W bogatej bibliografii dotyczącej wojny secesyjnej stosunkowo łatwo zagubić perspektywę pojedynczego rekruta na rzecz wielkich strategii i federalnych struktur. Philip Katcher w czwartym tomie miniserii poświęconej armiom tego konfliktu, wydanym nakładem wydawnictwa Osprey Publishing w ramach linii "Men-at-Arms” (nr 190), proponuje cenne odwrócenie proporcji. Książka "American Civil War Armies (4): State Troops”, zilustrowana przez Ronalda Volstada, skupia się na formacjach stanowych - milicjach i oddziałach ochotniczych, które dla obu stron konfliktu stanowiły fundament wojennej machiny. Choć minęły dekady od pierwszego wydania tej skromnej objętościowo pozycji, wciąż pozostaje ona istotnym punktem odniesienia dla modelarzy, rekonstruktorów oraz miłośników historii wojskowości XIX wieku.
Wojna secesyjna była w równej mierze starciem dwóch ideologii, co zderzeniem odmiennych systemów logistycznych, w których rządy stanowe od Alabamy po Wisconsin odgrywały rolę kluczową, nierzadko ważniejszą niż administracja centralna w Waszyngtonie czy Richmond. Katcher słusznie buduje swoją narrację wokół tej właśnie tezy: lojalność żołnierza tamtej epoki należała w pierwszej kolejności do jego własnego stanu. Autor z powodzeniem unika nużącego katalogowania faktów, udowadniając, że nawet w rygorystycznej formule 48-stronicowego zeszytu można zawrzeć syntetyczną i atrakcyjną analizę historyczną. Wartość merytoryczna tekstu przejawia się w umiejętnym zarysowaniu chaosu mundurowego, jaki panował w początkowej fazie wojny, gdy poszczególne stany na własną rękę wyposażały swoich obywateli, co prowadziło do tragikomicznych pomyłek na polach bitew.
Największą zaletą publikacji jest jej unikalny zakres geograficzny i tematyczny - autor zdołał skrótowo, lecz treściwie omówić specyfikę formacji z aż 32 stanów. Taka próba niesie jednak za sobą ryzyko powierzchowności, przed którym Katcher nie w pełni zdołał się obronić. Czytelnik poszukujący głębokiego monograficznego ujęcia konkretnego regimentu może poczuć niedosyt, gdyż struktura książki przypomina momentami encyklopedyczny przegląd. Niemniej jednak jako panoramiczny punkt wyjścia do dalszych studiów nad umundurowaniem, insygniami i oporządzeniem oddziałów lokalnych, praca ta broni się znakomicie. Autor posiada rzadką umiejętność wydobywania detali, które ożywiają historyczny opis - od nietypowych krojów czapek po lokalnie barwione sukno.
Integralną, a dla wielu odbiorców najważniejszą częścią publikacji są plansze kolorowe autorstwa Ronalda Volstada. Ilustrator wywiązał się ze swojego zadania znakomicie, łącząc techniczną precyzję z artystycznym wyczuciem postaci. Osiem pełnostronicowych tablic przedstawiających sylwetki żołnierzy to nie tylko wierne odwzorowanie realiów historycznych na podstawie ikonografii z epoki, ale też małe dzieła sztuki militarnej. Volstad doskonale oddaje fakturę materiałów, zmęczenie na twarzach modeli oraz specyficzny, nierzadko archaiczny urok wczesnowojennych mundurów milicyjnych. Krytyczne opinie czytelników na portalach takich jak Goodreads czy w specjalistycznych sklepach modelarskich zgodnie podkreślają, że to właśnie oprawa graficzna zapewnia tej książce długowieczność i chroni ją przed zestarzeniem się formatu.
W ogólnej ocenie sieciowej pozycja ta cieszy się stabilnym uznaniem, osiągając solidne, choć umiarkowane noty. Użytkownicy słusznie wytykają jej pewne ograniczenia wynikające ze sztywnych ram serii Osprey - objętość uniemożliwia wyczerpanie tak tytanicznego tematu, a brak nowoczesnych aneksów bibliograficznych może dziś doskwierać. Mimo to, w kategorii kompendiów mundurowych, książka Katchera i Volstada nie straciła na aktualności. Łączy ona rzetelność źródłową z przystępnym językiem, co czyni ją pozycją obowiązkową na półce każdego, kogo fascynuje wizualna i organizacyjna strona amerykańskiego konfliktu tragicznych lat 1861-1865. To udany mariaż analitycznej precyzji badacza z talentem ilustratora, który po latach wciąż broni broni swojego miejsca na rynku literatury historyczno-wojskowej.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
