To drugi tom poświęcony armii rosyjskiej epoki napoleońskiej, stanowiący kontynuację wcześniejszego zeszytu o piechocie (MAA 185). Tematyka jest tu wyjątkowo obszerna jak na czterdzieści osiem stron - kirasjerzy, dragoni, huzarzy, ułani oraz kawaleria nieregularna, w tym Kozacy, którzy w armii carskiej stanowili odsetek znacznie większy niż w jakiejkolwiek armii zachodnioeuropejskiej. Już sam zakres tematu daje przedsmak tego, czego można się spodziewać: to publikacja siłą rzeczy skondensowana, gdzie autor musi balansować między omówieniem organizacji, taktyki i historii formacji a opisem mundurów - a wszystko to bez możliwości pogłębienia jakiegokolwiek z tych wątków.
Mocną stroną tej książki, podobnie jak całej serii Haythornthwaite'a o armii rosyjskiej, jest jego erudycja i umiejętność wplecenia suchych faktów organizacyjnych w narrację, która tłumaczy "dlaczego" rosyjska kawaleria wyglądała i funkcjonowała tak, jak wyglądała - uwzględniając specyfikę terenu, doświadczenia z wojen z Turcją oraz odmienność rosyjskiego systemu rekrutacji. To nie jest tylko katalog guzików i galonów, ale próba osadzenia formacji w realiach geograficznych i strategicznych imperium, co czyni tekst czytelnym nawet dla osoby niezaznajomionej wcześniej z tematem.
Jeśli porównać tę pozycję z bliźniaczym tomem o piechocie, gdzie czytelnicy chwalili autora za skupienie na przeciętnym żołnierzu w szeregach, a nie na elitach i oficerach - tom o kawalerii idzie podobną drogą, choć temat z natury bywa bardziej "elitarny" (kirasjerzy, gwardia konna). Ten balans między ogólnym przeglądem a detalem to chyba największa zaleta serii Men-at-Arms jako takiej, ale tutaj odbija się także rykoszetem - czytelnik szukający głębszej analizy taktycznej kawalerii rosyjskiej w konkretnych kampaniach (Austerlitz, Borodino, kampania 1812-1814) będzie zawiedziony, bo na to zwyczajnie nie ma miejsca.
Ilustracje Bryana Fostena to według mnie najsilniejszy element tego wydania. Fosten był jednym z najbardziej cenionych illustratorów Ospreya specjalizujących się w tej epoce, a jego barwne plansze z mundurami poszczególnych formacji - od ciężkiej kawalerii gwardii po lekkich ułanów i kozackie pułki - są precyzyjne, czytelne i estetycznie satysfakcjonujące. Dla modelarzy, rekonstruktorów i osób zajmujących się malowaniem figurek to właśnie te plansze będą głównym powodem sięgnięcia po tę książkę, niezależnie od wartości samego tekstu.
Problemem, na jaki natrafiają czytelnicy tej i podobnych pozycji z serii, jest pewna nierównomierność informacji - pojawiają się sygnały, że niektóre aspekty, jak np. sztandary i proporce poszczególnych jednostek, są traktowane zbyt skrótowo lub wręcz pomijane, co dla osób interesujących się heraldyką wojskową może być zauważalnym minusem. To typowa cena formatu czterdziestu ośmiu stron - każda decyzja o tym, co umieścić, oznacza automatycznie coś, co trzeba wyciąć.
Warto też zauważyć, że jest to publikacja z 1987 roku, co w przypadku historii wojskowości nie musi być wadą krytyczną - podstawowe fakty o organizacji armii rosyjskiej nie zmieniły się drastycznie od tego czasu - ale oznacza, że nowsze badania, szczególnie te oparte na rosyjskich archiwach udostępnionych po 1991 roku, nie są tu uwzględnione. Dla kogoś szukającego najnowszego stanu wiedzy historycznej to może być argument za sięgnięciem po bardziej aktualne opracowania, choć trudno znaleźć ich wiele w tak skondensowanej formie.
Podsumowując, to solidna, choć siłą rzeczy powierzchowna pozycja wprowadzająca w temat rosyjskiej kawalerii epoki napoleońskiej - znacznie lepsza jako punkt wyjścia i źródło ikonograficzne niż jako pogłębione studium historyczne. Dla hobbystów wargamingu, modelarzy i osób budujących ogólną orientację w temacie to wartościowy zakup; dla badaczy szukających analizy kampanii czy szczegółowej historii poszczególnych pułków - raczej punkt startowy do dalszych poszukiwań niż ostateczne źródło. Trzydzieści kilka lat po wydaniu książka wciąż broni się głównie dzięki ilustracjom Fostena i zwięzłej, kompetentnej prozie Haythornthwaite'a, choć ograniczenia formatu Men-at-Arms są tu odczuwalne bardziej niż w niektórych innych tomach serii, ze względu na ogrom materiału, który trzeba było zmieścić na czterdziestu ośmiu stronach.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
