 Typ "CHALLENGER" był niemal identyczny z typem krążowników II klasy typu "HIGHFLYER". Jednakże krążowniki tego typu stanowiły swoisty eksperyment w zakresie wyposażenia okrętów w wydajniejsze maszyny napędowe oraz kotły wodnorurkowe różnych producentów. |
 Kraj: Wielka Brytaniaklasa: krążownik pancernopokładowy |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| CHALLENGER | Chatham DYd | 01.12.1900 | 27.05.1902 | 03.05.1904 | Sprzedany w 1920 r. |
| ENCOUNTER | Devonport DYd | 28.01.1901 | 18.06.1902 | 21.11.1905 | Zatopiony w 1932 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 5580 ts |
| Długość całkowita | 114,60 m (376 ft 0 in) |
| Długość między pionami | 108,20 m (355 ft 0 in) |
| Szerokość | 17,09 m (56 ft 0 in) |
| Zanurzenie średnie | 6,48 m (21 ft 3 in) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 4-cylindrowe, pionowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania; 18 kotłów wodnorurkowych ("CHELLENGER": Babcock & Wilcox; "ENCOUNTER": Dürr), 2 śruby |
| Moc indykowana | 12 500 ihp (w trybie forsownym) |
| Prędkość projektowana | 21 węzłów (w trybie forsownym) |
| Paliwo | 1150 ts węgla |
| Zasięg | brak danych |
Opancerzenie:
| Pokład | 38 mm - 76 mm (1½ in - 3 in) |
| Osłony dział | 102 mm (3 in) |
| Stanowisko dowodzenia | 152 mm (6 in) |
| Osłona maszyn parowych | 127 mm (5 in) |
Uzbrojenie:
| Początkowe | 11 dział 152 mm (6 in) L/40 Mk VII QF; 8 dział 76 mm (3 in) 12-funtowych (12 pdr) 12 cwt QF; 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF; 6 dział 47 mm (1,85 in) 3-funtowych (3 pdr) QF; 3 karabiny maszynowe; 2 wyrzutnie torped 457 mm (18 in) |
| Modernizacja w latach 20-tych: "ENCOUNTER" | 3 działa 152 mm (6 in) L/40 Mk VII QF; 4 działa 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 12 cwt QF; 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF; 1 działo 47 mm (1,85 in) 3-funtowe (3 pdr) QF; 6 karabinów maszynowych (4 Maxim i 2 Lewis); 2 wyrzutnie torped 457 mm (18 in) |
Ludzie:
| Załoga | 450 - 490 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Krążowniki tego typu zostały zamówione w ramach Programu Rozbudowy Floty na lata 1900/01, zostały zaprojektowane przez Sir Williama Henry'ego White (Director of Naval Construction). W porównaniu do typu "HIGHFLYER" okręty były nieco większe i miały nieco większą wyporność aby zrekompensować cięższe i większe kotły i maszyny parowe, przy zachowaniu takiego samego uzbrojenia i opancerzenia. Przy ich projektowaniu postanowiono zamontować dwa różne zestawy kotłów wodnorurkowych - na HMS "CHELLENGER" kotły firmy Babcock & Wilcox natomiast na HMS "ENCOUNTER" kotły firmy Dürr. Miało to dać odpowiedź które zestawy najlepiej zdają egzamin i wytypować najlepsze rozwiązanie dla przyszłych budowanych w Wielkiej Brytanii jednostek.
Konstrukcja |
Kadłub
W porównaniu do typu "HIGHFLYER" na którym wzorowano projekt nowych krążowników zwiększono nieco wymiary okrętów. Było to spowodowane większymi wymiarami i ciężarem nowych, czterocylindrowych maszyn parowych oraz nowych kotłów, odmiennych od tych które zostały zastosowane na krążownikach typu "HIGHFLYER". Wyporność pełna nowych okrętów wynosiła 5580 ts. Długość pomiędzy pionami wynosiła 108,20 m (355 ft 0 in). Szerokość okrętów liczyła 17,09 m (56 ft 0 in). Zanurzenie średnie wynosiło 6,48 m (21 ft 3 in).
Uzbrojenie
Uzbrojenie okrętów było identyczne (za wyjątkiem nowszej odmiany dział 6-calowych) i tak samo rozmieszczone jak na typie "HIGHFLYER". Okręty były uzbrojone w 11 dział 152 mm (6 in) L/40 Mk VII QF, 8 dział 76 mm (3 in) 12-funtowych (12 pdr) 12 cwt QF, 1 działo 76 mm (3 in) 12-funtowe (12 pdr) 8 cwt QF, 6 dział 47 mm (1,85 in) 3-funtowych (3 pdr) QF; 3 karabiny maszynowe oraz 2 wyrzutnie torped 457 mm (18 in). Działa 6-calowe były zamontowane na podstawach typu P. II U.D.. Jedno działo 6-calowe zostało zamontowane na dziobie, dwa na rufie, natomiast pozostałe 8 znajdowało się na sponsonach na burtach okrętu. 9 dział 12 funtowych zostało zamontowane na burtach w celu ochrony przed torpedowcami. Jedno z nich, nieco lżejsze (8 cwt) mogło być demontowane i użyte podczas akcji na lądzie. Okręty był podadto wyposażono w 6 dział 3-funtowych i dwie podwodne wyrzutnie torped.
Opancerzenie
Opancerzenie było identyczne jak na typie "HIGHFLYER". Wewnętrzny pokład pancerny, ze skosami przy burtach, miał grubość od 38 do 76 mm (1,5 in - 3 in). Na stanowisku dowodzenia zamontowano pancerz o grubości 152 mm (6 in). Nad wystającymi ponad pokład pancerny elementami maszyn parowych zamontowano pancerną kopułę, podobnie jak w poprzednych typach. Miała ona grubość 127 mm (5 in). Osłony dział miały grubość 102 mm (3 in).
Napęd
Odmiennie niż na typie "HIGHFLYER" krążowniki typu "CHALLENGER" wyposażono w czterocylindrowe maszyny parowe o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania. Maszyny te były zaprojektowane w orientacji pionowej, nie horyzontalnej, co powodowało iż były wysokie i wystawały ponad pokład pancerny. Musiano więc zadbać o ich ochronę. Maszyny były zamontowane obok siebie po obu stronach burt, były przedzielone wzdłużną grodzią. Parę zapewniało 18 kotłów wodnorurkowych, umieszczonych po 6 w trzech oddzielnych kotłowniach. Na HMS "CHELLENGER" zastosowano maszyny wyprodukowane przez Wallsend Slipway & Engineering Company oraz kotły firmy Babcock & Wilcox, natomiast na HMS "ENCOUNTER" kotły firmy Dürr. Moc zapewniana przez maszyny w trybie forsownym sięgała 12 500 ihp, co stanowiło znaczący skok w porówaniu do typu "HIGHFLYER". Na próbach HMS "CHALLENGER" osiągnął 21,09 węzła przy mocy 12 806 ihp, natomiast HMS "ENCOUNTER" rozwinął 21,3 węzła przy 13 000 ihp.
Służba |
HMS Challenger
| 01.12.1900 | Położenie stępki pod okręt w stoczni Chatham Dockyard. |
| 27.05.1902 | Wodowanie okrętu. Matką chrzestną okrętu została Eva Holland, któej mężem był Rear-Admiral S. C. Holland, Admiral-Superintendent Chatham Dockyard. |
| 03.05.1904 | Ukończenie budowy. |
| 1904 - 1912 | Okręt został zaraz po zakończeniu budowy wysłany do Australia Station. |
| 1912 - 1914 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii, został przeniesiony do rezerwy i 10 października 1912 r. dołączył do rezerwowej 3. Fleet w Devonport. Później został przydzielony do 9. Cruiser Squadron z bazą w Portland. |
| 1914 - 1915 | W momencie rozpoczęcia wojny okręt został wysłany do West Africa Station. Wziął udział w Kampanii Kameruńskiej. |
| 1915 - 1919 |
Okręt został przydzielony do eskadry bazującej w East Africa Station. 13 czerwca 1915 r. okręt wziął udział w bombardowaniu Dar-es-Salaam. Szczegółowy zapis logów okrętu za okres od lipca 1914 r. do kwietnia 1919 r. znajduje się na stronie Naval History. |
| 1919 | Okręt wrócił do Wielkiej Brytanii o został zdjęty ze służby w Portsmouth. |
| 31.05.1920 | Okręt został sprzedany z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 03.05.1904 - 22.03.1906 | Captain Frederick C. T. Tudor | ||
| 22.03.1906 - 03.1908 | Captain Joseph R. Bridson (niekiedy spotyka się datę 7 czerwca 1908 r. jako zakończenie kadencji) | ||
| 01.03.1908 - 15.02.1910 | Captain Herbert C. C. Da Costa | ||
| 15.02.1910 - 14.01.1912 | Captain Guy R. A. Gaunt | ||
| 17.01.1912 - 31.10.1912 | Commander Frederick D. Gilpin-Brown | ||
| 01.11.1912 - 08.1913 | Commander George D. Jephson | ||
| 15.05.1914 - 12.1914 | Captain Charles P. Beaty-Pownall (spotyka się również datę listopad 1914 jako zakończenie kadencji) | ||
| 12.1914 - 03.1915 | Captain Cyril T. M. Fuller (spotyka się również datę listopad 1914 jako rozpoczęcie kadencji) | ||
| 03.1915 - 12.1917 | Captain Alfred C. Sykes | ||
| 12.1917 - 03.1919 | Captain John F. Grant-Dalton (spotyka się również datę 6 listopada 1918 r. jako zakończenie kadencji) | ||
HMS Encounter
| 28.01.1901 | Położenie stępki pod okręt w stoczni Devonport Dockyard. |
| 18.06.1902 | Wodowanie okrętu. |
| 21.11.1905 | Ukończenie budowy. |
| 1905 - 1914 | Okręt zaraz po zakończeniu budowy został wysłany do Australia Station. Dotarł na miejsce pełnienia służby w kwietniu 1906 r. 28 kwietnia 1911 r. okręt wziął udział w ekspedycji na Vavaʻu w celu obserwacji całkowitego zaćmienia słońca. 1 lipca 1912 r. okręt został przekazany pod kontrolę Australijskiej Marynarki Wojennej - Royal Australian Navy (RAN). |
| 1914 - 1915 | Okręt został skierowany do Pacific Station. Okręt m.in. brał udział w okupacji Niemieckiej Nowej Gwinei. 12 sierpnia 1914 r. zajął parowiec "ZAMBEZI" natomiast 14 września uczestniczył w bombardowaniu Toma Ridge, wspierając siły Australian Military and Naval Expeditionary Force. 24 września okręt wspierał lądowanie w Madang. W październiku okręt został wysłany w rejon wysp Fiji i Samoa. Podczas patrolu w tamtych rejonach, 25 kwietnia 1915 r. krążownik zajął niemiecki żaglowiec "ELFRIEDE". Później w 1915 r. okręt udał się na remont do Sydney by 21 lipca wyruszyć w eskorcie konwoju z garnizonem dla Fanning Island. W tym samym roku okręt wszedł na rafę nieopodal Johnson Island i po prowizorycznych naprawach w Suva, udał się do Hongkongu, gdzie przeszedł poważniejszy remont. |
| 1915 - 1916 | Zmiana przydziału okrętu na China Station. Po naprawach w Hongkongu, na początku 1916 r. okręt operował w rejonie Malajów jednak 11 lutego 1916 r. okręt został odwołany do Australii. |
| 1916 - 1918 |
Okręt wrócił do składu eskadry stacjonującej na Pacific Station. W lipcu 1916 r. okręt podczas wizyty na jednej z wysepek u wybrzeży Zachodniej Australii natrafił na dwa stare działa (karonady) wykonane z brązu. Od tego znaleziska wyspa została nazwana Carronade Island. 12 stycznia 1917 r. okręt został wysłany do Nowej Zelandii, gdzie miał oczekiwać na konwój transportowców z żołnierzami australijskimi i nowozelandzkimi. Krążownik pozostał przy konwoju do momentu spotkania na Oceanie Indyjskim, gdzie odpowiedzialność została przekazana okrętom z eskadry East India Station. W dniu 6 lipca 1917 r. "ENCOUNTER" udzielił pomocy transportowcowi SS "CUMBERLAND", który wpadł na minę nieopodal wyspy Gabo. W sierpniu krążownik pomagał w poszukiwaniu zaginionego transportowca SS "MATUNGA" (dopiero w 1918 r. poznano los statku, który padł ofiarą niemieckiego raidera "WOLF"). Okręt odwiedził wyspę Mopelia we wrześniu 1917 roku, poszukując wraku niemieckiego raidera "SEEADLER". Od grudnia 1917 r. do kwietnia 1918 r. "ENCOUNTER" przeszedł remont w Sydney, a następnie powrócił do Australii Zachodniej. Okręt do końca wojny kilkukrotnie podróżował między Fremantle i Sydney. Na początku 1919 r. okręt został wysłany jako ochrona dla Administratora Johna Gilruth'a podczas tzw. Darwin Rebellion. Gilruth i jego rodzina weszli na pokład 20 lutego 1919 r. i zostali zabrani do Melbourne. |
| 05.12.1919 | Okręt został przekazany na stałe do Royal Australian Navy (RAN). Okręt był wykorzystywany początkowo w roli szkoleniowej i uzyskał przydomek "Stary autobus" ("the Old Bus"). |
| 30.09.1920 | Okręt został przeniesiony do rezerwy. |
| 05.1923 | Okręt został przemianowany na HMAS "PENGUIN". Był używany jako okręt magazynowy i bazowy na Garden Island. |
| 15.08.1929 | Okręt został zdjęty ze służby. |
| 14.09.1932 | Okręt został zatopiony nieopodal Bondi Beach, Sydney. Wrak spoczywa na na głębokości około 74 metrów (243 ft) i jest regularnie odwiedzany przez nurków. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 07.04.1905 - 30.11.1905 | Captain Cecil F. Thursby | ||
| 01.12.1905 - 23.01.1908 | Captain Henry V. W. Elliott | ||
| 01.1908 - 05.03.1909 | Captain Herbert A. S. Fyler (spotyka się również datę 14 listopada 1907 r. jako rozpoczęcie kadencji) | ||
| 05.03.1909 - 04.1911 | Captain Philip H. Colomb (spotyka się również datę 20 czerwca 1911 r. jako zakończenie kadencji) | ||
| 04.04.1911 - 30.06.1912 | Captain Spencer A. Hickley | ||
| 01.07.1912 - 02.1913 | Captain Bertram M. Chambers | ||
| 02.1913 - 28.01.1914 | Captain Arthur Gordon Smith (spotyka się również datę 8 stycznia 1913 r. jako rozpoczęcie kadencji) | ||
| 28.01.1914 - 01.01.1916 | Acting Captain Charles La P. Lewin | ||
| 10.01.1916 - 31.10.1916 | Captain Claude L. Cumberlege | ||
| 26.10.1916 (?) - 11.1918 | Acting Captain John B. Stevenson (spotyka się również datę luty 1919 r. jako zakończenie kadencji) | ||
| 11.1918 - 02.1919 | Captain Walter H. C. S. Thring (?) | ||
| 02.1919 - 09.1920 | Captain John F. Robins | ||
| 09.03.1923 | Captain Arthur G. Craufurd | ||
| 1928 | Commander Gerald C. Wynter | ||
Galeria |
Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.
