Alexander Gracie - Towarzystwo Stoczniowe Fairfield (Fairfield Shipbuilding Co); R. E. Froude - Dyrektor Doświadczalnej Stacji Admiralicji w Haslar (Superintendent of the Admiralty Experimental Works, Haslar);
- W. H. Gard - Główny Konstruktor (Chief Constructor);
- Komandor porucznik (Commander) W. Henderson - Sekretarz Komitetu (Committee Secretary);
- E. H. Mitchell - Młodszy Konstruktor i Asystent Sekretarza Komitetu (Assistant Constructor and Committee Assistant Secretary)
Ponadto Narbeth kontynuował swoje obowiązki w zakresie przygotowywania wstępnych projektów koncepcyjnych oraz pełnił funkcję sekretarza Dyrektora Konstrukcji Okrętowych (DNC - Director of Naval Construction). Według Oscara Parkesa admirał (Admiral) Fisher nie był członkiem Komitetu, a jedynie pełnił funkcję przewodniczącego (Chairman). Jednakże Selborne w swoim Oświadczeniu do Szacunków Budżetu Marynarki (Statement on the Naval Estimates) na lata 1905-1906 uwzględnił go na liście członków Komitetu. Fisher może nie brał bezpośredniego udziału w jego obradach, lecz sprawował nad nim pełny nadzór. Jak wyjaśniał w liście do lorda Eshera:
"Selborne zgodził się, abym został przewodniczącym komitetu mającego opracować nowe typy okrętów wojennych. Wyjaśniłem mu, że mam już gotowe projekty, ale powołanie komitetu złożonego ze znanych i szanowanych nazwisk to posunięcie polityczne - dzięki temu krytycy skupią na nich swój ogień, a mnie zostawią w spokoju".
Fisher doskonale wiedział, czego oczekuje od komitetu. Choć oficjalną rolą członków miało być doradztwo, w rzeczywistości ich zadaniem było "potwierdzić", "dopracować" i "wdrożyć w życie" pomysły pierwszego lorda morskiego. Kluczowa decyzja została już wcześniej podjęta przez Fishera przy pomocy konstruktora Philipa Garda: komitet miał rozpatrzyć projekt pancernika o jednolicie ciężkiej artylerii głównej kalibru 305 mm (12 cali) oraz prędkości 21 węzłów.
Nie oznacza to jednak, że członkowie komitetu byli jedynie marionetkami - choć później zarzucano Fisherowi, że "DREADNOUGHT" był wyłącznie owocem jego megalomanii narzuconej bezwolnemu gremium. W rzeczywistości Fisher nie do końca wiedział, jak urzeczywistnić swoje założenia techniczne, dlatego pozostawał otwarty na nowe pomysły i dyskusję. Szanował swoich współpracowników - tym bardziej że byli to ludzie młodzi, niezwykle utalentowani i otwarci na innowacje.
Komitet, później nazywany "Komitetem ds. Dreadnoughta", zebrał się po raz pierwszy trzynaście dni później. Jego istnienie i zakres obowiązków ogłoszono publicznie jako "dokonanie przeglądu zasad, na jakich konstruowane są poszczególne klasy nowoczesnych okrętów wojennych, oraz cech w nich zawartych". "Opinia publiczna oczekuje z wielkim zainteresowaniem publikacji rzeczywiście wydanych instrukcji" - komentował korespondent morski "The Timesa", cytując memorandum lorda Selborne’a o "nowym i zdecydowanym etapie w ewolucji nowoczesnej floty parowej, która trwała przez ostatnie trzydzieści lat". Wnikliwym obserwatorom marynarek wojennych było już jasne, że wisi w powietrzu coś wielkiego. Tylko nieliczni uprzywilejowani w kilku zagranicznych admiralicjach, gdzie plany pancerników z jednolitą najcięższą artylerią od dawna były gotowe, zdawali sobie sprawę, że największe mocarstwo morskie świata, dysponujące niezrównanymi zasobami stoczniowymi i artyleryjskimi, zamierza zbudować okręt o projekcie co najmniej tak rewolucyjnym jak ich własne.
Komitet obradował przez siedem tygodni, od 3 stycznia do 22 lutego 1905 roku. Na pierwszym posiedzeniu Fisher przedstawił deklarację programową:
"Dwa kluczowe czynniki walki na morzu to uzbrojenie i prędkość. Teoria oraz praktyka wojenna jednoznacznie wskazują na konieczność zastosowania jednolitego zestawu najcięższych dział połączonego z prędkością przewyższającą okręty wroga - tak, aby móc narzucić przeciwnikowi warunki starcia".
W tym samym czasie złożył przed premierem Balfourem i gabinetem rządowym memorandów wyjaśniające jego priorytety - najpierw działa, potem prędkość:
"W projekcie tego okrętu za bezwzględny priorytet uznano uzyskanie jak najpotężniejszego układu artylerii. Nic nie mogło stanąć na przeszkodzie w osiągnięciu maksymalnej skuteczności i zasięgu rażenia dział. [...] Jako pancernik, okręt ten będzie musiał walczyć z innymi pancernikami. Dzięki przewadze prędkości będzie mógł sam wybierać dystans walki".
Powody wprowadzenia jednolitego, ciężkiego uzbrojenia były w części oczywiste. Zadaniem pancernika było wyrzucenie jak największej masy pocisków w stronę linii bojowej wroga - dlaczego więc nie zastosować wyłącznie największych możliwych dział? Jednolity kaliber oznaczał również uproszczenie logistyki (jeden typ amunicji na pokładzie) oraz zamienność części zamiennych. Istniał jednak jeszcze ważniejszy powód, gorąco propagowany przez wybitnych specjalistów od artylerii morskiej, takich jak Percy Scott czy John Jellicoe: skuteczne kierowanie ogniem.
Szybko poruszający się okręt wroga, oddalony o niemal 10 kilometrów (10 000 jardów), stanowił niezwykle trudny cel. Percy Scott odkrył, że zadanie to staje się łatwiejsze przy zastosowaniu strzelania salwami - czyli jednoczesnego wystrzeliwania serii pocisków tego samego kalibru.
- Jeśli słupy wody po wybuchach powstawały za celem, obniżano lufy.
- Jeśli przed celem, zwiększano kąt podniesienia.
- Korygowano także odchylenie w poziomie (kierunek).
Proces ten powtarzano do momentu, aż gejzery wody "obramowały" cel (straddle). Wtedy artylerzyści wiedzieli, że uzyskali właściwe nastawy i kolejne salwy przyniosą bezpośrednie trafienia. Metoda ta była jednak niemożliwa do zastosowania przy użyciu dział o różnych kalibrach. Pociski różnej wielkości wymagały odmiennych kątów podniesienia luf, miały inną prędkość wylotową i trajektorię lotu. Po uderzeniu w wodę nikt nie był w stanie rozpoznać, który wybuch pochodzi z jakiego działu.
Wyższość jednolitego, ciężkiego uzbrojenia potężnego kalibru potwierdziły doświadczenia z bitwy pod Tsushimą (27 maja 1905 r.), w której flota admirała Heihachirō Tōgō rozbiła rosyjską Flotę Bałtycką. Podczas walki na dystansie około 6,5 km (7000 jardów) obie strony zademonstrowały siłę rażenia i celność ciężkiej artylerii dalekiego zasięgu, wykazując przewagę liczebną najcięższych luf. Komandor William Pakenham, brytyjski obserwator na okręcie flagowym admirała Tōgō, zanotował:
"Gdy strzelają działa kalibru 305 mm, wybuchy pocisków z dział 254 mm przechodzą niezauważone. Z kolei pociski kalibru 203 mm czy 152 mm budzą taki respekt, jakby strzelano z dziecięcych dmuchawek".
W doborze koncepcji kluczową rolę odgrywała zależność między prędkością nowego okrętu a zasięgiem jego ciężkich dział. Prędkość pozwalała narzucić dystans walki, a jednolita artyleria najcięższego kalibru umożliwiała trzymanie się poza zasięgiem mniejszych dział przeciwnika. Działa kalibru 152 mm (6 cali) stawały się bezużyteczne, gdyż starcie miało toczyć się daleko poza ich donośnością. Nie były też potrzebne do ochrony przed torpedowcami czy niszczycielami - pancernik walczyłby bowiem daleko poza zasięgiem ich ataków torpedowych. Z tego powodu całą dostępną rezerwę wyporności przeznaczoną na uzbrojenie należało ulokować w możliwie najcięższych działach.
Fisher podsumował te argumenty następująco:
"Szybki okręt wyposażony w cięższe działa i prowadzący przemyślany, mierzony ogień bez trudu wyeliminuje z walki jednostkę o tej samej prędkości, lecz uzbrojoną w liczne lżejsze lufy - których sama ilość utrudnia przecież precyzyjne obserwowanie punktów upadku pocisków i skuteczne trafianie. [...] Załóżmy, że [po wstrzelaniu się w cel] jedno działo kalibru 305 mm oddaje jeden mierzony strzał na minutę. Sześć takich dział pozwala wystrzeliwać celowany pocisk z ogromnym ładunkiem wybuchowym co dziesięć sekund. Na dystansie 5500 metrów (6000 jardów) połowa z nich powinna trafić w cel. Trzy potężne pociski 305 mm eksplodujące na pokładzie w każdej minucie - to byłoby prawdziwe PIEKŁO!".
Poza ustaleniem liczby ciężkich dział komitet musiał rozwiązać trudne zagadnienie ich rozmieszczenia na pokładzie. Dawny żaglowiec bojowy prowadził ogień salwami burtowymi z rzędów dział umieszczonych wzdłuż obu burt. Aby otworzyć ogień, musiał zwrotami wejść na kurs w miarę równoległy do kursu wroga - a i tak mógł wykorzystać zaledwie połowę swojego uzbrojenia (chyba że po drugiej stronie dogodnie pojawił się drugi okręt przeciwnika). Nowoczesne działa pancerników, montowane zazwyczaj po dwa w obrotowych wieżach artyleryjskich, mogły prowadzić ogień w niemal dowolnym kierunku. Wieże umieszczone na dziobie lub rufie potrafiły strzelać zarówno na obie burty, jak i wzdłuż osi okrętu - w przód lub w tył.
Fisher dążył do tego, aby jak największa liczba dział mogła strzelać na wprost, na dziób. Uważał bowiem, że naturalną pozycją brytyjskiego pancernika jest pościg za uciekającym wrogiem:
"Jestem gorącym zwolennikiem ognia pościgowego [wzdłuż osi okrętu], gdyż ogień burtowy uważam za wyjątkowo niedorzeczny. Konieczność opóźniania pościgu i zbaczania choćby o cal z prostego kursu na uciekającego wroga jest dla mnie szczytem głupoty!"
Na pierwszym posiedzeniu Komitetu ds. Projektów (Committee on Designs) 3 stycznia 1905 roku, po uwagach wstępnych wygłoszonych przez Fishera rozpoczęto obrady od analizy dostępnych zarysów projektowych okrętów liniowych. Projekt "E", wyposażony w trzy wieże umieszczone w osi symetrii kadłuba (centreline) na dziobie i rufie w układzie piętrowym (superfiring), miał spełnić dążenie Fishera do uzyskania maksymalnego ognia pościgowego i ucieczkowego w połączeniu z silną salwą burtową. Była to jednak konstrukcja dość duża, dlatego w alternatywnym projekcie "F" usunięto jedną z wież dziobowych w celu zmniejszenia wymiarów okrętu.
Komandor (Captain) Jellicoe zwrócił uwagę, że podmuch wystrzału uniemożliwi pracę niższym wieżom w szerokim sektorze ostrzału wzdłuż osi okrętu, co przekreśli sens całego układu. Pogląd ten okazał się błędny, o czym świadczy powszechne przyjęcie piętrowego układu wież we wszystkich marynarkach wojennych w ciągu kilku lat od ukończenia "DREADNOUGHT". W tamtym czasie istniało jednak niewielkie doświadczenie w stosowaniu takiego rozwiązania, a próby, które przeprowadzono, powszechnie uznawano za nieudane.
Na następny dzień przygotowano trzeci wariant typu Fisher-Gard - projekt "G". Przearanżowano w nim dziobową i rufową grupę wież, uzyskać nieco większy odstęp między nimi kosztem zmniejszenia salwy burtowej do ośmiu dział. Jednak bliskie rozmieszczenie wież artylerii kalibru 12 cali (305 mm) we wszystkich trzech projektach zakwestionowano ze względu na ryzyko, że jedno trafienie mogłoby wyeliminować z walki kilka dział, w związku z czym z projektów tych zrezygnowano. Przemyślenia Komitetu na temat projektu "A" i rozmieszczenia jego uzbrojenia nie są znane, ale prawdopodobnie został on odrzucony ze względu na niewystarczającą salwę burtową lub - jeśli posiadał działa w układzie piętrowym - z powodu zagrożenia podmuchem powystrzałowym.
W efekcie pozostał jedynie projekt "D" autorstwa Narbetha, który był w zasadzie tym samym, co zaproponował on dla typu Lord Nelson w 1903 roku. Istniały trzy jego warianty: "D" z tłokową maszyną parową, "D2" stanowiący wariant "D" z napędem turbinowym oraz "DV" jako wersja "D2" z burtowymi wieżami umieszczonymi bliżej siebie. Projekt ten charakteryzował się stosunkowo niską wolną burtą, co nie sprzyjało rozwijaniu wysokich prędkości ani obsłudze skrajnej wieży dziobowej przy wysokiej fali. Poproszono więc o modyfikację projektu z napędem turbinowym tak, aby uwzględniał podwyższony pokład dziobowy z zamontowaną na nim wieżą dziobową.
Zreorganizować należało również artylerię pomocniczą, zastępując mieszaną baterię dział 12-funtowych (12pdr) i 3-funtowych (3pdr) dwunastoma działami kalibru 4 cale (102 mm). Zmiany te zwiększyły wyporność do 18 500 ton (150 ton dodano do masy kadłuba, 250 ton do opancerzenia i 100 ton do uzbrojenia), podczas gdy szerokość kadłuba zwiększono do 84 stóp (25,6 m), aby zrekompensować dodatkową masę górną.
4 stycznia Komitet zdecydował, że preferuje projekt "DV", lecz poprosił o przygotowanie alternatywnego układu, w którym dwie rufowe wieże burtowe zostałyby zastąpione pojedynczą wieżą w osi symetrii okrętu, umieszczoną między maszynownią a kotłownią. Zmniejszało to liczbę dział do dziesięciu, ale zapewniało taką samą liczbę luf w każdym sektorze ostrzału, jak w projekcie z dwunastoma działami, pozwalając jednocześnie zaoszczędzić znaczną masę.
Ten zmodyfikowany projekt, oznaczony jako "H", został przedyskutowany przez wojskowych członków Komitetu 13 stycznia. Zdecydowano, że nowy układ jest lepszy od projektu "D" i należy go zarekomendować do przyjęcia. Poproszono o przygotowanie szczegółowych planów zarówno dla napędu turbinowego, jak i maszyn tłokowych, a także modelu na następne pełne posiedzenie Komitetu w dniu 18 stycznia.
| Specyfikacja projektu "H" z 18 stycznia 1905 r. | ||
| Warian A | Warian B | |
| Typ napędu | Turbiny parowe | Maszyny parowe |
| Długość między pionami | 490 ft | 500 ft |
| Szerokość konstrukcyjna | 83 ft | 84 ft |
| Moc w koniach mechanicznych | 23 000 | 23 500 |
| Prędkość | 21 węzłów | 21 węzłów |
| Uzbrojenie | 10 dział kal. 12 cali 14 dział kal. 4 cale |
10 dział kal. 12 cali 14 dział kal. 4 cale |
| Opancerzenie | ||
| Główny pas burtowy | 12 in | |
| Grodzie | 8 in | |
| Barbety | 12 in | |
| Osłony dział | 12 in (boki), 3 in (dach) | |
| Wieża dowodzenia | 12 in | |
| Rura łącznościowa | 6 in | |
| Pokład główny | 1,75 in | |
| Pokład środkowy | 1-2 in (część płaska), 3,25 in (skos) | |
| Pokład dolny | 1-3 in | |
| Rozkład mas w tonach | ||
| Wyposażenie ogólne (General equipment) | 600 | 600 |
| Uzbrojenie (Armament) | 3300 | 3300 |
| Siłownia | 1700 | 2400 |
| Pancerz | 5000 | 5200 |
| Kadłub | 6150 | 6350 |
| Węgiel | 900 | 900 |
| Rezerwa projektowa/konstrukcyjna | 100 | 100 |
| Suma | 17750 | 18 670 |
Ostatecznie trzy z pięciu wież artyleryjskich "DREADNOUGHTA" rozmieszczono tak, by mogły prowadzić ogień na wprost (na dziób). Osiągnięto to poprzez ustawienie jednej wieży na dziobie (przed mostkiem) oraz dwóch wież skrzydłowych po obu stronach kadłuba, tuż za mostkiem. Wieże skrzydłowe mogły strzelać również na burtę oraz na rufę. W efekcie okręt mógł skierować w stronę celu: 6 dział kalibru 305 mm na wprost (na dziób), 6 dział na rufę lub 8 dział na dowolną z burt. Ponieważ żaden wcześniejszy pancernik - brytyjski czy zagraniczny - nie przenosił więcej niż cztery działa 305 mm (z czego tylko dwa mogły strzelać na dziób, dwa na rufę, a cztery na burtę), "DREADNOUGHT" posiadał siłę ognia równą dwóm, a nawet trzem starszym okrętom.
Kolejną powiązaną kwestią było wyniesienie wież artyleryjskich jak najwyżej ponad pokład główny, bez naruszania stateczności okrętu i doprowadzania do jego przeciążenia górnego (top-heavy). Na starszych okrętach, cechujących się niskimi dziobami i wieżami umieszczonymi bezpośrednio na pokładzie głównym, woda często przelewała się przez dziób, wdzierając się do wnętrza wież i zalewając zarówno sprzęt, jak i załogę. Fisher kategorycznie żądał:
"Żadne działo nie może być umieszczone na pokładzie głównym. W takim położeniu są one praktycznie bezużyteczne. Przez połowę czasu artylerzyści nic nie widzą z powodu zasłoniętego pola widzenia i równie dobrze mogą trafić własną jednostkę co wroga, a przez drugą połowę czasu ich stanowiska są zalewane przez morze".
12 stycznia komitet częściowo przystał na te żądania, umieszczając przynajmniej przednią wieżę na podwyższonym pokładzie dziobowym (kasztelu). Dzięki temu rozwiązaniu działo mogło prowadzić ogień nawet wtedy, gdy okręt brał fale na dziób. Fisher uzyskał więc ogień w kierunku dziobu i rufy, którego zawsze pragnął jako agresywny entuzjasta pościgu, a nie spokojniejszego ostrzału burtowego (w jego rachubach wróg miał zawsze "uciekać"). "DREADNOUGHT", choć miał łącznie zaledwie dziesięć ciężkich dział, nadal oferował salwę burtową pocisków 12-calowych o 100 procent potężniejszą niż jakikolwiek istniejący pancernik.
Co do uzbrojenia przeciwtorpedowego, członkowie z ramienia Admiralicji uznali, że działo 12-funtowe o masie 18 cwt będzie skuteczniejsze niż działo szybkostrzelne kalibru 4 cale (4in QF). Była to osobliwa decyzja, opierająca się przypuszczalnie na wyższej szybkostrzelności dział 12-funtowych oraz na fakcie, że można ich zabrać więcej (chociaż prawdziwym problemem była tu kwestia przestrzeni, a nie masy). Dlatego 23 stycznia zdecydowano o zastąpieniu dotychczasowych czternastu dział kalibru 4 cale z projektu "H" dwudziestoma działami 12-funtowymi - pięć miało zostać zamontowanych na dachach wież, sześć w nadbudówce, a pozostałe na pokładach pogodowych. Warto zauważyć, że projekty przypisane Fisherowi/Gardowi posiadały uzbrojenie przeciwtorpedowe złożone z dział 4-calowych, podczas gdy te pochodzące od Narbetha pierwotnie zawierały działa 12-funtowe i 3-funtowe.
Kolejnym omówionym zagadnieniem było pancerz - pancerz jako tarcza obronna. Ciężkie opancerzenie miało dla Fishera mniejsze znaczenie niż siła ognia czy prędkość; szkoda mu było wyporności na pasywne, stalowe płyty.
"Prędkość to pancerz" - mawiał - oraz: "Liczy się trafianie, a nie opancerzenie".
Pancerz "DREADNOUGHTA" miał być jednak potężny. Okręt otrzymał pięć tysięcy ton stali pancernej - niemal osiemset ton więcej niż którykolwiek z dwóch wcześniejszych pancerników typu LORD NELSON. Pancerz ten inaczej rozmieszczono: więcej stali trafiło na pas główny oraz poniżej linii wodnej, dzięki czemu okręt mógł przetrwać bezpośrednie trafienie co najmniej dwóch torped. Z kolei opancerzenie wież artyleryjskich odchudzono na wniosek Jellicoe. Wskazywał on, że wstrząs i siła uderzeniowa po bezpośrednim trafieniu w wieżę dział 305 mm - nawet jeśli pocisk nie przebije pancerza przed eksplozją - i tak z pewnością wyeliminuje ją z walki, przynajmniej czasowo.
Choć "prędkość to pancerz", żaden okręt nie potrafił uciec przed wszystkimi pociskami ani uniknąć każdej torpedy, a Fisher chciał, by "DREADNOUGHT" był niezatapialny. Większość ówczesnych okrętów wojennych posiadała rozbudowany system przedziałów wodoszczelnych poniżej linii wodnej. Sąsiednie przedziały łączyły drzwi wodoszczelne, które w czasie pokoju pozostawały otwarte dla wygody załogi, a ryglowano je dopiero w obliczu zagrożenia bojowego. Bywały jednak sytuacje - jak podczas tragicznego zderzenia HMS "VICTORIA" - gdy niebezpieczeństwo nadchodziło niespodziewanie: drzwi pozostawały otwarte, a woda po wdarciu się do kadłuba błyskawicznie zalewała kolejne pomieszczenia, ciągnąc okręt na dno.
Fisher zastosował radykalne rozwiązanie: całkowicie wyeliminował drzwi wodoszczelne. "Żadnych otworów w grodziach, bez wyjątku" - zadekretował. W efekcie główne grodzie poprzeczne poniżej pokładu głównego miały być jak najliczniejsze i pozostawać nienaruszone, przebite były jedynie na potrzeby przewodów zasilających (parowych i hydraulicznych) oraz kabli elektrycznych. Każdy z głównych przedziałów miał posiadać własny system odwadniania i wentylacji. Dopuszczalne były pionowe rury głosowe (voice pipes), lecz nie należało montować żadnych poziomych rur głosowych - zamiast tego miano zapewnić telefony oraz centralę telefoniczną. Decyzje te podjęto 23 stycznia. W rzeczywistości okręt posiadał drzwi wodoszczelne we wszystkich grodziach wodoszczelnych za maszynownią oraz w grodziach na wręgach 32, 58 i 142 - ze względu na wygodę dostępu do pomieszczeń mechanizmu sterowego i wyrzutni torpedowych, bunkrów węglowych w rejonie wieży "X" i komory amunicyjnej "A", a także małe drzwiczki dostępowe do magazynów mechaników w rejonie komory amunicyjnej "Y".
To nie były jedyne innowacje. Z dziobu zniknął ciężki, ostro zakończony taran, stanowiący do tej pory stały element brytyjskich pancerników. Fisher nie widział dla niego zastosowania - ciężka artyleria gwarantowała walkę na dużych dystansach, więc stalowe pancerniki nie miały już potrzeby zbliżać się do siebie, by taranować wroga. We wczesnym stadium zdecydowano, że taran więc nie jest już realną bronią, zwłaszcza biorąc pod uwagę zmianę przewidywanych dystansów walki, w związku z czym wszystkie wstępne projekty koncepcyjne posiadały dziób typu kliprowego (clipper bow). Jednak admirał Fisher wolał wygląd dziobu o formie taranowej i aby spełnić jego życzenie, projekt "H" otrzymał dziobnicę o tępym kształcie taranowym, co miało pozostać stałą cechą wszystkich brytyjskich okrętów liniowych aż do budowy krążownika liniowego HMS "HOOD".
Kolejna zmiana dotyczyła przeniesienia kwater dowódcy i oficerów w dziobową część okrętu. Przez całą erę żaglowców, gdy okrętami dowodzono i sterowano z pokładu rufowego (quarterdeck), kwatery oficerskie znajdowały się na rufie. Kapitanowie i admirałowie mieszkali w okazałych kabinach z rzeźbionymi okiennicami i galeriami wychodzącymi na ster. Na pierwszych stalowych pancernikach podtrzymywano tę tradycję, mimo że dowodzenie i kierowanie ogniem odbywało się już z mostka lub opancerzonej wieży dowodzenia zlokalizowanej na dziobie. Komitet projektujący "DREADNOUGHTA" wykonał czysto logiczny krok: oficerowie i kapitan zostali przeniesieni bliżej swoich stanowisk bojowych. Zwykli marynarze, słysząc o przeniesieniu oficerów na dziób i własnej przeprowadzce na rufę, podejrzewali początkowo, że powodem są wibracje nowych turbin, które miałyby zrzucać śpiących z kojek. W rzeczywistości turbiny "DREADNOUGHTA" generowały tak znikome wstrząsy, że załoga szybko doceniła zmianę - zwłaszcza że do własnej dyspozycji otrzymała stosunkowo suchy pokład rufowy, idealny do ćwiczeń i odpoczynku na świeżym powietrzu.
Najbardziej przełomową i zaskakującą cechę "DREADNOUGHT" miał jednak ujawnić w maszynowni, co zapewniło mu na wieki miano dzieła wielkiej śmiałości i geniuszu. Parowy silnik tłokowy rozwijał się stosunkowo powoli od czasów Watta i starszego Stephensona. Jako przetwornik ciepła w moc nie mógł dorównać stopniowi zaawansowania, jaki osiągały już silniki spalinowe. Morskie silniki tłokowe były w najlepszym razie kapryśne i nie potrafiły długo pracować z pełną mocą. Były nieporęczne, ciężkie, nieefektywne i zajmowały mnóstwo miejsca w stosunku do wytwarzanej mocy. Problem leżał w samej konstrukcji tych silników. Maszyny tłokowe posiadały cylindry, wewnątrz których ciężkie tłoki pod wpływem ciśnienia pary poruszały się raz w górę, raz w dół przy każdym obrocie wału śrubowego. Silniki pracowały z prędkością 120 obrotów na minutę, co oznaczało, że ogromna pędna siła ciężkich tłoków i innych ruchomych części musiała być wyzwalana i wyhamowywana cztery razy na sekundę. W konsekwencji panewki mosiężnych łożysk poddawane były ogromnym przeciążeniom i szybkiemu zużyciu. Po zaledwie kilku godzinach marszu z wysoką prędkością wiele łożysk wymagało regulacji, a kontynuowanie rejsu bez zatrzymania silników groziło poważną awarią. Po trwających cztery godziny próbach morskich z pełną prędkością pancernik musiał często spędzić dziesięć dni w portowej stoczni na regulacji łożysk głównych. Były też brudne. Reginald Bacon, pierwszy dowódca okrętu (a wcześniej kapitan pancernika HMS "IRRESISTIBLE") pisał w późniejszych latach w biografii Fishera:
"Na Irresistible hałas był ogłuszający. Nie dało się wypowiedzieć słowa tak, by być wyraźnie słyszanym, a telefony były całkowicie bezużyteczne. Płyty pokładowe były tak śliskie od oleju i wody, że trudno było przejść bez poślizgnięcia się. Z jakiegoś zaworu niemal zawsze ulatniała się para, spowijając przestrzeń gęstą mgłą, a na zagrażające awarią łożysko skierowany był strumień wody z co najmniej jednego węża. Obsługa nieustannie sprawdzała dotykiem temperatura łożysk, kontrolując, czy pracują prawidłowo, czy też zaczynają się przegrzewać. Oficerowie chodzili zapięci pod samą szyję, często w sztormiakach, z twarzami czarnymi od brudu i w ubraniach przemoczonych olejem oraz wodą"."
Rozwiązaniem problemu był napęd w postaci turbin parowych: tarcze zamontowane na pojedynczym wale obracały się w sposób ciągły w jednym kierunku pod naciskiem pary napierającej na ich łopatki. W ten sposób nie marnowano energii na ruch zwrotny, a przeciążenia i zużycie części były znikome. W 1894 roku powołano spółkę Marine Steam Turbine Company, Ltd., by zbadać, czy turbina skraplająca napędzająca prądnice "przewyższyła sprawnością silnik tłokowy o zrównoważonym działaniu do tego samego celu". Rozwój i zastosowanie rotacyjnego silnika parowego, który Lord Kelvin nazwał później "największym postępem w dziedzinie pary od czasów Jamesa Watta", spoczywały w rękach Charlesa A. Parsonsa, najmłodszego syna trzeciego hrabiego Rosse’a, wybitnego człowieka nauki. Parsons opowiadał później, jak spółka zabrała się do eksperymentów:
"Od początku było oczywiste, że turbina nadaje się raczej do szybkich niż do wolnych statków, dlatego postanowiono zacząć od zbudowania eksperymentalnego okrętu o możliwie najmniejszych rozmiarach, który mógłby osiągnąć wyjątkową prędkość. Okręt ten, "Turbinia" o wyporności 42 ton, po wielu zmianach w maszynowni osiągnął na próbach 2400 hp."
Sukces był wielki, a sposób promocji "TURBINII" zupełnie nie pasował do skromnego, unikającego rozgłosu człowieka, który zaprojektował jej siłownię. Podczas przeglądu morskiego z okazji Diamentowego Jubileuszu królowej Wiktorii w 1897 roku mała "TURBINIA" złamała wszelkie przepisy i zakłóciła uroczysty protokół. Pędziła wzdłuż szeregu zakotwiczonych okrętów, wślizgując się między nie i wymykając w zadziwiającym pokazie zwrotności i szybkości, a łodzie patrolowe na próżno próbowały ją zatrzymać. W ulepszonej wersji rozwijała prędkość maksymalną 34 węzłów, a po dalszym rozwoju turbiny morskiej nawet Admiralicja sprzed ery Fishera musiała poważnie zainteresować się nowym napędem. Jednak w styczniu 1905 roku turbiny parowe wciąż stanowiły nowinkę technologiczną z samej granicy możliwości inżynieryjnych. Wielu oficerów pamiętało pokaz sprawności "TURBINII", lecz większość uważała to raczej za niesmaczne widowisko niż wizję przyszłości.
Mimo to, w Royal Navy szybko pojawiły się pierwsze okręty wyposażone w turbiny. m.in. dwa niszczyciele, "VIPER" i "COBRA" (ukończone na przełomie wieków), które rozwijały prędkość 36 węzłów, zostawiając wszystkie inne niszczyciele daleko w tyle. Małemu krążownikowi "AMETHYST" zamontowano eksperymentalne turbiny, lecz podczas prób morskich w 1904 roku doszło do pęknięcia odlewu korpusu i okręt musiał zostać odholowany do naprawy. Z kolei linie oceaniczne Cunard, dla których prędkość oznaczała bezpośredni zysk, zdecydowały się zainstalować turbiny na dwóch wielkich liniowcach: "LUSITANII" (mającej wejść na wodę w 1906 r.) oraz "MAURETANII" (planowanej na rok 1907).
Komitet bardzo poważnie podchodził również do zastosowania nowatorskiego napędu. Tym bardziej, że sam Fisher kładł na wymóg wysokiej prędkości bezwzględny nacisk.
"Przewaga prędkości jest niezaprzeczalnie konieczna" - pisał Fisher do Selborne'a - "aby zmusić przeciwnika do przyjęcia bitwy lub umożliwić jej uniknięcie i odciągnięcie go od celu tak daleko, aż uznamy za stosowne podjąć walkę".
W tej kwestii wnioski z bitwy pod Tsushimą również okazały się niezwykle istotne. Admirał Tōgō posiadał przewagę prędkości rzędu sześciu lub siedmiu węzłów nad flotą wiceadmirała Zinowija Rożestwieńskiego. Pozwoliło mu to utrzymać większy dystans, do którego wykorzystania przeszklone i przygotowane były jego załogi. W efekcie był w stanie wykonać klasyczny manewr taktyczny - postawienie "kreski nad T" (crossing the T). W ten sposób okręty mogły wystrzeliwać w kierunku wroga pełną salwę burtową z większości dział, na którą flota przeciwnika odpowiadać mogła jedynie z dziobowych dział swoich czołowych jednostek. Manewr ten stwarzał okazję do zniszczenia straży przedniej przeciwnika poprzez koncentrację ognia i wprowadzenia zamieszania w całej jego flocie. Prędkość mogła zostać wykorzystana albo do uzyskania tej przewagi już na samym początku - przy odpowiedniej dozie szczęścia i wyczucia - albo, podczas walki burtę w burtę, do wyjścia na czoło i wykonania zwrotu przed dziobem wroga. Ten drugi manewr stał się mniej realny wraz ze wzrostem dystansu walki, co pozwalało wolniejszej flocie na wykonanie zwrotu i odskok z wykorzystaniem pozycji bliżej wnętrza łuku skrętu. Tak czy inaczej Fisher argumentował, że sukces Tōgō pod Cuszimą wynikał przede wszystkim z wyższej prędkości. Dostrzegł także inne zalety większej prędkości, które wynikały częściowo z najnowszych osiągnięć w dziedzinie artylerii. Główne korzyści ze strzelania salwowego z ciężkich dział osiągano na dużych dystansach. Aby skutecznie je wykorzystać, konieczne było skrócenie odległości do najbardziej dogodnego dystansu i utrzymywanie go poprzez oddalanie się lub przybliżanie do celu w zależności od potrzeb. Możliwość narzucania dystansu walki w ten sposób wymagała zachowania przewagi prędkości nad przeciwnikiem.
Mając to na uwadze, Fisher żądał dla "DREADNOUGHTA" prędkości 21 węzłów - wartości trudno osiąglanej przy zastosowaniu standardowych tłokowych maszyn parowych, które napędzały wówczas flotę brytyjską. Choć większość brytyjskich przeddrednotów projektowano z myślą o prędkości 18 lub 19 węzłów, rzadko ją osiągały, a już na pewno nie potrafiły jej utrzymać przez dłuższy czas. Doświadczenie pokazywało, że brytyjskie eskadry płynące z prędkością zaledwie 14 węzłów dłużej niż przez osiem godzin zaczynały ulegać awariom.
Ważąc to, co wiedzieli, z tym, czego wciąż nie byli pewni, członkowie komitetu Fishera wahali się. Zamówienie wciąż nie do końca sprawdzonego systemu napędowego dla okrętu o gabarytach i znaczeniu "DREADNOUGHTA" wiązało się z ogromnym ryzykiem. Gdy zbliżał się moment podjęcia ostatecznej decyzji, zapytano o zdanie naczelnego konstruktora Philipa Wattsa, który do tej pory nie zabierał głosu. Watts odpowiedział zwięźle i dobitnie:
"Jeśli zastosujecie tłokowe maszyny parowe, te okręty staną się przestarzałe w ciągu pięciu lat".
To przesądziło sprawę: "DREADNOUGHT" miał otrzymać turbiny parowe. Decyzja ta okazała się sukcesem od samego początku. Przyniosła Parsonsowi sławę i fortunę, a w napędzie morskim wywołała rewolucję niemal tak dramatyczną jak przejście od żagli do pary. W suchych liczbach: poprzednicy "DREADNOUGHT" z serii KING EDWARD VII, o wyporności standardowej 16 350 ton, osiągali 18,5 węzła przy 18 000 KM z silników tłokowych. "DREADNOUGHT", o wyporności 17 900 ton, na próbach rozwinął 21,6 węzła przy 23 000 KM.
Okręt mógł niezawodnie utrzymywać wysokie obroty, przy znacznie mniejszych wibracjach i hałasie. Podczas prób bez widocznego wysiłku przepłynął 7000 mil ze średnią prędkością 17,4 węzła, czego nie potrafił żaden inny okręt wojenny na wodzie. Osiągnięcie tej samej prędkości maksymalnej z silnikami tłokowymi kosztowałoby dodatkowe 1000 ton masy i 100 000 funtów. Na dodatek warunki w maszynowni przy dużej prędkości zmieniły się z ociekającego wodą, ogłuszającego piekła w oazę cichego porządku. Bacon pisał:
""[Turbiny] pracowały bezgłośnie. Wielokrotnie odwiedzałem maszynownię Dreadnoughta podczas rejsu z prędkością 17 węzłów i nie potrafiłem wręcz stwierdzić, czy silniki w ogóle się obracają. Podczas marszu z pełną prędkością kontrast między maszynownią Dreadnoughta a maszynownią Irresistible był wręcz uderzający. Na Dreadnoughtcie panowała cisza, nie było widać pary, nigdzie nie pryskała woda ani olej, a mechanicy i marynarze byli czyści - okręt sprawiał wrażenie, jakby stał w portowej przystani z wyłączonymi turbinami."
Ostatecznie Fisher nalegał na spełnienie jeszcze dwóch ostatnich, kluczowych wymagań - utrzymania w ryzach całkowitych rozmiarów oraz kosztów "DREADNOUGHTA". Wynikały one w równym stopniu z kalkulacji politycznych, co ze względów czysto wojskowych. Choć nowy okręt przewyższał siłą bojową wszystkich swoich poprzedników, nie miał być znacznie większy ani droższy od bliźniaczych jednostek HMS "LORD NELSON" i HMS "AGAMEMNON", których stępki położono zaledwie kilka miesięcy wcześniej - w październiku i listopadzie 1904 roku. "DREADNOUGHT" był od tych preddrednotów dłuższy o zaledwie 26 metrów (85 stóp), szerszy o niecały metr (2,5 stopy) i cięższy o 1400 ton, a jego koszt miał być wyższy o skromne 181 000 funtów.
Fisher zdawał sobie sprawę, że ze względu na przełomową konstrukcję okręt stanie się obiektem zmasowanej krytyki. Nie zamierzał dostarczać przeciwnikom dodatkowych argumentów w postaci wygórowanych rozmiarów czy kosztów i dopuścić do tego, by jego projekt został odrzucony w Parlamencie.
Komitet ds. Projektów zakończył swoje obrady 22 lutego, pozostawiając Admiralicji kontynuowanie dyskusji nad szczegółami nowego okrętu, a wydziałowi Dyrektora Konstrukcji Okrętowych (DNC - Director of Naval Construction) ukończenie projektu. Zatwierdzony przez Komitet projekt został zmodyfikowany o wspomniane wyżej zmiany i przeszedł różne drobne korekty masy, mające na celu dostosowanie go do siłowni (początkowe liczby były szacunkowe) oraz zmian w opancerzeniu i uzbrojeniu - z których znaczna część wydaje się mieć na celu utrzymanie wyporności na pierwotnym poziomie.
W marcu okazało się jednak konieczne wydłużenie maszynowni o 2 stopy (0,61 m) w celu zmieszczenia turbin marszowych, co wraz ze powiązanym ze zwiększeniem długości pancerza ochronnego oraz dodaniem instalacji paliwa płynnego zwiększyło wyporność o 50 ton. W tym samym czasie dopracowano kształt kadłuba i po początkowym zwiększeniu długości do 500 stóp (152,4 m) zmniejszono zarówno jego długość, jak i szerokość.
Po uzgodnieniu szczegółów Fisher natychmiast przystąpił do działania. Ogłosił, że polityką Admiralicji będzie jak najszybsze rozpoczęcie budowy oraz - dzięki nadaniu projektowi bezwzględnego priorytetu - ukończenie okrętu w ciągu roku od momentu wodowania.
Równocześnie wstrzymano projektowanie jakichkolwiek nowych brytyjskich pancerników do czasu, aż "DREADNOUGHT" wyjdzie w morze, a wyniki jego prób zostaną przeanalizowane. Budowa dwóch wielkich przeddrednotów HMS "LORD NELSON" i HMS "AGAMEMNON" była zbyt zaawansowana, by zmieniać ich projekty, więc postanowiono ukończyć je według pierwotnych planów. Prace nad nimi jednak spowolniono, przekazując priorytet nowemu okrętowi. Pierwszą ofiarą tej decyzji stało się osiem dział kalibru 305 mm przeznaczonych dla tej pary - zostały one przejęte na potrzeby "DREADNOUGHTA".
Fisher od początku zamierzał zadziwić świat rekordowym tempem budowy "DREADNOUGHTA", dlatego skrupulatnie wybrał stocznię zdolną zrealizować ten cel. Królewska Stocznia Marynarki (Royal Naval Dockyard) w Portsmouth budowała szybciej niż jakikolwiek inny zakład cywilny czy wojskowy. Dotychczasowy rekord Portsmouth w budowie pancernika wynosił trzydzieści jeden miesięcy; Fisher żądał ukończenia "DREADNOUGHTA" w dwanaście.
Dodatkowym atutem przy wyborze stoczni był fakt, że stocznia ta była dobrze znana Fisherowi, który niedawno zakończył czternaście miesięcy pracy jako Naczelny Dowódca w Portsmouth (C-in-C Portsmouth - Commander-in-Chief Portsmouth), a funkcję Głównego Konstruktora (Chief Constructor) pełnił tam Thomas Mitchell. Mitchell został mianowany na to stanowisko w miejsce Garda 23 grudnia 1904 roku, podczas gdy Gard początkowo pozostał w Londynie do "służby tymczasowej" (temporary service), by ostatecznie zostać Zastępcą Dyrektora Konstrukcji Okrętowych (Assistant DNC). W 1905 roku, w wyniku reorganizacji stoczni, tytuł Mitchella - wraz z tytułami pozostałych szefów stoczni - zmieniono na Zarządcę Wydziału Konstrukcyjnego (MCD - Manager Constructive Department).
Zarówno personel konstrukcyjny Admiralicji, jak i stoczni w Portsmouth włożył ogromny wysiłek w skrócenie czasu budowy, który (tak jak już wspomniano) Fisher chciał ograniczyć do jednego roku. Szczególną uwagę zwrócono na zapewnienie jak najprostszej formy konstrukcji kadłuba oraz na ograniczenie liczby stosowanych profili stalowych i grubości blach, wykorzystując w maksymalnym stopniu standardowe wymiary. Skrupulatnie dbano również o oszczędność masy - proces ten w brytyjskim projektowaniu okrętów wojennych stale doskonalono od 1890 roku, w wyniku czego projektowa masa kadłuba "DREADNOUGHTA" była tylko o 450 ton większa niż w przypadku pancernika "MAJESTIC" - okrętu o wyporności mniejszej o 3000 ton, zbudowanego w latach 1894-1895.
Gdzie tylko było to możliwe, nowatorskie rozwiązania szły w parze z prostotą. Oszczędność czasu osiągnięto przede wszystkim dzięki głębokiej standaryzacji. Zamiast docinać każdą ze stalowych płyt pancerza indywidualnie, Fisher zamówił je z wyprzedzeniem w tuzinach standardowych wymiarów i nakazał składować w gotowości na terenie stoczni.
W Londynie Fisher również działał z maksymalną prędkością. Ogólny plan oraz podstawowe wymiary okrętu przedstawiono Parlamentowi w marcu 1905 roku w ramach sprawozdania Pierwszego Lorda na temat wydatków na marynarkę (Naval Estimates). W tym momencie Admiralicja zdążyła już oczywiście złożyć zamówienia na materiały konstrukcyjne - Fisher dysponował obietnicą premiera Balfoura, że preliminarz zostanie przyjęty przez Izbę Gmin. 24 czerwca 1905 r. - zamówiono główny układ napędowy: turbiny, rurociągi i kotły, w lipcu 1905 r. do Portsmouth dotarło pierwsze 2200 ton płyt stalowych i elementów konstrukcyjnych, które składowano do późniejszego montażu. W sierpniu 1905 r. zamówiono opancerzenie okrętu, a 1 września 1905 r. przy sortowaniu, przygotowywaniu i montażu materiałów pracowało już 1100 robotników, a liczba ta szybko wzrosła do 3000 osób pracujących przez jedenaście i pół godziny dziennie, sześć dni w tygodniu. Często sugerowano, że w takich warunkach szybka budowa "DREADNOUGHTA" nie była niczym zaskakującym, jednak stwierdzenie to lekceważy ogromne problemy organizacyjne, z jakimi się to wiązało. Ludzie i materiały musieli być dostępni we właściwym czasie i we właściwym miejscu - zwykłe "zasypanie" systemu stalą i roboczogodzinami by nie zadziałało. Problemy związane z zarządzaniem tą operacją o wysokim tempie, angażującą tak wielu ludzi i tak szeroki wachlarz wzajemnie zależnych procesów, musiały być ogromne.
Stępkę pod "DREADNOUGHTA" położono w poniedziałek, 2 października 1905 roku. Od tego momentu prace ruszyły w błyskawicznym tempie:
- Środa, 4 października - zamontowano pierwsze pokładniki pokładu średniego oraz płyty poszycia dna wewnętrznego.
- Sobota, 7 października - większość pokładników pokładu średniego znajdowała się już na swoich miejscach.
- Sobota, 14 października - zainstalowano poszycie pokładu średniego.
- 25 listopada - zamontowano pokładniki pokładu głównego.
- 28 grudnia - wytyczono linie osi wałów śrubowych.
Do ostatniego dnia roku kadłub okrętu był niemal ukończony. Tempo prac nie miało sobie równych w dotychczasowej historii okrętownictwa. W uznaniu tego osiągnięcia, 1 stycznia 1906 roku Thomas Mitchell otrzymał tytuł szlachecki. Na początku lutego 1905 roku, zaledwie cztery miesiące po położeniu stępki, kadłub nowego pancernika był gotowy do wodowania. Admiralicja nadała mu tradycyjne i zasłużone imię "DREADNOUGHT" - noszone wcześniej przez osiem okrętów Królewskiej Marynarki Wojennej.
Do przewodniczenia ceremonii zaproszono samego króla Edwarda VII. Monarcha przybył do Portsmouth w piątek, 9 lutego, zabierając na pokład pociągu królewskiego swego gościa, triumfującego admirała Johna Fishera. Królowa nie mogła towarzyszyć mężowi ze względu na żałobę po niedawnej śmierci jej ojca, króla Danii Chrystiana IX. Gdy pociąg dotarł do portu o godzinie 18:00, król wraz z gośćmi udał się na pokład jachtu królewskiego "VICTORIA AND ALBERT" na kolację i nocleg. Chociaż wieczór był chłodny, pogodne niebo nad portem w Portsmouth zachwycało malowniczym zachodem słońca. Nocą jednak barometry zaczęły gwałtownie spadać i w sobotni poranek nadciągnął porywisty sztorm ze ulewnym deszczem. Przed południem ulewa ustąpiła, a zza pędzących chmur zaczęło przelotnie wyglądać słońce.
Od samego rana pociągi specjalne z Londynu dowoziły tłumy gapiów na stację w Portsmouth. Przed godziną dziesiątą strumienie ludzi przechodziły przez główną bramę stoczni, zmierzając miejskimi uliczkami i mijając ogromne ceglane warsztaty w kierunku północnego narożnika basenu, gdzie czekał "DREADNOUGHT". Na miejscu widzów witał widok potężnego kadłuba spoczywającego na rusztowaniu - dolna część miała kolor rdzawoczerwony, natomiast górna, wystająca ponad linię wodną, miała odcień niebieskoszary. Większość drewnianych bloków wspierających konstrukcję została już usunięta, a ostatnie wybijały ekipy robotników, śpiewające przy pracy pieśni patriotyczne i religijne (Rule, Britannia!, Suwanee River, Lead, Kindly Light). Nad zgromadzonymi górował nie tylko sam kadłub, ale i usytuowana przed jego dzióbem wielka drewniana trybuna przeznaczona dla króla oraz tysiąca zaproszonych dygnitarzy.
Król Edward, ubrany w galowy mundur admirała floty z pagonami, dwurożnym kapeluszem oraz szeroką niebieską wstęgą Orderu Podwiązki, opuścił jacht o 11:15 i udał się pociągiem w krótką trasę przez teren stoczni. Z powodu żałoby dworskiej oprawa uroczystości została nieco skromniejsza, jednak pociąg królewski i tak przejeżdżał między szpalerami marynarzy i piechoty morskiej oraz pod czterema łukami triumfalnymi udekorowanymi banderami i czerwonymi tkaninami.
O godzinie 11:30 monarcha przybył pod trybunę i wszedł po schodach wyłożonych czerwono-białym satynowym suknem. W strefie honorowej czekali już admirałowie, przedstawiciele rządu, chór marynarki, dziennikarze oraz zagraniczni attaché wojskowi - na czele z kontradmirałem Carlem Coeperem z niemieckiej Cesarskiej Marynarki Wojennej. Nad ich głowami wznosił się dziób "DREADNOUGHTA", przyozdobiony girlandami czerwonych i białych geranium. Rozentuzjazmowany admirał Fisher, stojąc tuż obok króla, żywo gestykulował i objaśniał monarsze poszczególne rozwiązania konstrukcyjne.
Gdy usunięto ostatnie podpory i pancernik utrzymywał się jedynie na pojedynczej, symbolicznej lina łączącej go z lądem, król sięgnął po butelkę australijskiego wina spoczywającą w koszu kwiatów i rozbił ją o dziób. Za pierwszym razem butelka odbiła się od stali, lecz ponowne uderzenie rozbiło szkło, a wino oblało kadłub.
"Nadaję ci imię Dreadnought!" - zawołał król.
Nastepnie, biorąc dłuto i drewniany młotek wykonany z drewna historycznego okrętu HMS "VICTORY" admirała Nelsona, król przeciął symboliczną linę. Wystarczyło jedno uderzenie. Kolos poruszył się - począwszy powoli, a następnie z coraz większym impetem, zsunął się po nasmarowanej pochylni do wody. Po kilku minutach gigantyczny kadłub osiadł na falach, otoczony przez flotyllę holowników kołowych. Orkiestra zagrała hymn "God Save the King", tłum wzniósł trzykrotny wiwat, a monarcha zeszedł z podium, wsiadł do pociągu i powrócił na jacht "VICTORIA AND ALBERT", który natychmiast odbił w stronę Cowes pośród ponownego porywistego wiatru i deszczu.
Wodowanie tak przełomowej jednostki odbiło się głośnym echem na całym świecie. Waszyngtoński korespondent dziennika The Times donosił:
"Budowa i wodowanie Dreadnoughta wywołały tutaj zainteresowanie zarówno w kręgach wojskowych, jak i politycznych. Nikt nie jest bardziej zaciekawiony niż prezydent [Theodore Roosevelt], dla którego sprawy morskie mają kluczowe znaczenie. Ekspertów marynarki wprawia w zdumienie fakt, że tak potężny okręt zdołano zbudować tak szybko i w tak głębokiej tajemnicy".
Z kolei The New York Times zwracał uwagę na geopolityczne tło i bliskie relacje Wielkiej Brytanii z rosnącą w siłę Japonią:
"Dreadnought jest symbolem skuteczności, szczerości i siły sojuszu brytyjsko-japońskiego, stanowi bowiem bezpośredni owoc doświadczeń wyciągniętych z wojny rosyjsko-japońskiej. Dziś wiadomo już - choć w trakcie trwania konfliktu było to ścisłą tajemnicą - że Japonia zezwoliła Brytyjczykom na umieszczenie obserwatorów wojskowych na okrętach floty admirała Tōgō... Sugeruje się wręcz, że wśród nich znajdował się co najmniej jeden konstruktor okrętowy. Wnioski z ich obserwacji zostały w całości wykorzystane przy konstrukcji tego giganta".
W kolejnych miesiącach pusty kadłub stopniowo przeistaczał się w gotowy okręt wojenny. Kadłub jest najłatwiejszym do zbudowania elementem okrętu; montaż siłowni wymaga więcej czasu, jednak najwięcej potrzeby na wykonanie i instalację wież, podstawi oraz samych dział. 15 lutego 1906 roku - zaledwie pięć dni po wodowaniu - Fisher po raz kolejny przyspieszył harmonogram prac. Okręt miał zostać ukończony do 1 stycznia 1907 roku, a nie - jak wcześniej planowano - do połowy lutego. Ten skok wymagał jeszcze większego wysiłku ze strony stoczni w Portsmouth. Standardowy czas pracy wynosił tam osiem i pół godziny dziennie (od 7:00), przez pięć i pół dnia w tygodniu. Robotnicy pracujący przy "DREADNOUGHTCIE" rozpoczynali pracę o 6:00 rano i pracowali po 11,5 godziny dziennie, przez sześć dni w tygodniu. Z ośmiu tysięcy ludzi zatrudnionych w całej stoczni, aż trzy tysiące pracowały przy tym jednym okręcie.
Prace postępowały w błyskawicznym tempie:
- 2 marca 1906 r. - na pokładzie znajdowały się już wszystkie kotły, a dwa tysiące ton płyt pancerza przymocowano do kadłuba.
- Początek kwietnia 1906 r. - łączna masa okrętu sięgnęła 10 000 ton.
- Maj 1906 r. - ze zakładów Parsonsa nadeszły pierwsze turbiny, a masa okrętu wzrosła do 11 500 ton. 23 maja kadłub pokryto już szóstą warstwą farby.
- Czerwiec 1906 r. - zamontowano komplet turbin oraz podniesiono i ustawiono sześć dział kalibru 305 mm. Masa okrętu osiągnęła 13 100 ton.
- Lipiec 1906 r. - zamontowano pozostałe cztery działa 305 mm (masa: 14 000 ton).
- 3 sierpnia 1906 r. - na okręcie wbudowano łącznie 15 380 ton materiałów, a nad nadbudówką wzniesiono przedni maszt.
- 1 września 1906 r. - "DREADNOUGHT" został formalnie przeniesiony do rezerwy, a pierwsi członkowie załogi szkieletowej weszli na pokład, by rozwiesić swoje hamaki.
Komandor (Captain) Bacon, którego rady przekonały Fishera do uzbrojenia złożonego z dział kalibru 12 cali, został mianowany jego pierwszym dowódcą 2 lipca i oficjalnie objął okręt 1 września, gdy jednostkę wcielono do służby (commissioned) z szkieletową załogą (nucleus crew) w ramach przygotowań do prób morskich. Bacon był idealnym kandydatem, którego powołano ze względu na jego bliski związek z projektem "DREADNOUGHTA", wiarę w znaczenie sukcesu tej jednostki oraz wysokie kompetencje techniczne pozwalające na radzenie sobie z wszelkimi pojawiającymi się problemami. Jego zadaniem było przeprowadzenie okrętu przez próby oraz początkowy okres służby, a także zgłaszanie wszelkich usterek i problemów oraz proponowanie usprawnień, które można by wprowadzić zarówno na "DREADNOUGHT", jak i na późniejszych okrętach tego samego typu.
Początkowo osoby odpowiedzialne za projekt i budowę okrętu miały dwie główne obawy: po pierwsze, że jego siłownia turbinowa (turbine machinery) - najpotężniejsza, jaką do tej pory zainstalowano na jakimkolwiek okręcie - nie będzie działać prawidłowo, a po drugie, że konstrukcja okrętu może ulec uszkodzeniu podczas wystrzału salwy burtowej z ośmiu dział kalibru 12 cali, szczególnie w obszarach wokół wież burtowych (wing turrets), gdzie trudno było zachować ciągłość górnej konstrukcji kadłuba. Wszyscy byli przekonani, że zrobiono wszystko, co możliwe, aby zapewnić sukces okrętu, ale zawsze istniała nikła szansa na wystąpienie nieprzewidzianych okoliczności - zwłaszcza że przy tak znacznej zmianie projektu wartość wcześniejszych doświadczeń była ograniczona. Jak to ujął komandor Bacon:
"gdyby zdarzył się nam wypadek, bezbożni natychmiast podnieśliby raban przeciwko okrętowi, jego konstruktorom i samemu projektowi".
Główna siłownia została doprowadzona do stanu używalności na długo przed całkowitym zakończeniem prac wykończeniowych okrętu i postanowiono natychmiast przeprowadzić jej próby morskie. Pierwsze testy silników (próby basenowe - basin trials) odbyły się 17 września:
"To była niezwykle emocjonująca chwila, gdy po raz pierwszy wpuszczono parę do turbin" - wspominał Bacon - "Jak zadziałają? Luz między tysiącami łopatek na bębnach wirujących i stacjonarnych wynosił zaledwie kilka tysięcznych cala. Jedna wadliwa, luźna łopatka mogła się wyłamać i całkowicie zniszczyć całą turbinę".
1 października okręt rozwinął parę dla prędkości 13 węzłów o godzinie 11:40 wypłynął z portu i zakotwiczył w rejonie Spithead, gdzie wyregulowano jego kompas oraz przeprowadzono wstępne próby sterowania. Następnego dnia "DREADNOUGHT" przetestował swoje silniki do prędkości 19 węzłów, a ponieważ nie napotkano żadnych poważnych problemów, 3 października udał się do Devonport, wykonując po drodze 30-godzinną próbę przy niskiej mocy (low-power trial).
W dniach 24-28 września okręt dokowano w celu inspekcji kadłuba, a 1 października 1906 roku - 364 dni od położenia stępki (dokładnie o jeden dzień mniej niż okrągły rok, ponieważ rok 1906 był rokiem przestępnym i liczył 365 dni) - HMS "DREADNOUGHT" rozwinął parę dla prędkości 13 węzłów i o godzinie 11:40 wypłynął z portu i zakotwiczył w rejonie Spithead, gdzie wyregulowano jego kompas oraz przeprowadzono wstępne próby sterowania. Podczas opuszczania basenu wykończeniowego doszło jednak do kłopotliwego incydentu: pancernik utknął w przewężeniu wyjścia. Głębokość pod kilem była wystarczająca, lecz basen wybudowano w czasach, gdy okręty nie miały tak szerokich obłostek poniżej linii wodnej. Na szczęście poziom wody podnosił się jeszcze przez godzinę wraz z przypływem i na wysokiej wodzie "DREADNOUGHT" zdołał się prześlizgnąć. Bacon wolal nawet nie myśleć o satysfakcji krytyków, gdyby okręt musiał czekać na zdemontowanie wież w celu zmniejszenia zanurzenia.
Następnego dnia "DREADNOUGHT" przetestował swoje silniki do prędkości 19 węzłów, a ponieważ nie napotkano żadnych poważnych problemów, 3 października udał się do Devonport, wykonując po drodze 30-godzinną próbę przy niskiej mocy (low-power trial). Pierwszy rejs "DREADNOUGHTA" na wody Kanału La Manche miał na celu przeprowadzenie prób odbiorczych (contractor’s trials) - sprawdzianu dzielności morskiej i możliwości technicznych przed oficjalnym wcieleniem do służby. Szybko wyszło na jaw, że okręt świetnie zachowuje się na fali. Dzięki swoim rozmiarom i wysokiej dziobnicy rozwijał prędkość 19 węzłów przy czterometrowych falach, płynąc stabilnie i nie zalewając przedniej wieży.
- 4-5 października - przeprowadzono serię 3-godzinnych testów z wysoką prędkością. Bacon zameldował Admiralicji, że nowy napęd turbinowy odniósł "spektakularny sukces".
- 6 października - Bacon otrzymał depeszę ze szkockiego zamku Balmoral: "Król jest niezwykle rad z pomyślnego przebiegu prób Dreadnoughta".
- 8 października - pancernik płynął przez 8 godzin z pełną prędkością bez najmniejszego incydentu, a następnego dnia powrócił do portu wśród entuzjazmu załogi.
Do 9 października (kiedy to powrócił do Portsmouth) przeprowadził pełny zakres prób morskich, które - ku wielkiej uladze wszystkich - zakończyły się pełnym sukcesem, choć do osiągnięcia projektowanej prędkości wymagały znacznie wyższej mocy niż przewidywano. W tym czasie okręt przenosił na pokładzie górnym, po obu stronach grotmasztu, dwa duże zbiorniki pomiarowe wody - tymczasową instalację zamontowaną w celu pomiaru ubytku wody zasilającej podczas prób. Miało to stać się stałym elementem wczesnych prób drednotów.
Po powrocie do Spithead 10 października przeprowadzono dalsze próby sterowania, po czym okręt powrócił do stoczni w celu demontażu zbiorników pomiarowych i kontynuowania prac wykończeniowych. 17 października "DREADNOUGHT" ponowne wyszedł w morze na próby artyleryjskie i torpedowe, jako że jego uzbrojenie zostało doprowadzone do stanu niemal kompletnego, choć część aparatury i innych detali była jeszcze niewykończona. Ogień pełną salwą burtową budził spore obawy projektantów, Admiralicji, a przede wszystkim samej załogi. Nikt nie wiedział, czy i jak silny odrzut ośmiu potężnych dział wystrzelonych jednocześnie wpłynie na strukturę kadłuba. Na pokładzie obecny był mocno zaniepokojony konstruktor okrętu, Sir Philip Watts. Szukając najlepszego miejsca do obserwacji wpływu salwy na kadłub, Watts opuścił mostek i udał się na pokład mieszkalny (mess deck).
"Wyglądał bardzo poważnie i dostojnie" - opisywał Bacon. - "Jestem przekonany, że spodziewał się powszechnego zawalenia pokładów. Nagle rozległ się głuchy ryk i lekkie szarpnięcie okrętu. Osiem dział wypaliło jednocześnie, a setki ludzi pod pokładem nawet nie zorientowały się, co się stało".
Próby te również zakończyły się sukcesem i okręt po raz kolejny powrócił do stoczni na ostateczne prace wykończeniowe oraz szczegółowy przegląd siłowni, który zakończył się 28 listopada. Drugie próby basenowe odbyły się następnego dnia, a próby odbiorcze (acceptance trials) przeprowadzono w dniach 1-2 grudnia 1906 roku - ponownie bez żadnych poważnych problemów. 3 grudnia, podczas przejścia przez wejście Fountain Lake do Basenu Nr 4 (No 4 Basin), "DREADNOUGHT" został zepchnięty przez odpływ z osi wejścia i uderzył w próg doku, uszkadzając jedną ze swoich stępek przechyłowych oraz poszycie dna zewnętrznego. W dniach 10-17 grudnia okręt dokowano w Doku Nr 15 (No 15 dock) w celu naprawy i ostatecznego uporządkowania prac, a całą budowę ukończono ostatecznie pod koniec miesiąca.
Data ukończenia budowy "DREADNOUGHTA" była przedmiotem licznych komentarzy i dyskusji. To, czy okręt został ukończony w ciągu roku, zależy w dużej mierze od tego, jak zdefiniuje się "ukończenie". Najczęściej cytowany czas budowy to "rok i jeden dzień" - czyli ukończenie w dniu 3 października, kiedy to okręt wyszedł w morze ze Spithead na próby morskie. Przekonanie to wydaje się wywodzić z rozgłosu prasowego, jaki towarzyszył pierwszemu pojawieniu się tej jednostki.
Jej oficjalna data ukończenia budowy to 11 grudnia - dzień, w którym okręt został wcielony do służby z pełną załogą (commissioned to full complement) i tym samym stał się częścią floty. Było to trzy tygodnie przed przyspieszonym terminem Fishera. W rzeczywistości, z powodu kolizji (na progu doku), okręt nie był w pełni sprawny operacyjnie co najmniej do 17 grudnia, kiedy to opuścił dok. Ostateczne prace wykończeniowe opóźniły się również nieznacznie z powodu drobnych poprawek wprowadzonych w wyniku sugestii komandora Bacona oraz po wnioskach z przeprowadzonych prób. Ostatecznie nie ma to jednak większego znaczenia - nawet piętnaście miesięcy było niezwykłym i bardzo godnym uznania czasem budowy. Te osiągnięcia nie miały sobie równych w całej historii budowy wielkich okrętów wojennych. Dotychczas średni czas budowy brytyjskiego pancernika wynosił 33 miesiące, a żaden nie powstał w czasie krótszym niż 31 miesięcy.
Gdy tylko "DREADNOUGHT" osiągnął gotowość, został wysłany w rejs doświadczalny w celu gruntownego przetestowania uzbrojenia oraz zebrania możliwie największej ilości danych na potrzeby dalszego rozwoju okrętów tego typu. 5 stycznia 1907 r. pancernik wyszedł z Portsmouth i udał się do Arosa Bay w Hiszpanii, skąd przeszedł do Gibraltaru, na Sardynię i z powrotem do Gibraltaru, po czym wyruszył w rejs do Port-of-Spain na Trynidadzie, dokąd zawitał 5 lutego. Tę odległą lokalizację wybrano celowo, aby umożliwić pełne zgranie mechanizmów i załogi okrętu z dala od oczu zarówno krytyków, jak i zagranicznych obserwatorów. Przez kolejne sześć tygodni, bazując w Port-of-Spain, okręt realizował rozległy program manewrów i ćwiczeń. W znacznej mierze skupiały się one na szkoleniu obsug artyleryjskich, kalibracji uzbrojenia oraz próbach strzeleckich, ćwiczeniach i eksperymentach z reflektorami bojowymi, manewrowaniu sieciami przeciwtorpedowymi, strzelaniach torpedowych oraz próbach sterowności i manewrowości.
Gdy 18 marca okręt wyruszał w drogę powrotną do Portsmouth, jego dowódca, kmdr Reginald Bacon, dysponował niezwykle sprawną jednostką i świetnie wyszkoloną załogą. "DREADNOUGHT" przybył na kotwicowisko Spithead 23 marca po rekordowym przelocie ze średnią prędkością 17 węzłów - prędkość ta byłaby jeszcze wyższa, gdyby nie uszkodzenie steru (patrz dział dotyczący napędu).
Raport Bacona z rejsu doświadczalnego był obszerny i zawierał liczne uwagi krytyczne dotyczące szczegółów wyposażenia okrętu - w szczególności systemów wentylacji - a także szereg propozycji poprawek dla "DREADNOUGHTA" i kolejnych jednostek o podobnym projekcie. Ogólnie jednak ocenił on okręt jako bardzo udany, podkreślając, że przebył on 11 000 mil morskich bez żadnych poważniejszych awarii maszynowa oraz że:
"żaden z członków Komitetu ds. Projektów (Committee on Designs)... nie śmiał wręcz mieć nadziei, iż wszystkie wprowadzone innowacje okażą się tak sukcesywne, jak miało to miejsce w rzeczywistości".
Zadowolenie z projektu najlepiej obrazuje fakt, że kolejnych sześć pancerników zamówionych dla Royal Navy zbudowano według zasadniczo tego samego projektu. Należy jednak pamiętać o kilku istotnych czynnikach rzutujących na tę ocenę w tym że zaangażowani oficerowie (zwłaszcza kmdr Bacon) byli silnie nastawieni na sukces jednostki i że istniała pilna potrzeba jak najszybszego wybudowania większej liczby pancerników tego samego typu, co sprzeciwiało się wprowadzaniu poważniejszych zmian projektowych.
Dodatkowo w tamtym momencie nie istniały jeszcze żadne zagraniczne okręty tej klasy, z którymi można by "DREADNOUGHTA" bezpośrednio porównać. to że "DREADNOUGHT" szybko dowiódł swej wartości, miało kluczowe znaczenie, ponieważ obok ogromnego poparcia społecznego wywołał on również falę silnej oporu ze strony wielu oficerów marynarki, publicystów morskich, polityków i komentatorów. Główne zarzuty krytyków obejmowały m.in. przedwczesne postarzenie własnej floty, ponieważ twierdzono, że budowa okrętu bez potrzeby uczyniła istniejącą brytyjską flotę liniową przestarzałą, zmuszając Wielką Brytanię do budowania od podstaw zupełnie nowej floty wyjątkowo dużych i kosztownych jednostek, a także prowadzono burzliwe debaty na temat wyższości uzbrojenia jednolitego (all-big-gun) nad mieszanym.
Większość tych dyskusji opierała się jednak na założeniu walki na bliskich dystansach. Przełomowe postępy w dziedzinie strzelania na duże odległości oraz kierowania ogniem, które stanowiły fundament koncepcji "DREADNOUGHTA" i które admirał John Fisher uważał za ściśle tajne, nie zostały ujawnione publicznie. Postawiło to Admiralicję w trudnej sytuacji - musiała bronić swojej decyzji, nie mogąc użyć swojego najbardziej wartościowego i rozstrzygającego argumentu.
Ostatecznie "DREADNOUGHT" stał się faktem dokonanym. Jego sukces - a także rozpoczęcie budowy podobnych jednostek przez obce mocarstwa - sprawił, że nie było już odwrotu, a Rada Admiralicji z Fisherem na czele zdołała przetrwać polityczną burzę bez utraty pozycji i reputacji.
Konstrukcja |
Kadłub
Ostateczna wersja projektu HMS "DREADNOUGHT" ustalona na dzień 12 maja 1905 r. zakładała zbudowanie okrętu w przedstawionej poniżej konfiguracji:
| Długość | 490 ft (pomiędzy pionami), 526 (całkowita) |
| Szerokość | 82 ft |
| Zanurzenie średnie | 26 ft 6 in (normalne), 29 ft (pełne) |
| Zanurzenie jednostkowe (TPI) | 70 |
| Wysokość wolnej burty | 28 ft (dziób), 16 ft 6 in (śródokręcie), 18 ft (rufa) |
| Wysokość konstrukcyjna kadłuba na śródokręciu | 43 ft |
| Rozkład mas (w tonach) | |
| Uzbrojenie | 3100 |
| Napęd | 1990 |
| Magazyny | 60 |
| Zapas węgla | 900 |
| Kadłub | 6100 |
| Wyposażenie ogólne okrętu | |
| Woda na 10 dni | 60 |
| Zapas żywności, alkoholu i artykułów spożywczych na 4 tygodnie (wraz z wagą opakowań) | 40 |
| Zapas mesy oficerskiej oraz odzież i wyposażenie mundurowe załogi (wraz z wagą opakowań) | 42 |
| Masa załogi (oficerów i marynarzy) wraz z ich rzeczami osobistymi. | 82 |
| Maszt, reje, zapasowe olinowanie oraz inne elementy olinowania stałego i ruchomego | 113 |
| Łańcuchy kotwiczne (475 sążni o grubości 2 i 11/16 cala) wraz z kotwicami | 115 |
| Łodzie okrętowe | 48 |
| Zapas materiałów i wyposażenia kwatermistrzowskiego na 3 miesiące | 90 |
| System sieci przeciwtorpedowych | 60 |
| Łącznie | 650 |
| Waga pancerza wraz z podkładem drewnianym | |
| Pancerz pionowy burt oraz cytadeli | 1940 |
| Grodzie pancerne wokół komór amunicyjnych | 250 |
| Pancerne pokłady ochronne wraz z kratownicami (pancernymi kratami wentylacyjnymi). | 1350 |
| Podkład podpancerzowy (podbicie) | 100 |
| Barbety | 1260 |
| Stanowisko dowodzenia | 100 |
| Łącznie | 5000 |
| Całkowita masa | 17900 |
Choć "DREADNOUGHT" był większy od wcześniejszych pancerników, a dopracowanie jego linii teoretycznych kadłuba w celu osiągnięcia wyższej prędkości wymagało dużej uwagi, ogólny układ konstrukcyjny oraz przekrój owężowy wzorowano ściśle na poprzednich jednostkach. Gdy projektowano typ LORD NELSON, przyjęto bardziej kwadratowy przekrój owężowy, aby zapewnić odpowiednią wyporność i dobre linie kadłuba bez przekraczania ograniczeń gabarytowych istniejących doków. Schemat ten powtórzono w "DREADNOUGHT", który miał nieco bardziej kwadratowy profil niż LORD NELSON, z dużym płaskim dnem i niemal pionowymi burtami na śródokręciu. Płaskie dno w rejonie kotłowni "A" wychodziło nieznacznie poza naturalną krzywizną obła (bilge), tworząc w tym obszarze załamanie (knuckle-line) w poszyciu zewnętrznym dna.
"DREADNOUGHT" różnił się jednak od wcześniejszych okrętów kształtem dziobu i rufy oraz obecnością podwyższonego pokładu dziobowego (forecastle deck). Dziobnica miała gładko zakrzywiony kształt, odmienny od ostro zakończonego taranu preddrednotów, natomiast rufa posiadała znaczne podcięcie, aby pomieścić układ śrub napędowych i steru - cechę wynikającą ze zastosowania turbin. Pełniejszy przekrój kadłuba sprzyjał tłumieniu kołysania okrętu, które było nieco szybsze niż we wcześniejszych pancernikach z uwagi na zwiększony poziom stabilności.
8 września 1906 roku przeprowadzono próbę przechyłów "DREADNOUGHTA", na podstawie której obliczono parametry stateczności przedstawione w tabeli poniżej.
| Zanurzenie średnie | Wysokość metacentryczną (GM) | Maksymalne ramię prostujące (GZ) | Kąt maksymalnej stateczności | Kąt zanikania stateczności | |
| Ładunek: 360 ton w górnych, 540 ton w dolnych zasobnikach węglowych | 26 ft 6 in | 5,07 ft | 3,06 ft | 33 | 66 |
| W stanie załadowanym, z pełnymi zbiornikami wody słodkiej (FW), rezerwowej wody słodkiej (RFW), pełnymi zasobnikami (bunkrami) oraz 2900 tonami węgla | 29 ft 7,5 in | 5,6 ft | 32 | 65 | |
| Przy maksymalnym zanurzeniu (przeciążonym), z 1120 tonami ropy i 122 tonami brykietów węgla prasowanego | 31 ft 1,5 in | 6,7 ft | 32 | 72 | |
| Stan lekki z kotłami napełnionymi do poziomu roboczego, maszynami, skraplaczami i zbiornikami zasilającymi napełnionymi do poziomu roboczego. Woda (w tym RFW), zapasy żywnościowe, magazyny oficerskie oraz połowa magazynów podoficerskich (WO) i inżynieryjnych/maszynowych zużyte | 25 ft 2 in | 4,7 in | 33 | 61 |
W tym czasie wyporność bojowa (load displacement) była o 320 ton wyższa od wartości projektowych podanych w tabeli z 12 maja 1905 r. (wyłączając rezerwę konstrukcyjną - board margin). Składało się na to: 40 ton dodanych do uzbrojenia, 45 ton do siłowni, 128 ton do pancerza i 115 ton do kadłuba, pomniejszone o 9-tonową redukcję masy wyposażenia. Liczby te wynikały z połączenia mas dodanych do projektu (np. dodatkowe działa 12-funtowe, osprzęt wałów napędowych itp.) oraz z doprecyzowania pierwotnych obliczeń w miarę postępu budowy.
Wyporność maksymalna przeciążona (extreme deep displacement) wzrosła jeszcze bardziej, ale wynikało to głównie z faktu, że obliczenia oparto na skrajnym, pełnym zapasie zapasów i paliwa, a nie na arbitralnej rezerwie przyjętej w obliczeniach projektowych. Warto zauważyć, że pełny zapas był wartością zmienną, szczególnie w przypadku węgla, co zależało od stopnia wypełnienia bunkrów oraz od masy właściwej węgla (w obliczeniach zakładano objętość 43 stóp sześciennych na tonę [ok. 1,22 m3/t], lecz wartość ta wahała się w zależności od rodzaju węgla i jego stanu).
W czerwcu 1907 roku stocznia w Portsmouth nadesłała szacunkowe zestawienie mas "DREADNOUGHTA", z którego wydawało się wynikać, że do jego wyposażenia wprowadzane są pewne niezatwierdzone dodatki. Poproszono zatem o ponowne zestawienie danych, które przygotowano po remoncie w listopadzie 1907 roku. Obliczenia uwzględniające zanurzenie okrętu oraz masy na pokładzie wykazały, że jego maksymalna wyporność wzrosła o 762 tony od momentu ukończenia budowy. Ponieważ oznaczało to zwiększenie zanurzenia o 11 cali (ok. 28 cm), wywołało to pewne zaniepokojenie - zwłaszcza ze względu na 240-tonową rozbieżność między wypornością oszacowaną na podstawie bieżącego zanurzenia a zgłoszonymi masami znajdującymi się na pokładzie. Sugerowało to, że ta niezarejestrowana nadwyżka masy znajduje się w samej konstrukcji okrętu.
Niejasności te rozwiązano dopiero w lutym 1909 roku, gdy konstruktor M. P. Payne przeprowadził szczegółowe badanie stanu okrętu podczas jego pobytu w Doku Nr 15 w Portsmouth. W tym czasie zanurzenie wskazywało na wyporność 17 980 ton, a zapasy i ładunek oszacowano na 1 888 ton, co pozostawiało 16 092 tony na pusty kadłub, pancerz, uzbrojenie i siłownię. Było to zaledwie o 81 ton więcej niż w oficjalnych rejestrach, z czego 64 tony przypadały na zatwierdzone modyfikacje. Późniejsze obliczenia wykazały, że przy uwzględnieniu dopuszczalnych mas jego maksymalna wyporność wzrosła od momentu ukończenia budowy jedynie o 106 ton, z czego 80 ton stanowiły zatwierdzone dodatki. Doszło do wniosku, że zgłaszane w 1907 roku wzrosty masy wynikały z połączenia nadmiernych zapasów (wykraczających poza normy) oraz błędnych szacunków mas znajdujących się na pokładzie, sporządzonych przez oficerów okrętu. W poniższej tabeli widać stwierdzone zmiany rozkładu mas i szacunki wyporności pełnej w tonach angielskich:
| Sierpień 1906 | Czerwiec 1907 | Listopad 1907 | |
| Zapas wody słodkiej na 10 dni | 60 | 60 | 60 |
| Zapasy żywnościowe | 40 | 40 | 40 |
| Magazyny oficerskie | 42 | 42 | 27 |
| Oficerowie, załoga (marynarze) oraz rzeczy osobiste | 84 | 86 | 88 |
| Kotwice i łańcuchy kotwiczne | 115 | 118,7 | 116,8 |
| Łodzie i kutry okrętowe | 48 | 46 | 43 |
| Maszty i takielunek | 112 | 119,8 | 119,8 |
| Zapas materiałów i wyposażenia kwatermistrzowskiego na 3 miesiące | 90 | 75,8 | 116,2 |
| System sieci przeciwtorpedowych | 50 | 60,4 | 60,4 |
| Łącznie | 641 | 648,7 | 671,2 |
| Uzbrojenie | 3140 | 3102 | 3105 |
| Napęd | 2035 | 1980 | 2147 |
| Zapasy działu maszynowego | 60 | - | - |
| Węgiel | 900 | 900 | 900 |
| Opancerzenie pionowe | 3430 | - | - |
| Pokłady pancerne | 1445 | - | - |
| Grodzie pancerne | 254 | - | - |
| Łączna waga opancerzenia | 5129 | 5160 | 5160 |
| Kadłub | 6215 | 6400 | 6400 |
| Łącznie za całość | 18 120 | 18 191 | 18 383 |
Zakładając, że wyporność lekka (stan ten (określany jako light condition) definiuje masę całkowicie ukończonego kadłuba wraz z głównymi maszynami, kotłami, zamontowanymi na stałe mechanizmami, stałym wyposażeniem oraz wodą w kotłach utrzymaną do poziomu roboczego, lecz bez załogi, amunicji, paliwa, wody pitnej, żywności oraz innych zmiennych zapasów eksploatacyjnych) została określona na 17 012 tony, szacunek wyporności i masy (w tonach angielskich) oparty na próbie przechyłowej z 8 września 1906 roku wynosił taj jak w poniższej tabeli:
| Normalna wyporność bojowa - 18 122 tony | Wyporność pełna - 20 735 ton | Wyporność maksymalna przeciążona - 21 977 ton | |
| Woda słodka | 60 | 70 | - |
| Zapasy żywnościowe | 40 | 75 | - |
| Magazyny oficerskie | 42 | 15 | - |
| Zapas hydraulicznej wody roboczej | 20 | 61,3 | - |
| Woda zasilająca kotły parowe | 15 | 15 | - |
| Rezerwowa woda zasilająca | - | 233,5 | - |
| Węgiel | 900 | 2100,8 | - |
| Ropa (paliwo) | - | - | 1120 |
| Brykiety węglowe | - | - | 122 |
| Ładunki miotające | - | 31,3 | - |
| Pociski | - | 35,1 | - |
| Łodzie okrętowe | - | 8,6 | - |
| Załoga | - | 2,3 | - |
| Suma uzupełnień masowych | - | 2612,9 | 1242 |
Opancerzenie
Okręt nie posiadał opancerzenia.
Uzbrojenie
Napęd
Kontrowersje dotyczące napędu HMS "DREADNOUGH" były zdecydowanie większe niż w przypadku jegu uzbrojenia. Komitet ds. Projektów spędził wiele czasu na wypracowaniu decyzji wyboru między maszynami parowymi tłokowymi a turbinami. Zwięźle rzecz ujmując, zaletami turbiny były: mniejsza masa, niższy koszt, cichsza, czystsza i prostsza obsługa, mniejsza podatność na awarie, mniejsza obsługa maszynowni (liczba personelu), lepsza ekonomika paliwowa przy dużych prędkościach oraz mniejsza wysokość maszynowni, dzięki czemu łatwiej było ją zmieścić poniżej linii wodnej, gdzie była lepiej chroniona.
Tym zaletom przeciwstawiał się fakt, że turbiny pracowały wydajnie jedynie przy stosunkowo wysokich prędkościach obrotowych, choć mogły pracować wolniej, jeśli zastosowano wirnik o dużej średnicy. To ostatnie oznaczało jednak również konieczność zaakceptowania większych gabarytów i ostatecznie należało osiągnąć kompromis między masą siłowni a projektem śrub napędowych. Śruby wysokoobrotowe wymagały stosunkowo dużej powierzchni łopat i małej średnicy, aby uniknąć nadmiernej kawitacji oraz spadku sprawności, co z kolei wymagało zwiększenia liczby śrub w celu przeniesienia wymaganej mocy. Ogólnym efektem była mniejsza ekonomiczność przy niskiej mocy oraz zmniejszona zwrotność i moc biegu wstecznego w porównaniu ze standardowymi dwuśrubowymi maszynami parowymi tłokowymi istniejących pancerników. Poza tym system turbinowy był stosunkowo nowy i jak wspomniano wyżej dopiero niedawno został zastosowany eksperymentalnie na kilku niszczycielach oraz jednym krążowniku - na tym ostatnim zainstalowano dotychczas największą moc wynoszącą 12 000 shp, czyli mniej niż połowę mocy wymaganej dla nowego pancernika.
Początkowo wojskowi członkowie Komitetu podchodzili niechętnie do przyjęcia turbiny, mając świadomość jej ograniczeń w zakresie manewrowania, lecz Durston, Watts oraz Froude byli "za" i po wysłuchaniu zeznań Sir Charlesa Parsonsa, wynalazcy turbiny, uznano, że zalety turbiny znacznie przeważają nad niewielkim ryzykiem niepowodzenia. Fakt, że ten typ siłowni pozwalał na zaoszczędzenie znacznej masy, silnie przemawiał na korzyść turbiny. Szacowano, że w wyniku zastosowania lżejszej siłowni zaoszczędzi się około 500 ton, a łącznie około 1000 ton dzięki późniejszej redukcji masy pancerza i kadłuba.
21 stycznia Komitet rozważył układ turbin oraz sposób optymalnego rozdzielenia wymaganej mocy 23 000 shp. Przedyskutowano układy trój-, cztero-, pięcio- i sześciowałowe, wszystkie z trzema maszynowniami. 25 stycznia zarekomendowano do przyjęcia układ pięciowałowy, z jedną turbiną w środkowej maszynowni i dwoma w każdej z maszynowni skrzydłowych. Układ ten wymagał jednak szeregu połączeń poprzecznych przechodzących przez wzdłużne grodzie wodoszczelne, dlatego w późniejszym czasie uznano, że korzystniejsze będą dwa niezależne zestawy turbin w dwóch maszynowniach, rozdzielonych grodzią w płaszczyźnie symetrii kadłuba. Ostatecznie wybranym rozwiązaniem był układ czterowałowy, pracujący przy 320 obr./min.
Nadal istniały obawy dotyczące niskiej ekonomiczności przy małej mocy, co - jako że okręty wojenne zazwyczaj pływały z ekonomicznymi prędkościami przelotowymi - znacząco wpływało na koszty eksploatacji jednostki. Doprowadziło to do propozycji wyposażenia okrętu w turbiny marszowe (przelotowe), zaprojektowane specjalnie w celu zapewnienia ekonomicznego zużycia pary przy prędkościach przelotowych. Te turbiny wysokiego ciśnienia, zamontowane na przednich końcach wałów wewnętrznych, zaprojektowano tak, aby w połączeniu z turbinami głównymi rozwijały moc 6000 shp i zapewniały prędkość ekonomiczną rzędu 14 węzłów. W praktyce turbiny marszowe okazały się przysparzać więcej problemów, niż były warte, głównie ze względu na to, że używano ich wyłącznie przy prędkościach przelotowych. Przez pozostałą część czasu pracowały na biegu jałowym, stawiając opór hydrodynamiczny i dociążając wały, do których były podłączone. To nieregularne użytkowanie prowadziło do trudności w utrzymaniu odpowiedniej temperatury turbin, która musiała być starannie kontrolowana, aby uniknąć nierównomiernego rozszerzania cieplnego i późniejszych uszkodzeń. 6 listopada 1907 roku otwarto lewą turbinę marszową "DREADNOUGHTA" i odkryto, że znaczna liczba łopatek została wyłamana na drugim i trzecim stopniu rozprężania. Dalsze problemy pojawiły się później w postaci pękniętych korpusów (obudów), co powodowało utratę próżni technicznej podczas pracy turbin głównych i dodatkowo zwiększało opór stawiany przez wał wewnętrzny. Doświadczenie w eksploatacji turbin szybko wykazało, że dobrą ekonomiczność można osiągnąć bez użycia osobnych elementów marszowych, w związku z czym zostały one ostatecznie odłączone. W ten sposób turbiny marszowe "DREADNOUGHTA" stały się jedynie martwym ciężarem, który okręt musiał dźwigać do końca swojej służby. Prace nad ich demontażem rozpoczęto podczas jego ostatniego remontu pod koniec 1918 roku, jednak nigdy ich nie ukończono.
Zapytanie ofertowe na dostawę siłowni głównej wysłano 18 maja 1905 roku, a 24 czerwca przyjęto ofertę firmy Vickers (z datą 12 czerwca) na kwotę 252 553 funtów. W tym czasie jednak Vickers nie produkował turbin i zlecił ich wykonanie podwykonawcy - firmie Parsons, która zbudowała je w swoich zakładach w Wallsend. Ogólnie rzecz biorąc, konstrukcja turbin opierała się na wcześniejszych rozwiązaniach, lecz wprowadzono pewne zmiany w celu poprawy dostępności serwisowej oraz zapewnienia bardziej równego rozszerzania cieplnego podczas ich wygrzewania. Ponadto wrzeciona wirników zostały sprzęgnięte bezpośrednio z wałami, zamiast za pośrednictwem luźnych sprzęgieł, jak we wcześniejszych projektach. Turbiny zamontowano na okręcie w maju i czerwcu 1906 roku. Ostatecznie na okręcie zamontowano:
| Siłownia główna | Dwa zespoły wielostopniowych turbin parowych Parsonsa z napędem bezpośrednim (bezprzekładniowym), napędzające cztery linie wałów śrubowych |
| Bębny wirników turbin | Turbiny wysokiego ciśnienia (HP) biegu naprzód: średnica 5 stóp 8 cali (1,73 m) × długość 8 stóp 7,5 cala (2,63 m); 72 rzędy łopatek, 6 stopni rozprężania; średnia średnica na średnicach podziałowych łopatek: 70,9 cala (1,80 m) |
| Turbiny wysokiego ciśnienia (HP) biegu wstecz: średnica 5 stóp 8 cali (1,73 m) × długość 3 stopy 1,5 cala (0,95 m) | |
| Turbiny niskiego ciśnienia (LP) biegu naprzód i wstecz: średnica 7 stóp 8 cali (2,34 m) × długość 6 stóp 6 cali (1,98 m); 36 rzędów łopatek, 6 stopni rozprężania; średnia średnica na średnicach podziałowych łopatek: 99,2 cala (2,52 m) | |
| Turbiny marszowe (przelotowe): średnica 5 stóp 8 cali (1,73 m) × długość 8 stóp 6,375 cala (2,60 m) | |
| Moc projektowa na wałach (shp) | 23 000 |
| Prędkość projektowa | 21 węzłów |
| Projektowe obroty wałów | 320 obr./min (dla wszystkich wałów) |
| Kotły | Osiemnaście kotłów wodnorurkowych typu Babcock & Wilcox; nominalne ciśnienie robocze 250 psi (ok. 17,2 bar), redukowane do 185 psi (ok. 12,8 bar) na dolocie do turbin; łączna powierzchnia ogrzewalna - 55 400 stóp kwadratowych (5147 m²); łączna powierzchnia rusztów - 1599 stóp kwadratowych (148,5 m²); po sześć rozpylaczy/palników oleju opałowego na kocioł, zapewniających wydajność 960 funtów oleju/kocioł/godzinę przy ciśnieniu 150 psi; wysokość kominów nad rusztami: 85 stóp (25,9 m) |
| Mechanizmy pomocnicze siłowni głównej (dla każdego z dwóch zespołów turbin) | Jeden cylindryczny skraplacz powierzchniowy (powierzchnia chłodząca - 26 000 stóp kwadratowych / 2415 m²). Dwie dwucylindrowe mokre pompy powietrzne systemu Weir. Jedna dwucylindrowa sucha pompa powietrzna systemu Weir. Dwie parowe odśrodkowe pompy cyrkulacyjne (obiegu wody chłodzącej). Dwie parowe pompy smarowania wymuszonego. Jedna pompa obiegu wody chłodzącej (dla chłodnic oleju). |
Zestawienie mas mechanizmów (sierpień 1906 r.) w tonach angielskich
| Maszyny główne i wały do tylnej grodzi maszynowni wraz z całym osprzętem, w tym częściami zamiennymi w maszynowni | 700 |
| Mechanizmy pomocnicze | 38,1 |
| Woda w układzie pomocniczym: w skraplaczach, pompach, rurociągach i zbiornikach zasilających przy stanie napełnienia do połowy (half full) | 38,65 |
| Śruby napędowe, osprzęt rufowy, wały i wentylatory przed tylną grodzią maszynowni wraz ze wszystkimi powiązanymi elementami | 62 |
| Kotły, płaszcze kominów, rurociągi, części zamienne oraz cały osprzęt w kotłowniach | 927 |
| Gorąca woda słodka w kotłach na poziomie roboczym | 74,25 |
| Części zamienne: łączna masa zapasowego osprzętu | 34 |
| Urządzenia obsługowe: mechanizmy do podnoszenia i unieruchamiania wałów | 16 |
| Łącznie | 1890 |
Dane dotyczące pojemności bunkrów węglowych oraz zapasów paliw płynnych i prasowanych na HMS "DREADNOUGHT". Wartości pojemnościowe zaczerpnięto z rysunków stanu zdawczego okrętu ("as fitted"), przy czym masę obliczono przy nominalnym wskaźniku 43 stóp sześciennych na tonę:
| Typ bunkra | Pojemność w Stopy sześcienne (cu ft) | Tony |
| Bunkry górne | 38 070 | 885 |
| Bunkry dolne | 52 995 | 1232,4 |
| Bunkry burtowe | 25 842 | 600,9 |
| Bunkry poprzeczne | 11 130 | 258,8 |
| Łącznie | 126 887 | 2977,1 |
Pojemność bunkrów górnych zmniejszyła się do 36 900 stóp sześciennych, gdy w latach 1907-1908 część jednego z bunkrów zaadaptowano na pomieszczenie maszyn chłodzących komory amunicyjne, co dało całkowity maksymalny zapas 2950 ton. Projektowana pojemność w czerwcu 1906 r. szacowana była na 129 035 stóp sześciennych = 3000,8 tony - wartość ta została użyta przez Attwooda w jego szacunkach wyporności pełnej po próbie przechyłowej okrętu. Co do zapasów węgla w tonach, prawdopodobnie w wyniku doświadczeń praktycznych nominalna maksymalna pojemność przyjęta w służbie wynosiła 2868 ton, a po utracie części pojemności bunkrów górnych spadła do 2834 ton.
Pozostałe rodzaje paliwa stanowiły:
- paliwo prasowane (brykiety, patent fuel): 146 ton (po 43 tony w każdym bunkrze burtowym naprzeciw komór amunicyjnych P i Q oraz po 30 ton w każdym bunkrze burtowym naprzeciw komory X). Materiał ten przewożono głównie w celach ochronnych (jako dodatkową warstwę pochłaniającą energię uderzenia), lecz służył on także jako paliwo do kuchni okrętowych i pieców.
- paliwo płynne (mazut/ropa, oil fuel): 1120 ton.
Ustrukturyzowane zestawienie pojemności zbiorników wodnych na HMS "DREADNOUGHT":
| Rodzaj zbiornika / przeznaczenie | Pojemność całkowita [t] | Podział / Szczegóły |
| Woda zasilająca (Feed water) | 30,0 | 15 + 15 |
| Rezerwowa woda zasilająca (Reserve feed water) | 237,8 | 61,8 + 91,3 + 84,7 |
| Woda przelewowa układu zasilania (Overflow feed water) | 80,4 | 40,2 + 40,2 |
| Słodka woda pitna (Fresh (drinking) water) | 124,4 | 32,5 + 47,3 + 44,6 |
| Woda do układu hydraulicznego (Hydraulic pumping water) | 56,3 | 29,3 (rufa) + 13,5 + 13,5 (dziób) |
| Zbiorniki trymujące (Trimming tanks) | 72,8 | 20,4 (rufowe), 52,4 (dziobowe) |
Zestawienie danych dotyczących zasięgu i dzielności morskiej HMS "DREADNOUGHT":
| Moc na wale [shp] | Zużycie węgla [ton/24h] | Prędkość [węzły] | Promień działania - sam węgiel [mile morskie] | Promień działania - węgiel i ropa [mile morskie] |
| 18 400 | 360 | 19,5 | 3230 | 4890 |
| 16 100 | 336 | 18,9 | 3240 | 4910 |
| 9 200 | 246 | 16,0 | 3800 | 5760 |
| 4 600 | 100 | 12,9 | 4700 | 7110 |
| 2 220 | 127 | 10,0 | 4340 | 6620 |
Maksymalna ciągła morska moc pełna została określona na 16 100 shp przy prędkości 18,9 węzła. Pojęcie "maximum continuous sea going full power" (maksymalna ciągła morska moc pełna) oznaczało najwyższy poziom mocy siłowni, jaki HMS "DREADNOUGHT" mógł bezpiecznie i stabilnie utrzymywać przez długi czas podczas normalnych rejsów liniowych i służby eskadrowej. W praktyce operacyjnej Royal Navy była to wartość wyznaczająca realną granicę eksploatacyjną okrętu w warunkach bojowych lub podczas długodystansowych przebiegów, gwarantująca, że mechanizmy nie ulegną przedwczesnemu zużyciu awaryjnemu, a zapasy węgla nie zostaną wyczerpane w tempie uniemożliwiającym osiągnięcie portu przeznaczenia. Wartość ta istotnie różniła się od wyników osiąganych podczas krótkich, stoczniowych prób odbiorczych (takich jak 8-godzinna próba pełnej mocy na poziomie 24 712 shp). Próby kontraktowe przeprowadzano w idealnych warunkach, przy użyciu ręcznie wyselekcjonowanego, najwyższej jakości węgla walijskiego oraz z udziałem specjalistycznych ekip fabrycznych, podczas gdy moc ciągła morska odzwierciedlała codzienne, zróżnicowane warunki eksploatacji floty przy standardowym paliwie bunkrowym i normalnej obsłudze kotłowni.
Wyniki szeregu prób napędu "DREADNOUGHTA" z października 1906 roku przedstawiono w poniższych tabel:
- 1 i 2 października 1906 r.: próby wstępne
| Sześć biegów próbnych przeprowadzonych przy mocy na wałach wynoszącej odpowiednio: 4647,7 / 7715 / 11 086 / 12 736 / 16 318 oraz 22 196 shp |
- 3 i 4 października 1906 r.: 30-godzinna próba przy niskiej mocy
| Liczba pracujących kotłów | 9 |
| Zanurzenie na początku próby | 25 stóp 9 cali (7,85 m) na dziobie, 27 stóp 6 cali (8,38 m) rufą |
| Wyporność na początku próby | ok. 18 225 ton angielskich |
| Średnie ciśnienie manometryczne | 220 psi na kotłach, 210 psi na maszynach |
| Próżnia w skraplaczu | 27,7 cala (Hg) prawoburtowy, 27,57 cala (Hg) lewoburtowy |
| Ciśnienie w kotłowni (nadciśnienie nawiewu) | 0,56 cala słupa wody (wg) |
| Prędkość obrotowa (rpm) | 193,51 obr./min (średnia) - 205 na wałach wewnętrznych, 182 na wałach zewnętrznych |
| Moc na wale (shp) | 5013,34 KM - 3418,9 KM na wałach wewnętrznych, 1594,44 KM na wałach zewnętrznych |
| Prędkość | 13,02 węzła według logu, 13,3 węzła z namiarów (według obserwacji przybrzeżnych) |
| Zużycie węgla | 5,78 tony/godzinę = 2,58 funta/shp/godzinę (ok. 1,17 kg/KM/h) |
| Ubytek wody zasilającej | 31 ton |
- 4 października 1906 r.: cztery próby prędkościowe (progresywne)
| Moc na wale [shp] | Czas trwania [godz.] | Zużycie pary [funty/shp/godz.] | Wylot pary pomocniczej do: |
| 1303 | 2 | 58,5 | Skraplacz pomocniczy |
| 1748 | 1 | 41,6 | Turbiny |
| 3423 | 1 | 32,3 | Turbiny |
| 2771 | 2 | 49,7 | Skraplacz pomocniczy |
| 11 301 | 1 | 19,9 | Skraplacz pomocniczy |
| 13 092 | 2 | 18,6 | Turbiny |
| 15 875 | 2 | 16,6 | Turbiny |
| 13 748 | 1 | 18,9 | Skraplacz pomocniczy |
Uwaga: Pierwsze 10 godzin bez zamkniętego wydechu (pary pomocniczej), kolejne 6 godzin z zamkniętym wydechem na turbinach i skraplaczu pomocniczym, ostatnie 14 godzin z zamkniętym wydechem na turbinach i odparownikach. Zamknięty obieg pary pomocniczej (closed exhaust): oznaczał skierowanie pary wydechowej z urządzeń pomocniczych (np. pomp, prądnic) bezpośrednio do skraplacza głównego, turbin lub innych odbiorników termicznych w celu maksymalnego odzysku ciepła i redukcji strat masy wody oraz energii, co stanowiło kluczowy element optymalizacji zużycia paliwa podczas długich rejsów próbnych.
Należy zwrócić uwagę na oszczędność wynikającą z wykorzystania pary wydechowej w turbinach przy małej mocy. Podobnie jak przy wyższych mocach, skierowanie pary odlotowej z mechanizmów pomocniczych bezpośrednio do układu turbin (zamiast do skraplacza pomocniczego) pozwalało poprawić bilans energetyczny i zredukować straty ciepła, co miało szczególne znaczenie w warunkach niskiej sprawności całego układu przy niskich obciążeniach. Dodatkowo zaznaczono, że te próby przeprowadzono przy użyciu turbin marszowych co wyjaśnia specyfikę ówczesnego reżimu pracy siłowni - turbiny te były projektowane właśnie z myślą o poprawie ekonomiczności w dolnym zakresie prędkości (np. ok. 14 węzłów), choć jak wykazała późniejsza praktyka eksploatacyjna, w dłuższej perspektywie generowały one poważne problemy mechaniczne i opory hydrauliczne.
- 6 i 7 października 1906 r.: 30-godzinna próba maksymalna ciągła (trzy piąte mocy)
| Liczba pracujących kotłów | 18 (wszystkie) |
| Zanurzenie na początku próby | 25 stóp 11 cali (7,90 m) na dziobie, 27 stóp 7 cali (8,41 m) rufą |
| Wyporność na początku próby | ok. 18 120 ton angielskich |
| Średnie ciśnienie manometryczne | 232 psi na kotłach |
| Próżnia w skraplaczu | 27,5 cala (Hg) prawoburtowy, 27,9 cala (Hg) lewoburtowy |
| Ciśnienie w kotłowni (nadciśnienie nawiewu) | 0,9 cala słupa wody (wg) |
| Prędkość obrotowa (rpm) | 291,3 obr./min (średnia) - 296,4 na wałach wewnętrznych, 286,15 na wałach skrzydłowych |
| Moc na wale (shp) | 16 931 KM - 10 080 na wałach wewnętrznych, 6850 na wałach skrzydłowych |
| Prędkość | 19,3 węzła według logu |
| Zużycie węgla | 12,86 tony/godzinę = 1,71 funta/shp/godzinę (ok. 0,78 kg/KM/h) |
| Ubytek wody zasilającej | 54,03 tony |
- 9 października 1906 r.: 8-godzinna próba pełnej mocy wykonawcy (stoczniowa) koło Polperro
| Liczba pracujących kotłów | 18 (wszystkie) |
| Zanurzenie na początku próby | 25 stóp 6 cali (7,77 m) na dziobie, 27 stóp 1,5 cali (8,27 m) rufą |
| Wyporność na początku próby | ok. 17 750 ton angielskich |
| Średnie ciśnienie manometryczne | 241 psi na kotłach, 221,5 psi na maszynach |
| Próżnia w skraplaczu | 27 cala (Hg) prawoburtowy, 27,4 cala (Hg) lewoburtowy |
| Ciśnienie w kotłowni (nadciśnienie nawiewu) | 1,2 cala słupa wody (wg) |
| Prędkość obrotowa (rpm) | 328,4 obr./min (średnia) - 335,3 na wałach wewnętrznych, 321,9 na wałach skrzydłowych |
| Moc na wale (shp) | 24 712 KM - 14 877 KM na wałach wewnętrznych, 9835 KM na wałach skrzydłowych |
| Prędkość | 21,5 węzła |
| Zużycie węgla | 16,66 tony/godzinę = 1,51 funta/shp/godzinę (ok. 0,68 kg/KM/h) |
| Zużycie pary na wszystkie potrzeby | 15,3 funta/shp/godzinę |
| Ubytek wody zasilającej | 25,6 tony |
Próba odbiorcza organizowana przez stocznię budującą (w tym przypadku RN Dockyard, Portsmouth / Vickers) celem udowodnienia osiągnięcia kontraktowych parametrów mocy i prędkości. W charakterze paliwa został użyty przebierany / sortowany ręcznie węgiel walijski - bezsiarkowy, wysokokaloryczny walijski bezdymny węgiel kamienny (tzw. Welsh steam coal), z którego ręcznie odrzucano miał i zanieczyszczenia, stosowany podczas prób pełnej mocy dla uzyskania optymalnych parametrów spalania.
- 9 października 1906 r.: próba na mili pomiarowej koło Polperro
| Prędkość | 21,78 / 21,45 / 21,78 / 21,39 węzła - średnia z czterech biegów: 21,6 węzła |
| Średnie ciśnienie manometryczne | 250 psi na kotłach |
| Moc na wale (shp) | 27 899 / 27 333 / 26 728 / 26 112 - średnia z czterech biegów: 27 018 shp |
| Prędkość obrotowa (rpm) | Wały wewnętrzne: 348,5 / 352,3 / 347,9 / 340,8 - średnia: 347,4 obr./min Wały skrzydłowe (zewnętrzne): 322,8 / 330,8 / 327,6 / 327,8 - średnia: 327,3 obr./min Średnia dla wszystkich wałów: 337,4 obr./min |
Najbardziej zauważalną cechą tych prób - poza faktem, że okręt osiągnął moc znacznie przekraczającą wartość projektową - było to, że moc (shp) na wałach wewnętrznych była znacznie wyższa niż na wałach zewnętrznych. Wynikało to z trudności w precyzyjnym podziale zestawu turbin między dwa wały - turbina wysokiego ciśnienia na wałku zewnętrznym i turbina niskiego ciśnienia na wałku wewnętrznym stanowiły w rzeczywistości pojedynczy zespół rozdzielony na dwie obudowy. Jest możliwe, że przyczyniło się to do zwiększenia mocy wymaganej do osiągnięcia prędkości 21 węzłów w stosunku do założeń projektowych, chociaż długość okrętu znajdowała się w szczególnie wrażliwym punkcie w odniesieniu do tej prędkości.
Miano nadzieję, że pewną dalszą poprawę osiągów uda się uzyskać poprzez modyfikację śrub napędowych w celu dostosowania ich do różnej mocy poszczególnych wałów. W maju i czerwcu 1907 roku jej oryginalne, trójłopatowe śruby napędowe - o średnicy 8 stóp i 10 cali (2,69 m), skoku 8 stóp i 4½ cala (2,55 m) oraz powierzchni łopat 33 stóp kwadratowych (3,07 m²) - zostały zastąpione nowymi, o powierzchni łopat 40 stóp kwadratowych (3,72 m²) dla wałów wewnętrznych i 28 stóp kwadratowych (2,60 m²) dla wałów zewnętrznych. Liczba łopat, średnica oraz skok pozostały bez zmian. Próby przeprowadzono w Polperro 5 czerwca 1907 roku. Mimo uwzględnienia faktu, że okręt był o 1100 ton cięższy niż podczas prób w 1906 roku, nowe śruby okazały się nieco mniej sprawne, powodując stopniowy spadek prędkości od 0 przy 15 węzłach do 0,5 węzła przy pełnej prędkości. Dalsze próby przeprowadzono w Polperro 11 listopada 1907 roku, tym razem ze skokiem śrub wewnętrznych zmienionym na 8 stóp i 8 cali (2,64 m). Wyniki były niemal identyczne z tymi uzyskanymi w czerwcu.
Mimo to instalacja okazała się niezwykle sprawna, co wykazał rejs eksperymentalny. Na trasie o długości 3430 mil z Gibraltaru na Trynidad oraz w rejsie powrotnym o długości 3980 mil do Portsmouth średnia prędkość pancernika wynosiła 17 węzłów. W rzeczywistości średnia prędkość powrotna powinna być wyższa, ponieważ jednostka rozpoczęła rejs z prędkością 19 węzłów, jednak - mimo braku zmniejszenia obrotów maszyn - prędkość spadła do 16 węzłów na około dwa dni, po czym wzrosła do 20 węzłów, gdy okręt wchodził do Kanału La Manche. Po dokowaniu okrętu w maju 1907 roku stwierdzono, że poszycie lewego steru rozeszło się na przednim skraju, a przednia część ramy została zerwana, niszcząc po drodze poszycie. Zwiększyło to opór okrętu do czasu, aż poszycie - lub cokolwiek innego, co spowodowało uszkodzenie - samo się odłamało/uwolniło, gdy okręt zbliżał się do końca rejsu. Choć zauważono pewne wibracje na lewym wale wewnętrznym, nie było żadnego dostrzegalnego efektu poza spadkiem prędkości. Założono, że uszkodzenie zostało spowodowane przez dryfujące szczątki.
Po otwarciu turbin po rejsie próbnym stwierdzono, że są one w idealnym stanie. Okręt napędzany maszynami tłokowymi nie mógłby dorównać tym osiągom, ponieważ nie dało się utrzymywać takiego napędu na wysokich obrotach przez dłuższy czas bez konieczności regulacji lub ryzyka awarii. Choć turbina miała być dalej rozwijana i doskonalona - głównie poprzez wprowadzenie przekładni redukcyjnych w celu obniżenia prędkości obrotowej śrub - "DREADNOUGHT" ustanowił ten typ napędu jako idealny dla okrętów wojennych i pozostał nim przez kolejne sześćdziesiąt lat.
Oprócz maszynowni głównej na okręcie zamontowano wiele mechanizmów pomocniczych i instalacji okrętowych:
| Skraplacze pomocnicze | Dwa skraplacze powierzchniowe (powierzchnia chłodząca 6000 stóp kwadratowych / 557 m²) |
| Elektrownia okrętowa | Cztery prądnice Siemens dostarczające prąd stały o natężeniu maks. 1000 A przy napięciu 100-105 V DC; dwie napędzane maszynami parowymi Brotherhood, dwie silnikami wysokoprężnymi Mirrlees (jeden agregat z silnikiem Diesla zastąpiono zespołem parowym w 1908 roku) |
| Aparatura odsalająca | Dwie instalacje odparowujące Kilkaldy, z których każda składała się z dwóch odparowników, jednego skraplacza destylacyjnego, jednej pompy solanki i jednej pompy wody destylowanej |
| Pompy zęzowe, pożarowe i osuszające | Cztery pompy pożarowe i zęzowe Weir o wydajności 75 ton/godz. w maszynowniach, trzy pompy pożarowe i zęzowe Weir o wydajności 50 ton/godz. w kotłowniach, siedem elektrycznych pomp odśrodkowych o wydajności 50 ton/godz. poza głównymi przestrzeniami siłowni. Łączna wydajność pomp wynosząca 800 ton/godzinę; dodatkowo w sytuacjach awaryjnych pompy cyrkulacyjne skraplaczy głównych mogły być użyte do osuszania zęz maszynowni. |
| Pompy zasilające i instalacje płynów | Pompy zasilające kotły: Dziewięć pomp Weir - po jednej głównej i dwie pomocnicze w każdej kotłowni. Pompy wody słodkiej: Dwie elektryczne pompy odśrodkowe oraz jedna ręczna pompa systemu Downtona. Pompy sanitarne: Dwie elektryczne pompy odśrodkowe. Pompy paliwa płynnego (oleju opałowego): Pięć pomp Weir - po jednej w każdym głównym przedziale siłowni. |
| Instalacje hydrauliczne, chłodnicze i dźwigowe | Urządzenia hydrauliczne: Trzy parowe pompy hydrauliczne zbudowane przez Vickersa; hydrauliczne urządzenia do podnoszenia łodzi i kutrów wykonane przez Armstrong Whitworth. Chłodziarki i zamrażarki: Elektryczna chłodziarka powietrzna systemu Haslam (suche powietrze); instalacja do produkcji lodu firmy Pulsometer oparta na sprężaniu amoniaku. Windy elektryczne i przeładunek: Pięć wind elektrycznych (po jednej w każdym głównym przedziale siłowni) wyprodukowanych przez Laurance-Scott; osiem elektrycznych wind do przeładunku węgla. |
| Maszynka sterowa, sprężarki i wentylacja | Maszynka sterowa: Maszyny parowe Napiera, śrubowy mechanizm przeniesienia napędu na trzon steru. Sprężarki powietrza: Siedem sprężarek (cztery w przedziałach prądnic, po jednej w każdej kotłowni) zbudowanych przez General Engine and Boiler Company. Wentylacja siłowni głównej: Dwadzieścia cztery parowe dmuchawy nawiewne o średnicy 81 cali (2,06 m) dla kotłowni; cztery elektryczne wentylatory nawiewne o średnicy 30 cali (0,76 m) oraz cztery elektryczne wentylatory wyciągowe o średnicy 35 cali (0,89 m) dla maszynowni. |
Służba |
| 02.10.1905 | Położenie stępki pod pancernik w Portsmouth Dockyard |
| 10.02.1906 | Wodowanie kadłuba (aktu wodowania dokonał król Edward VII). |
| 07.03.1906 - 23.05.1906 | Dokowanie okrętu (prace wykończeniowe w doku) |
| 17.06.1906 - 05.09.1906 | Ponowne dokowanie okrętu. |
| 01.09.1906 | Wcielenie okrętu do rezerwy z załogą szkieletową (nucleus crew) w Portsmouth w celu przygotowania do prób morsko-stoczniowych. |
| 08.09.1906 | Próba przechyłowa (inclining experiment) w celu precyzyjnego wyznaczenia położenia środka ciężkości i wysokości metacentrycznej. |
| 12.09.1906 - 13.09.1906 | Wstępne próby hydrauliczne urządzeń i instalacji. |
| 17.09.1906 | Próby na uwięzi w basenie portowym (basin trials). |
| 24.09.1906 - 28.09.1906 | Dokowanie w celu inspekcji części podwodnej kadłuba. |
| 29.09.1906 | Przybycie załogi wojskowej oraz wachty nawigacyjnej na pokład. |
| 01.10.1906 | Wyjście ze stoczni i rzucenie kotwicy na kotwicowisku Spithead. |
| 02.10.1906 | Wstępna próba maszyn parowych na morzu (osiągnięto prędkość 19 węzłów). |
| 03.10.1906 - 04.10.1906 | 30-godzinna próba marszowa (niska moc) podczas przejścia do Devonport. |
| 05.10.1906 | Postój na redzie Plymouth Sound. |
| 06.10.1906 - 09.10.1906 | Główne morskie próby napędu (w tym próby mocy ciągłej oraz pełnej) i powrót do Portsmouth. |
| 10.10.1906 | Próby zwrotności i manewrowości na wschód od wyspy Wight. |
| 11.10.1906 - 17.10.1906 | Postój w Portsmouth i przygotowania do morskich prób uzbrojenia. |
| 17.10.1906 - 18.10.1906 | Próby strzeleckie artylerii oraz próby torpedowe. |
| 19.10.1906 | Przejście do Basenu Nr 5 w stoczni w Portsmouth. |
| 28.11.1906 | Zakończenie szczegółowego przeglądu i odbioru mechanizmów. |
| 29.11.1906 | Druga próba na uwięzi w basenie portowym. |
| 01.12.1906 - 02.12.1906 | 24-godzinna próba odbiorcza (acceptance trial). Dzień później okręt wrócił do Basenu Nr 5. |
| 10.12.1906 - 17.12.1906 | Dokowanie w Doku Nr 15. W międzyczasie 11 grudnia nastąpiło wcielenie okrętu do pełnej służby z kompletną załogą w Portsmouth (przydział: Special Service Home Fleet) przed rozpoczęciem rejsu doświadczalnego. |
| 05.01.1907 | Wyjście z Portsmouth w rejs doświadczalny. Trasa prowadziła przez Arosa Bay w Hiszpanii (7-8 stycznia), Gibraltar (10-14 stycznia), Golfo d'Aranci na Sardynii (17-21 stycznia) oraz ponownie Gibraltar (24-28 stycznia), skąd okręt wyruszył w rejs oceaniczny na Trynidad. |
| 05.02.1907 - 18.03.1907 | Ćwiczenia, próby morskie oraz zgranie załogi i mechanizmów z bazowaniem w Port-of-Spain na Trynidadzie. |
| 23.03.1907 | Powrót do Portsmouth po rekordowym przelocie. |
| 27.03.1907 | Postój na kotwicowisku Spithead. Oficjalne wcielenie okrętu do służby liniowej jako okręt flagowy Dywizjonu Nore Floty Domowej (Home Fleet). |
| 28.03.1907 - 07.05.1907 | Postój w Portsmouth. W międzyczasie okręt przeszedł remont w dniach 9-30 kwietnia, a po zakończeniu remontu na okręcie nastąpiło podniesienie flagi wiceadmirała F. C. B. Bridgemana, dowódcy sił (C-in-C) Floty Domowej. |
| 07.05.1907 - 16.05.1907 | Rejs wzdłuż południowego wybrzeża Anglii z Flotą Domową: postój w Bournemouth (7-9 maja), Torquay (9-13 maja), Falmouth (13-15 maja) i powrót do Portsmouth przez Bournemouth 16 maja. |
| 17.05.1907 - 17.06.1907 | Remont w stoczni w Portsmouth (dokowanie od 25 maja do 1 czerwca). W międzyczasie 3 czerwca nastąpiło wyjście w rejs do Devonport na próby napędu parowego, a w okresie 6-17 czerwca okręt cumował w Portsmouth. |
| 18.06.1907 | Wyjście ze Spithead wraz z Dywizjonem Nore w rejs na wody Norwegii. Wizyta w Bergen (21-27 czerwca), a następnie przejście do Invergordon (przybycie 29 czerwca). |
| 29.06.1907 - 11.07.1907 | Postój w Invergordon i Cromarty, rejsy i manewry w zatokach Cromarty Firth. |
| 12.07.1907 | Wyjście w rejs powrotny do Portsmouth, okręt dotarł na miejsce 14 lipca i cumował w porcie do 23 lipca. |
| 23.07.1907 | Wyjście w rejs w ramach próbnej mobilizacji Floty Domowej połączonej z rejsem do Torbay i Cowes. Wizyty w Torquay (23-25 lipca), Bournemouth (26-27 i 28-30 lipca), manewry u wybrzeży wyspy Wight (27-28 lipca) i przybycie do Cowes 30 lipca. |
| 03.08.1907 | Wielki Przegląd Floty (Fleet Review) pod Cowes z udziałem króla Edwarda VII, a następnie dwudniowe ćwiczenia morskie. |
| 05.08.1907 | Wizyta króla Edwarda VII i królowej Aleksandry na pokładzie okrętu na kotwicowisku Spithead; krótki rejs z para królewską na południowy zachód od wyspy Wight i powrót. |
| 05.08.1907 - 08.08.1907 | Manewry floty. |
| 12.08.1907 - 09.11.1907 | Remont w stoczni w Portsmouth (dokowanie od 12 do 25 października). |
| 09.11.1907 | Wyjście w rejs do Devonport. Okręt dotarł na miejsce dzień później i przebywał tam do 13 listopada. W międzyczasie 11 listopada przeprowadzono próby napędu na mili pomiarowej koło Polperro). |
| 13.11.1907 | Wyjście w rejs floty połączony z ćwiczeniami na Morzu Śródziemnym. Trasa: Bantry Bay (14-16 listopada), Gibraltar (19-22 listopada), Aranci Bay na Sardynii (25 listopada - 20 grudnia), Gibraltar (22-24 grudnia) i powrót do Portsmouth 28 grudnia. |
| 31.12.1907 - 03.02.1908 | Remont w stoczni w Portsmouth. |
| 03.02.1908 | Rejs z Portsmouth do Sheerness. |
| 04.02.1908 - 09.03.1908 | Remont w stoczni w Sheerness (dokowanie w dniach 25 lutego - 7 marca). |
| 09.03.1908 | Wyjście z Sheerness do Cromarty na ćwiczenia floty. |
| 22.03.1908 - 03.04.1908 | Bazowanie w Cromarty (rejsy i manewry w zatoce Moray Firth w dniach 24-27 marca). |
| 04.04.1908 - 06.04.1908 | Postój w Rosyth. |
| 06.04.1908 | Wyjście w rejs do Portland połączone z próbami napędu parowego. |
| 08.04.1908 - 09.04.1908 | Postój w Portland. |
| 13.04.1908 - 30.04.1908 | Postój w Portsmouth (w tym wizyta w Devonport 20-22 kwietnia). |
| 30.04.1908 | Wyjście w rejs w rejon kotwicowiska The Nore. |
| 02.05.1908 - 02.06.1908 | Bazowanie w rejonie The Nore z przechodzeniem między kotwicowiskami The Nore i Barrow Deep; wizyty w Margate (5-6 maja) oraz Sheerness (22-25 maja). |
| 02.06.1908 - 02.071908 | Postój w Sheerness (remont w dniach 6-25 czerwca); wyjście na strzelania artyleryjskie w rejonie The Nore w dniach 17-19 czerwca. |
| 02.07.1908 | Wyjście na kotwicowisko The Downs, gdzie Flota Domowa (Home Fleet) gromadziła się na coroczne manewry. |
| 04.07.1908 | Przejście floty do Queensferry. |
| 07.07.1908 - 25.07.1908 | Postój w Queensferry. |
| 25.07.1908 | Wyjście w rejs na ćwiczenia morskie. |
| 26.07.1908 - 27.07.1908 | Strategicze manewry na Morzu Północnym z udziałem Floty Atlantyckiej. Dywizjon Nore (Flota Domowa), bazując w Firth of Forth, prowadził dzienne patrole Morza Północnego. |
| 27.07.1908 - 03.08.1908 | Postój w Queensferry. |
| 03.08.1908 | Wyjście w rejs powrotny do Portsmouth. Dwa dni później nastąpiło przybycie na kotwicowisko Spithead. |
| 06.08.1908 - 25.08.1908 | Postój w Portsmouth. |
| 25.08.1908 | Wyjście w rejs do Queensferry. |
| 27.08.1908 - 29.08.1908 | Postój w Queensferry. |
| 29.08.1908 - 10.10.1908 | Bazowanie w Cromarty połączone z rejsami po Morzu Północnym i zatoce Moray Firth. |
| 20.10.1908 | Przejście z Nairn do Cromarty, a następnie do Queensferry. |
| 22.10.1908 - 26.10.1908 | Postój w Queensferry. |
| 28.10.1908 - 29.10.1908 | Postój na kotwicowisku The Nore. |
| 29.10.1908 - 11.11.1908 | Postój w Sheerness. |
| 21.11.1908 - 22.11.1908 | Postój na kotwicowisku Spithead. |
| 22.11.1908 - 24.11.1908 | Manewry i postój u wybrzeży Harwich. |
| 24.11.1908 - 16.12.1908 | Postój w Sheerness. |
| 27.12.1908 - 20.02.1909 | Postój w Portsmouth (remont w dniach 19 grudnia - 15 lutego, dokowanie od 20 stycznia do 8 lutego). |
| 20.02.1909 | Wyjście na kotwicowisko Spithead. |
| 22.02.1909 | Okręt wyruszył do Sheerness, dotarł tam tego samego dnia i przebywał aż do 28 lutego. |
| 28.02.1909 | Wyjście w rejs do Queensferry. |
| 03.03.1909 - 10.03.1909 | Postój w Queensferry. |
| 11.03.1909 - 14.03.1909 | Postój w Sheerness. |
| 15.03.1909 - 16.03.1909 | Wizyta w Plymouth. |
| 17.03.1909 - 31.03.1909 | Postój w Portsmouth (remont stoczniowy w dniach 18-31 marca). 23 marca okręt oficjalne został wycofany ze służby (paid off) w celu dokonania zmian organizacyjnych i przekazania dowództwa. 24 marca nastąpiło ponowne wcielenie do służby (recommissioned) jako okręt flagowy admirała Sir Williama Maya, dowódcy sił (C-in-C) Floty Domowej (Home Fleet). |
| 01.04.1909 | Wyjście w rejs do Queensferry na coroczne manewry floty (przejście w zespole z krążownikiem liniowym "INVINCIBLE"). |
| 03.04.1909 - 07.04.1909 | Postój w Queensferry. |
| 07.04.1909 | Wyjście w rejs z flotą na ćwiczenia taktyczne. |
| 10.04.1909 - 15.04.1909 | Postój w Cromarty. |
| 17.04.1909 - 05.05.1909 | Bazowanie w Scapa Flow. |
| 06.05.1909 - 07.05.1909 | Postój w Lerwick (Szetlandy). |
| 08.05.1909 - 12.05.1909 | Powrót i postój w Scapa Flow. |
| 12.05.1909 - 24.05.1909 | Bazowanie w Cromarty, połączone ze strzelaniami artyleryjskimi w zatoce Moray Firth (14 i 18 maja). |
| 24.05.1909 | Wyjście w rejs powrotny do Portsmouth. 26 maja nastąpiła awaria siłowni. Podczas próby pełnej prędkości nastąpiło pęknięcie przewodu parowego zasilającego wentylator w kotłowni "A". Kilku palaczy i mechaników straciło przytomność podczas próby zamknięcia pomocniczego zaworu pary. Wygaszono paleniska w całej kotłowni. |
| 27.05.1909 - 09.06.1909 | Postój i naprawy w Portsmouth. |
| 10.06.1909 - 16.06.1909 | Postój na kotwicowisku Spithead. W dniu 12 czerwca odbyła się wielka rewia morska z okazji Konferencji Imperialnej (Imperial Conference Review) pod Spithead; delegaci rządowi przebywali na pokładzie pancernika. |
| 16.06.1909 | Wyjście w rejs do Berehaven (Irlandia). |
| 17.06.1909 - 30.06.1909 | Postój i operacje w rejonie Berehaven. |
| 30.06.1909 - 08.07.1909 | Coroczne manewry oceaniczne w zespole z Dywizjonem Nore oraz Flotą Atlantycką i Śródziemnomorską na Oceanie Atlantyckim. |
| 08.07.1909 - 14.07.1909 | Postój w Berehaven. |
| 16.07.1909 - 17.07.1909 | Postój na kotwicowisku The Downs. |
| 17.07.1909 - 24.07.1909 | Wizyta w Southend wraz z innymi okrętami Home Fleet i Atlantyckiej. |
| 24.07.1909 - 28.07.1909 | Postój na redzie Deal. |
| 29.07.1909 - 03.08.1909 | Postój w Cowes. W dniu 31 lipca nastąpił Przegląd Floty Domowej pod Cowes przeprowadzony przez króla Edwarda VII podczas wizyty cara Rosji (Mikołaja II). |
| 03.08.1909 - 17.08.1909 | Postój w Portsmouth. W tym miesiącu nastąpiła również reorganizacja struktury Floty Domowej - Dywizjon Nore przekształcono oficjalnie w 1. Dywizjon Floty Domowej (1st Division, Home Fleet). |
| 19.08.1909 - 08.10.1909 | Bazowanie w Cromarty (w tym wizyta w Brora 10 września). |
| 09.10.1909 - 27.10.1909 | Postój w Queensferry (z rejsami w rejon zatoki St Andrews Bay w dniach 21-22 października). |
| 27.10.1909 | Wyjście w rejs do Portland. |
| 30.10.1909 - 22.02.1910 | Działania operacyjne w składzie floty z bazowaniem w Portland. W tym okresie pancernik przeprowadził serię intensywnych ćwiczeń taktycznych na kanale La Manche, składając wizyty na kotwicowisku Spithead w dniach: 14-16 listopada, 16 grudnia - 8 stycznia oraz 15-18 stycznia. |
| 22.02.1910 | Wyjście w rejs z Portland. |
| 24.02.1910 | Przybycie na kotwicowisko Spithead. |
| 25.02.1910 - 12.04.1910 | Remont w stoczni w Portsmouth (dokowanie w Doku Nr 15 w dniach 26 lutego - 14 marca). |
| 16.04.1910 | Rejs do Portland. |
| 16.04.1910 - 18.04.1910 | Postój w Portland. |
| 18.04.1910 | Wyjście w rejs do Cromarty na manewry taktyczne w zespole z Flotą Domową (Home Fleet) oraz Flotą Atlantycką (Atlantic Fleet). |
| 22.04.1910 - 25.04.1910 | Postój w Cromarty. |
| 28.04.1910 - 03.05.1910 | Bazowanie w Scapa Flow. |
| 04.05.1910 - 30.05.1910 | Operacje floty z bazowaniem w Campbeltown. W dniach 19-23 maja flotę przebazowano czasowo do Dún Laoghaire (Kingston), aby delegacje z okrętów mogły wziąć udział w uroczystościach żałobnych w Dublinie po śmierci króla Edwarda VII (zmarłego 6 maja). |
| 30.05.1910 | Wyjście w rejs do Portland. |
| 31.05.1910 - 09.07.1910 | Bazowanie w Portland (z przeprowadzeniem ćwiczeń strzeleckich na morzu w dniach 7 i 14 czerwca). |
| 09.05.1910 | Wyjście do Berehaven na połączone manewry u zachodnich wybrzeży Szkocji wraz z Flotą Atlantycką i Flotą Śródziemnomorską. |
| 11.07.1910 - 13.07.1910 | Postój w Berehaven. |
| 13.07.1910 - 20.07.1910 | Manewry na otwartym morzu. |
| 20.07.1910 - 25.07.1910 | Postój na kotwicowisku Mount's Bay. |
| 25.07.1910 - 29.07.1910 | Postój z Flotą Domową pod Torbay z okazji wizyty nowego króla, Jerzego V. |
| 29.07.1910 - 19.09.1910 | Operacje w rejonie Portland i zatoki Weymouth Bay. |
| 19.09.1910 | Wyjście w rejs do Cromarty. |
| 21.09.1910 - 12.10.1910 | Bazowanie w Cromarty (ćwiczenia w zatoce Dornoch Firth w dniach 5-7 oraz 11-12 października). |
| 13.10.1910 - 25.10.1910 | Postój w Queensferry. |
| 25.10.1910 - 26.10.1910 | Postój na redzie Nairn. |
| 26.10.1910 - 31.10.1910 | Postój w Invergordon. |
| 31.10.1910 | Wyjście w rejs do Portland przez zatokę Blacksod Bay (1-2 listopada). |
| 05.11.1910 - 28.05.1910 | Postój w Portland. |
| 28.11.1910 | Wyjście w rejs na manewry taktyczne (postój na kotwicowisku pod Abbotsbury w dniach 1-2 grudnia). |
| 02.11.1910 - 03.11.1910 | Postój w Portland. |
| 03.12.1910 - 08.12.1910 | Postój na kotwicowisku Spithead. |
| 08.12.1910 - 16.01.1911 | Bazowanie i postój w Portland. |
| 16.01.1911 | Wyjście w rejs na połączone manewry Floty Domowej (Home Fleet), Floty Atlantyckiej (Atlantic Fleet) oraz Floty Śródziemnomorskiej (Mediterranean Fleet) u północno-zachodnich wybrzeży Hiszpanii. |
| 19.01.1911 - 24.01.1911 | Postój w Arosa Bay (Hiszpania). |
| 24.01.1911 - 27.01.1911 | Manewry połączonych flot na otwartym morzu w rejonie Arosa Bay. |
| 27.01.1911 - 30.01.1911 | Postój w Arosa Bay. |
| 30.01.1911 - 01.02.1911 | Rejsy i manewry u wybrzeży Arosa Bay. |
| 01.02.1911 - 02.01.1911 | Postój w zatoce Pontevedra Bay. |
| 03.02.1911 | Powrót do Arosa Bay. |
| 11.02.1911 - 15.02.1911 | Wizyta i postój w Ferrol. |
| 17.02.1911 - 23.02.1911 | Bazowanie w Portland (rejs po kanale La Manche w dniach 6-8 marca). |
| 23.03.1911 | Przejście do Portsmouth. |
| 27.03.1911 | Wycofanie ze służby (paid off) w celu przeprowadzenia remontu stoczniowego. |
| 28.03.1911 | Ponowne wcielenie do służby z załogą szkieletową (nucleus crew) pod nowym dowództwem w związku z przeniesieniem flagi dowódcy floty na nowy okręt HMS "NEPTUNE". "DREADNOUGHT" został przydzielony do 1. Dywizjonu Floty Domowej jako zwykły okręt liniowy (private ship). |
| 29.03.1911 - 10.06.1911 | Remont w stoczni w Portsmouth. 6 czerwca nastąpiło uzupełnienie załogi do pełnego stanu osobowego przed rozpoczęciem służby liniowej oraz wyjście w rejs do Berehaven w celu przeprowadzenia ćwiczeń zgrywających (working-up) przed ponownym dołączeniem do floty. |
| 15.06.1911 | Przybycie na kotwicowisko Spithead. |
| 24.06.1911 | Udział w Wielkiej Rewii Koronacyjnej (Coronation Review) króla Jerzego V na kotwicowisku Spithead. |
| 06.1911 - 07.1911 | Połączone manewry z 1. Dywizjonem Floty Domowej, Flotą Atlantycką oraz 4. Eskadrą Krążowników u południowo-zachodnich wybrzeży Anglii i Irlandii. |
| 07.1911 | Ćwiczenia z połączonymi flotami na Morzu Północnym. |
| 03.1912 | Powrót z rejsu do Arosa Bay do Portland i Torbay w zespole z Flotą Domową (Home Fleet) oraz Flotą Atlantycką (Atlantic Fleet). Wizyta Pierwszego Lorda Admiralicji Winstona Churchilla na pokładzie jachtu marynarki "ENCHANTRESS". |
| 16.03.1912 - 29.05.1912 | Remont w stoczni w Portsmouth (dokowanie w dniach 3-21 maja). W międzyczasie, 1 maja 1. Dywizjon został przekształcony w 1. Eskadrę Liniową (1st Battle Squadron) w składzie 1. Floty (1st Fleet) Floty Domowej. |
| 17.06.1912 - 07.1912 | Postój w Portsmouth. |
| 09.07.1912 | Rewia Floty Domowej na kotwicowisku Spithead przed członkami Parlamentu, a następnie coroczne manewry morskie z udziałem 1. i 2. Floty oraz wydzielonych zespołów 3. Floty i Floty Śródziemnomorskiej. |
| 10.1912 | Trzydniowe ćwiczenia taktyczne z Flotą Domową po zakończeniu manewrów głównych. Rejs do Berehaven/Bantry Bay w zespole z okrętami "INDEFATIGABLE", "ST VINCENT", "MONARCH", "IRRESISTIBLE" oraz "ORION", gdzie dołączył do pancernika "THUNDERER" w celu przeprowadzenia porównawczych prób strzeleckich nowego centralnego celownika artyleryjskiego. Próby miały na celu porównanie wyników HMS "THUNDERER" (wyposażonego w nowy system) z "ORIONEM" (strzelającym metodą tradycyjną). "DREADNOUGHT" pełnił podczas tych prób rolę okrętu holującego cele (target tug). Przebieg badań był opóźniony przez trudne warunki pogodowe. |
| 14.10.1912 | Wstępne próby strzeleckie na otwartym morzu poza zatoką Berehaven. |
| 13.11.1912 | Finałowe próby centralnego celownika artyleryjskiego. |
| 16.12.1912 | Przeniesienie okrętu do 4. Eskadry Liniowej (4th Battle Squadron - dawnej Floty Śródziemnomorskiej) w strukturze Floty Domowej jako okręt flagowy. Nastąpiło również objęcie dowództwa przez wiceadmirała Sir C. Briggsa oraz komandora W. S. Nicholsona. |
| 01.01.1913 - 08.01.1913 | Postój w Portland. |
| 09.01.1913 - 17.01.1913 | Postój w Torbay. |
| 17.01.1913 - 07.02.1913 | Postój w Portland (rejsy i ćwiczenia na morzu 4 i 5 lutego). |
| 08.02.1913 - 02.05.1913 | Postój w Portsmouth. Pomiędzy 12 lutego, a 30 kwietnia okręt przeszedł remont w stoczni w Portsmouth (dokowanie w dniach 5 marca - 30 kwietnia). |
| 03.05.1913 - 05.05.1913 | Postój w Portland. |
| 06.05.1913 - 07.05.1913 | Postój w zatoce Weymouth Bay. |
| 08.05.1913 - 21.05.1913 | Postój w Portland (próby morskie i ćwiczenia w dniach 15-16 maja). |
| 21.05.1913 | Wyjście w rejs na północ, w kierunku Stornoway (Szkocja / Hebrydy Zewnętrzne). |
| 24.05.1913 - 28.05.1913 | Postój w Stornoway. |
| 28.05.1913 - 04.06.1913 | Postój w Portree (wyspa Skye). |
| 04.06.1913 - 06.06.1913 | Postój w Loch-na-Keal (wyspa Mull). |
| 10.06.1913 - 26.06.1913 | Postój w Lamlash (Firth of Clyde). |
| 26.06.1913 | Wyjście w rejs powrotny do Portsmouth. |
| 28.06.1913 - 31.07.1913 | Bazowanie w Portsmouth. 30 czerwca nastąpiło przejściowe wycofanie ze służby (paid off), a potem do 8 lipca okręt odbył krótki remont stoczniowy w Portsmouth. W międzyczasie 1 lipca nastąpiło Ponowne wcielenie do służby (recommissioned) w Portsmouth do dotychczasowych zadań w 4. Eskadrze Liniowej. Pod koniec miesiąca odbyły się manewry morskie z udziałem 1., 2. oraz wydzielonych sił 3. Floty. |
| 01.08.1913 - 03.08.1913 | Działania na morzu. |
| 03.08.1913 - 06.08.1913 | Postój na kotwicowisku Spithead. |
| 06.08.1913 - 27.08.1913 | Postój w Portsmouth (w tym okresowy remont stoczniowy w dniach 9-23 sierpnia). |
| 28.08.1913 | Wyjście do zatoki Weymouth Bay. Dzień później okręt ruszył do Glengariff (Irlandia). |
| 31.09.1913 - 01.09.1913 | Postój w rejonie Glengariff. |
| 02.09.1913 - 11.09.1913 | Kotwiczenie przy wyspie Whiddy Island w zatoce Bantry Bay. |
| 11.09.1913 - 12.09.1913 | Postój w Queenstown (obecnie Cobh, Irlandia). |
| 13.09.1913 - 22.09.1913 | Postój w Portland. |
| 22.09.1913 | Wyjście w rejs na Morze Śródziemne - kurs na Gibraltar. |
| 27.09.1913 - 28.10.1913 | Postój i bazowanie w Gibraltarze. |
| 28.10.1913 | Wyjście na Malte w celu przeprowadzenia wspólnych manewrów z 4. Eskadrą Liniową, 1. Eskadrą Liniową oraz 3. Eskadrą Krążowników. |
| 01.11.1913 - 07.11.1913 | Postój na Malcie. |
| 07.11.1913 - 11.11.1913 | Ćwiczenia taktyczne i rejsy na otwartym morzu. |
| 11.11.1913 - 19.11.1913 | Ponowny postój na Malcie. |
| 23.11.1913 - 27.11.1913 | Wizyta w Algierze. |
| 29.11.1913 - 12.12.1913 | Postój w Gibraltarze. |
| 12.12.1913 | Wyjście w rejs powrotny do wód macierzystych z Gibraltaru do Portsmouth. |
| 17.12.1913 | Przybycie na kotwicowisko Spithead, gdzie okręt stacjonował co najmniej do końca roku (31 grudnia). |
| 26.02.1914 - 02.04.1914 | Remont stoczniowy w Gibraltarze (dokowanie 5 marca). |
| 03.04.1914 | Próby napędu parowego podczas przejścia na trasie z Gibraltaru do Portsmouth. |
| 06.1914 | Regaty floty w Invergordon. |
| 10.06.1914 | Zmiana na stanowisku dowódcy okrętu. |
| 23.06.1914 | Postój w zatoce Weymouth Bay. Dzień później rozpoczęły się ćwiczenia torpedowe na wodach koło Portland. |
| 25.06.1914 - 26.06.1914 | Postój w Weymouth Bay. |
| 26.06.1914 - 06.07.1914 | Postój w Portsmouth. W międzyczasie 1 lipca nastąpiła zmiana na stanowisku dowódcy 4. Eskadry Liniowej - wiceadmirał Sir Douglas Gamble zastąpił wiceadmirała Sir C. Briggsa. |
| 06.07.1914 - 16.07.1914 | Postój w Portland. |
| 16.07.1914 | Wyjście z Portland w składzie 1. Floty w kierunku Spithead. |
| 17.07.1914 - 20.07.1914 | Postój na kotwicowisku Spithead - udział w próbnej mobilizacji (test mobilisation) oraz wielkiej rewii floty. |
| 21.07.1914 - 26.07.1914 | Bazowanie w Weymouth Bay (ćwiczenia taktyczne na morzu 21-22 lipca oraz kotwiczenie w zatoce Lyme Bay w dniach 22-23 lipca). |
| 27.07.1914 - 29.07.1914 | Postój w Portland. Okręt miał udać się na planowany remont do Portsmouth, jednak w obliczu narastającego kryzysu międzynarodowego i zbliżającego się wybuchu wojny rozkaz ten odwołano. |
| 29.07.1914 | Wraz z całą 1. Flotą wyszedł z Portland z kursem na Scapa Flow (główną bazę na Orkady, mającą zabezpieczyć siły główne przed ewentualnym uderzeniem). |
| 31.07.1914 - 04.08.1914 | Postój i gotowość bojowa w Scapa Flow w przededniu wybuchu I wojny światowej. |
| 04.08.1914 | Okręt flagowy 4. Eskadry Liniowej Wielkiej Floty (Grand Fleet) w Scapa Flow. O godz. 8:30 wyszedł w morze w składzie sił głównych (oficjalne przystąpienie Wielkiej Brytanii do wojny). |
| 04.08.1914 - 07.08.1914 | Patrol i rejs bojowy w północnej części Morza Północnego. |
| 07.08.1914 | Powrót do Scapa Flow i ponowne wyjście w morze tego samego dnia. |
| 08.08.1914 - 13.08.1914 | Ćwiczenia i rejsy bojowe z Wielką Flotą. 8 sierpnia z pokładu "DREADNOUGHTA" dostrzeżono peryskop i otwarto ogień do obiektu domniemanego jako okręt podwodny atakujący pancernik HMS "MONARCH" u wybrzeży Orkadów. |
| 13.08.1914 | Krótki postój w Scapa Flow i wyjście w morze tego samego dnia. |
| 14.08.1914 | Ćwiczenia taktyczne z flotą. |
| 15.08.1914 - 18.08.1914 | Wymiatanie (sweep) i patrol bojowy na Morzu Północnym. |
| 18.08.1914 - 20.08.1914 | Postój w wysuniętej bazie Loch Ewe (zachodnie wybrzeże Szkocji). |
| 21.08.1914 | Strzelania do celów nawodnych na zachód od Orkadów. |
| 22.08.1914 - 25.08.1914 | Patrol i ćwiczenia na Morzu Północnym. |
| 26.08.1914 - 27.08.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 28.08.1914 | Wraz z 4. Eskadrą Liniową dołączył na morzu (na południowy wschód od Orkadów) do 1. i 3. Eskadry Liniowej. |
| 28.08.1914 - 30.08.1914 | Patrol i ćwiczenia na Morzu Północnym. |
| 31.08.1914 - 01.09.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 02.09.1914 - 05.09.1914 | Patrol na akwenie między Szkocją a Norwegią, połączony z ćwiczeniami taktycznymi i strzeleckimi. |
| 05.09.1914 - 07.09.1914 | Postój w Loch Ewe. |
| 07.09.1914 | Wyjście floty z Loch Ewe. Na morzu do 4. Eskadry Liniowej dołączył nowo wcielony pancernik HMS "AGINCOURT". |
| 08.09.1914 - 13.09.1914 | Ćwiczenia floty oraz patrol na Morzu Północnym. |
| 13.09.1914 - 17.09.1914 | Postój w Loch Ewe. |
| 18.09.1914 - 23.09.1914 | Patrol i ćwiczenia na Morzu Północnym. |
| 24.09.1914 - 25.09.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 25.09.1914 - 26.09.1914 | Patrol 4. Eskadry Liniowej wraz z okrętem flagowym Wielkiej Floty HMS "IRON DUKE" na zachód od Orkadów. |
| 27.09.1914 - 28.09.1914 | Patrol na wschód i południe od Orkadów z głównymi siłami Wielkiej Floty. |
| 29.09.1914 - 02.10.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 03.10.1914 - 11.10.1914 | Patrol na rejonie między Szkocją a Norwegią. |
| 12.10.1914 - 16.10.1914 | Postój w Scapa Flow z 4. i 1. Eskadrą Liniową. |
| 16.10.1914 - 22.10.1914 | Patrol i ćwiczenia morskie. |
| 22.10.1914 | Przybycie do Lough Swilly (Irlandia Północna) w zespole z HMS "IRON DUKE" oraz 1. i 4. Eskadrą Liniową (przebazowanie w celu uniknięcia zagrożenia ze strony niemieckich U-bootów w niezasłoniętym jeszcze Scapa Flow). |
| 22.10.1914 - 03.11.1914 | Czasowe bazowanie z 4. Eskadrą Liniową w Lough Swilly. |
| 03.11.1914 | Wyjście z Lough Swilly wraz z 1., 2. i 4. Eskadrą Liniową. |
| 04.11.1914 - 07.11.1914 | Strzelania artyleryjskie koło skał Bills Rocks (Galway), a następnie patrol na akwenie między Hebrydami, Wyspami Owczymi a Szetlandami. |
| 08.11.1914 - 09.11.1914 | Patrol w zespole z HMS HMS "IRON DUKE" i 4. Eskadrą Liniową. |
| 09.11.1914 - 20.11.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 20.11.1914 - 27.11.1914 | Patrol bojowy i wymiatanie na Morzu Północnym. |
| 27.11.1914 - 16.12.1914 | Postój w Scapa Flow. W dniu 10 grudnia do Scapa Flow przybyły nowe superdrednoty HMS "BENBOW" oraz HMS "EMPEROR OF INDIA", zasilając 4. Eskadrę Liniową. HMS "BENBOW" przejął od "DREADNOUGHTA" rolę okrętu flagowego eskadry. |
| 16.12.1914 - 19.12.1914 | Patrol i ćwiczenia na wschód od Orkadów. |
| 19.12.1914 - 23.12.1914 | Postój w Scapa Flow. |
| 23.12.1914 - 27.12.1914 | Ćwiczenia i patrol na Morzu Północnym. |
| 27.12.1914 - 05.01.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 06.01.1915 - 11.01.1915 | Postój w Cromarty (dokowanie 9 stycznia). |
| 12.01.1915 - 23.01.1915 | Postój i służba w Scapa Flow. |
| 23.01.1915 - 26.01.1915 | Patrol bojowy i wymiatanie (sweep) na Morzu Północnym. |
| 26.01.1915 - 07.03.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 07.03.1915 - 10.03.1915 | Patrol i ćwiczenia z całą Wielką Flotą (Grand Fleet) w północnej części Morza Północnego. |
| 10.03.1915 - 15.03.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 16.03.1915 - 18.03.1915 | Patrol i ćwiczenia z całą Wielką Flotą (Grand Fleet) w północnej części Morza Północnego. |
| 18.03.1915 |
W tym dniu, po zakończeniu strategicznych ćwiczeń z Wielką Flotą, 4. Dywizjon Bojowy został wydzielony w celu przejścia do Cromarty, które właśnie ustanowiono jako bazę zapasową. O godz. 12:28, podczas oddalania się od głównej floty, komandor podporucznik Piercy z Dreadnoughta zauważył peryskop w odległości około 1500 jardów tuż przed dziobem okrętu. "DREADNOUGHT" zmienił kurs w stronę okrętu podwodnego, który płynął nieco nieregularnym kursem w poprzek dziobu pancernika z lewej burty na prawą, i zwiększył prędkość do 17,5 węzła. Wygląda na to, że U-boot nie podjął próby zanurzenia, prawdopodobnie nie zdając sobie sprawy z nadpływania pancernika, dopóki nie było za późno. Gdy odległość zmalała do 600 jardów, oddano strzał z jednego z 12-funtowych dział "DREADNOUGHTA", lecz celując jedynie do peryskopu, chybiono. O godz. 12:35, gdy okręt podwodny wciąż poruszał się w prawo, a "DREADNOUGHT" skręcał w tym samym kierunku, wrogą jednostkę staranowano w prawą burtę na wysokości rufy.Dziób wrogiego okrętu uniósł się wysoko z wody pod stromym kątem i przesunął wzdłuż burty "DREADNOUGHTA", po czym okręt zatonął. Na dziobie okrętu podwodnego dostrzeżono wypukły, lecz zamalowany napis z numerem "U-29". Jego dowódcem był Otto Weddigen, który dowodząc "U-9" w 1914 roku, zatopił brytyjskie krążowniki pancerne "ABOUKIR", "CRESSY", "HOGUE" i krążownik pancernopokładowy "HAWKE". Po zdarzeniu okręt kontynuował rejs wraz rejs z Wielką Flotą (Grand Fleet) na północnym Morzu Północnym do 20 marca, kiedy to wrócił do Cromarty. |
| 20.03.1915 - 29.03.1915 | Postój w Cromarty. |
| 29.03.1915 - 30.03.1915 | Kolejny rejs z Wielką Flotą (Grand Fleet) na północnym Morzu Północnym. |
| 30.03.1915 - 11.04.1915 | Powrót do Cromarty. |
| 12.04.1915 - 14.04.1915 | Patrol morski z 4. Eskadrą Liniową oraz siłami głównymi Wielkiej Floty. |
| 14.04.1915 - 17.04.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 17.04.1915 - 21.04.1915 | Patrol południowej części Morza Północnego i ćwiczenia. 21 nastąpił powrót do Scapa Flow. |
| 21.04.1915 - 23.04.1915 | Wypad w kierunku wybrzeża duńskiego z Wielką Flotą |
| 23.04.1915 - 17.05.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 17.05.1915 - 19.05.1915 | Patrol z Wielką Flotą i wymiatanie centralnej części Morza Północnego. |
| 19.05.1915 - 22.05.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 22.05.1915 | Wyjście w rejs z bazy do Portsmouth. |
| 27.05.1915 - 07.06.1915 | Remont stoczniowy w Portsmouth. |
| 08.06.1915 | Wyjście w rejs powrotny do Scapa Flow. |
| 10.06.1915 - 11.07.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 11.07.1915 - 13.07.1915 | Patrol i ćwiczenia z Wielką Flotą w rejonie Szetlandów. |
| 13.07.1915 - 03.08.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 04.08.1915 - 24.08.1915 | Bazowanie z 4. Eskadrą Liniową w Cromarty. Eskadra prowadziła niezależne strzelania do celów w zatoce Moray Firth oraz rejsy bez udziału sił głównych. |
| 24.08.1915 - 02.09.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 03.09.1915 - 05.09.1915 | Patrol w północnej części Morza Północnego w składzie 4. Eskadry Liniowej. |
| 05.09.1915 - 24.09.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 24.09.1915 | Manewry taktyczne z 4. Eskadrą Liniową. |
| 25.09.1915 - 13.10.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 14.10.1915 - 15.10.1915 | Patrol morski z głównymi siłami Wielkiej Floty. |
| 15.10.1915 - 01.11.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 02.11.1915 - 05.11.1915 | Patrol i ćwiczenia na zachód od Orkadów w składzie Wielkiej Floty. |
| 05.11.1915 - 11.11.1915 | Postój w Scapa Flow. |
| 12.11.1915 - 17.11.1915 | Postój i manewry w Cromarty. |
| 17.11.1915 - 23.11.1915 | Powrót do Scapa Flow. |
| 23.11.1915 | Rejs z 4. Eskadrą Liniową połączony ze strzelaniami artyleryjskimi. |
| 24.11.1915 - 01.12.1915 | Powrót do Scapa Flow. |
| 01.12.1915 - 04.12.1915 | Rejs na zachód od Orkadów i główne ćwiczenia walki artyleryjskiej z Wielką Flotą. |
| 04.12.1915 - 17.12.1915 | Powrót do Scapa Flow. |
| 27.12.1915 - 10.01.1916 | Czasowe bazowanie w Cromarty. W tym okresie, 29 grudnia: 4. Eskadra Liniowa, 2. Eskadra Krążowników oraz okręt flagowy HMS "IRON DUKE" przeprowadziły ćwiczenia strzeleckie w Moray Firth, powracając do Cromarty tego samego dnia. Dzień później podczas postoju na kotwicowisku w Cromarty doszło do tragicznej eksplozji krążownika pancernego HMS "NATAL" (wybuch wewnętrzny w komorach amunicyjnych na redzie). |
| 11.01.1916 - 10.02.1916 | Postój w Scapa Flow (wyjście w morze 9 lutego). |
| 10.02.1916 - 12.021916 | Rejs i operacje na morzu w składzie Wielkiej Floty (Grand Fleet). |
| 12.02.1916 - 25.02.1916 | Postój w Scapa Flow. |
| 26.02.1916 - 28.02.1916 | Rejs bojowy oraz ćwiczenia taktyczne z Wielką Flotą w północnej części Morza Północnego. |
| 28.02.2916 - 13.03.1916 | Postój w Scapa Flow. |
| 14.03.1916 - 15.04.1916 | Bazowanie w Invergordon (operacje na otwartym morzu w dniach 26-27 marca oraz 30-31 marca). |
| 16.04.1916 - 17.04.1916 | Postój w Scapa Flow. |
| 18.04.1916 - 22.06.1916 | Remont stoczniowy w Rosyth (dokowanie w dniach 20-27 kwietnia oraz 5-25 maja). Z powodu trwającego w tym czasie remontu "DREADNOUGHT" nie wziął udziału w bitwie jutlandzkiej (31 maja - 1 czerwca 1916 r.). |
| 24.06.1916 - 08.07.1916 | Postój w Scapa Flow. |
| 08.07.1916 | Wyjście w rejs do Sheerness. |
| 09.07.1916 | Dołączenie do 3. Eskadry Liniowej (3rd Battle Squadron) w Sheerness i objęcie funkcji okrętu flagowego wiceadmirała Sir E. Bradforda. |
| 07.1916 - 12.1916 | Podczas służby w 3. Eskadrze Liniowej "DREADNOUGHT" spędził niemal cały ten okres, stacjonując naprzemiennie na kotwicowisku przy Baji Nr 2 (No 2 Buoy) w Sheerness oraz na kotwicowisku The Swin w ujściu Tamizy, gdzie przebywał zazwyczaj po 2-3 dni jednorazowo (zadaniem eskadry była ochrona podejść do Londynu przed ewentualnymi rajdami niemieckich sił nawodnych). W międzyczasie 20 lipca 1916: Wiceadmirał Sir J. de Robeck przejął obowiązki dowódcy eskadry od wiceadmirała Bradforda. 25 sierpnia nastąpiło wyjście w rejs do Portland; w dniach od 25 sierpnia do 18 września "DREADNOUGHT" wraz z 3. Eskadrą Liniową stacjonował w Portland postój był połączony z intensywnymi ćwiczeniami artyleryjskimi i torpedowymi. W grudniu 1916 r. Admirał H. L. Heath przejął obowiązki dowódcy eskadry od wiceadmirała de Robecka. |
Galeria |
Żródła:
- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860-1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Wikipedia, HMVS Cerberus, NavWeaps oraz inne strony internetowe.
Kraj: Wielka Brytania