Typ "BRAMBLE" to seria czterech brytyjskich kanonierek o napędzie śrubowym, oddanych do służby dla Royal Navy w 1887 roku. Zaprojektowane przez sir Williama White'a, charakteryzowały się tzw. kompozytową konstrukcją kadłuba, w której żelazny szkielet połączono z drewnianym poszyciem krytym blachą miedzianą, co zapobiegało porastaniu kadłuba i ułatwiało służbę w odległych stacjach kolonialnych bez dostępu do suchych doków. Ich projekt oparto na poprzednich kanonierkach kompozytowych typu "ALBACORE", zdecydowano się jednak na zaprojektowanie jednostek większych, silniej uzbrojonych i o większej autonomiczności.
6 dział 102 mm (4 in) 25-funtowe (25 pdr) QF; 4 karabiny maszynowe (kartaczownice)
Ludzie:
Załoga
76 oficerów i marynarzy
Projekt
Kanonierki typu "BRAMBLE" powstały w ramach programu rozbudowy floty 1885-1886 Programme jako bezpośrednia odpowiedź brytyjskiej Admiralicji na rosnące wyzwania kolonialne oraz gwałtowny postęp w technologii artyleryjskiej końca XIX wieku. Zaprojektowane przez następcę Nathaniela Barnaby’ego, Williama White’a, stanowiły powiększoną i silniej uzbrojoną wersję wcześniejszych jednostek typu "ALBACORE". Ich budowa była podyktowana potrzebą posiadania uniwersalnych "policjantów mórz", zdolnych do samodzielnych rejsów oceanicznych oraz operowania w górę rzek Afryki i Azji. Kluczową cechą tych jednostek była konstrukcja kompozytowa – połączenie żelaznej stępki, wręg i stew (dziobowej i rufowej) z drewnianym poszyciem kadłuba. Rozwiązanie to było podyktowane pragmatyzmem: w odległych placówkach kolonialnych brakowało suchych doków, a drewniany kadłub pozwalał na miedziowanie (obicie blachą miedzianą), co skutecznie chroniło przed porastaniem przez organizmy morskie. Dzięki temu okręty zachowywały manewrowość i prędkość w tropikach znacznie dłużej niż jednostki o kadłubach stalowych. Pod względem technicznym typ "BRAMBLE" był znaczącym krokiem naprzód. były większe od poprzednich kanonierek, miały większa autonomiczność, jednak ich wielkość pozwalała im na bezpieczne wpływanie na mielizny i w delty rzek, niedostępne dla większych krążowników. Jako jedne z pierwszych zostały od podstaw zaprojektowane pod nowoczesne działa odtylcowe (BL) kalibru 4 cali, zastępujące przestarzałe armaty ładowane od przodu.
Mimo solidnej konstrukcji, małe zanurzenie w połączeniu z ciężkim uzbrojeniem i ożaglowaniem bywało niebezpieczne w ekstremalnych warunkach pogodowych. Tragiczny dowód tego stanowi los HMS "WASP", który 10 września 1887 roku zaginął bez śladu wraz z całą załogą podczas tajfunu na Morzu Południowochińskim. Większość pozostałych jednostek tej klasy służyła intensywnie (w 1887 r. wszystkie okręty poza HMS "BRAMBLE" zostały przeklasyfikowane do kategorii "gunvessel", a więc dużych kanonierek) aż do wielkiej modernizacji floty w 1904 roku, kiedy to w ramach reform admirała Fishera zostały wycofane z czynnej służby jako zbyt wolne wobec nowej ery niszczycieli i pancerników.
Konstrukcja
Kadłub
Kadłub tych okrętów był wykonany częściowo z drewna (poszycie) jaki i z żelaza (wewnętrzna struktura, kil, dziób i rufa). Wyporność wynosiła 715 ton angielskich (810 ton angielskich przy wyporności pełnej), długość pomiędzy pionami 50,29 m (165 ft 0 in), szerokość 8,84 m (29 ft 0 in), natomiast zanurzenie wynosiło najprawdopodobniej około 3,5 m (nie jest do końca określone). Kadłub był wyposażony w przedziały wodoszczelne. Ożaglowanie było typu barkentyna o nieznanej powierzchni na trzech masztach. W porównaniu do poprzednich typów kanonierki typu "ALBACORE" były wyraźnie większe, miały większą dzielność morską oraz charakteryzowały się większą autonomicznością.
Opancerzenie
Okręty nie posiadały opancerzenia.
Uzbrojenie
Kanonierki typu "BRAMBLE" były już całkiem nowocześnie uzbrojone - 6 dział szybkostrzelnych 102 mm (4 in) 25-funtowe (25 pdr) QF oraz 4 karabiny maszynowe (kartaczownice) stanowiły sporą siłę ognia jak na tak niewielki okręt. Poza tym w przeciwieństwie do poprzedniego typu "ALBACORE" działa te były już zamontowane na nowoczesnych lawetach.
Napęd
Okręty te napędzała 3-cylindrowa pionowa maszyna parowa o cylindrach podwieszonych potrójnego rozprężania. W zależności od okrętu zmieniała się firma która była wytwórcą jednostki napędowej. Moc projektową określono na 1000 ihp, oprócz HMS "RATTLER" gdzie zamontowano maszynę nieco mocniejszą, 1200 ihp. Zakładano osiągnięcie prędkości 13 węzłów. Zapas paliwa wynosił 105 ton węgla. Okręty były wyposażone w pomocnicze ożaglowanie typu barkentyna, na trzech masztach. W porównaniu do wcześniejszych kanonierek, jednostki typu "BRAMBLE" były wyposażone w silniejsze, nowocześniejsze maszyny co przełożyło się na wyższą prędkość, zaś większe rozmiary kadłuba zaowocowały większym zapasem węgla, co przełożyło się na większą autonomiczność i dzielność morską.
Służba
Rattler
15.08.1885
Położenie stępki okrętu w stoczni Armstrong Mitchell, Elswick z numerem stoczniowym 491.
04.08.1886
Wodowanie okrętu.
05.1887
Ukończenie budowy i wyposażanie okrętu. Koszt kadłuba wyniósł 28 134 funtów, natomiast maszyny wyprodukowane w Hawthorn Leslie kosztowały 10 600 funtów.
1888 - 1900
Służba na rzece Jangcy oraz w okolicach Hongkongu. Okręt brał udział w tłumieniu piractwa i ochronie brytyjskich faktorii handlowych.
1900 - 1903
Na przełomie wieków "RATTLER" został przeniesiony na West Coast of Africa Station. Była to trudna służba w tropikalnym klimacie, gdzie konstrukcja kompozytowa (miedziowanie kadłuba) dawała mu ogromną przewagę nad jednostkami stalowymi.
08.1903
"RATTLER" przybył do Gibraltaru z zachodniego wybrzeża Afryki w połowie sierpnia 1903 roku. Spodziewano się, że 17 sierpnia wypłynie do Plymouth w celu wycofania ze służby (pay off).
20.09.1903
Okręt został wycofany ze służby w Chatham i przeniesiony do Dywizji D Rezerwy Stoczniowej.
06.1906
Mimo że okręt stacjonował w stoczni Chatham, został wystawiony na sprzedaż na zaplanowanej na 10 lipca aukcji w Portsmouth jako "Lot 9" (Partia nr 9) w ramach wyprzedaży 'Przestarzałych jednostek wojennych i innych jednostek'. Mimo że wiele jego sióstr trafiło wtedy do hut, "RATTLER" został wycofany z aukcji lub zakupiony z powrotem przez Admiralicję, ponieważ uznano jego kadłub za idealny do celów pomocniczych.
1910 - 1913
W kwietniu 1910 roku okręt przybył do Portsmouth z rzeki Clyde, aby rozpocząć służbę przy szkoleniu palaczy (stokers), będąc przypisanym do okrętu "ARGONAUT". Kontynuował tę służbę co najmniej do 1913 roku.
09.1919
Okręt zaczął pełnić funkcję okrętu szkolnego dla nawigatorów. Został przemianowany na "DRYAD".
10.1924
Okręt został sprzedany z przeznaczeniem do utylizacji.
Znani dowódcy (przydziały)
05.05.1887 - 04.01.1890
Lieutenant & Commander William H. Maitland-Dougall
04.01.1890 - 02.03.1893
Lieutenant & Commander John G. Heugh
02.03.1893 - 30.06.1896
Lieutenant & Commander Hugh Cotesworth
18.08.1896 - 30.06.1900
Lieutenant & Commander The Hon. George A. Hardinge
14.02.1901 - 19.09.1903
Lieutenant & Commander Charles Tibbits
21.05.1915 - 04.06.1915
Commander (Emergency) Oswald C. M. Barry
02.1916
Lieutenant R.N.R. in Command Horace L. Vicary
Wasp
08.1885
Położenie stępki okrętu w stoczni Armstrong Mitchell, Elswick z numerem stoczniowym 492.
13.09.1886
Wodowanie okrętu.
?.?.1887
Ukończenie budowy i wyposażanie okrętu. Brak danych na temat kosztów okrętu, jednakże maszyny zostały wyprodukowane w firmie N. E. Marine Engineering.
05.1887 - 08.1887
Po wejściu do służby okręt otrzymał przydział do China Station. Wypłynął z Wielkiej Brytanii, kierując się przez Kanał Sueski w stronę Singapuru. Zadaniem okrętu miało być patrolowanie wód chińskich i zwalczanie piractwa.
10.09.1887
HMS "WASP" opuścił Singapur, kierując się do Szanghaju. Była to rutynowa trasa przez Morze Południowochińskie. Na pokładzie znajdowała się pełna załoga. Okręt nigdy nie dotarł do celu. Uważa się, że jednostka trafiła w sam środek niszczycielskiego tajfunu. Małe kanonierki o wyporności 715 ton, mimo solidnej konstrukcji, miały wysoko położony środek ciężkości (ze względu na ożaglowanie i ciężkie działa na pokładzie), co przy ekstremalnym falowaniu mogło doprowadzić do nagłego wywrócenia się kadłuba. W listopadzie 1887 okręt oficjalne zostaje uznany za zaginiony. Po szeroko zakrojonych poszukiwaniach, które nie przyniosły żadnego rezultatu (nie odnaleziono szczątków, szalup ani ciał), Admiralicja oficjalnie uznała okręt za stracony wraz z całą załogą (73 osoby).
Znani dowódcy (przydziały)
05.1887 - 10.09.1887
Lieutenant & Commander Bryan John Huthwaite Adamson
Lizard
1885
Położenie stępki okrętu w stoczni Harland & Wolff, Belfast z numerem stoczniowym 190.
27.11.1886
Wodowanie okrętu.
10.1887
Ukończenie budowy i wyposażanie okrętu. Koszt okrętu wyniósł łącznie 42 770 funtów za kadłub oraz 10 000 funtów za maszyny, wyprodukowane w tej samej stoczni co kadłub.
01.1888
Służbę na Stacji Australijskiej (Australia Station) okręt rozpoczął w styczniu 1888 roku, operując na wodach Nowej Zelandii. Przez ponad dekadę odgrywał kluczową rolę w "dyplomacji kanonierek" na wyspach Pacyfiku, pełniąc funkcje administracyjne, policyjne i transportowe.
1900 - 08.1901
W 1900 roku jednostka została oddelegowana do służby na Stacji Chińskiej (China Station) podczas powstania bokserów i pozostała na wodach chińskich do sierpnia 1901 roku, kiedy to powróciła na stację australijską.
08.1901
Okręt powrócił do Australia Station. Zapisał się w historii jako pierwszy okręt wojenny, który wpłynął do portu Kiama w Nowej Południowej Walii, co było wielkim wydarzeniem dla lokalnej społeczności.
09.1902
Załoga została wycofana ze służby we wrześniu 1902 roku i otrzymała rozkaz powrotu do kraju parowcem.
1904
Okręt został odstawiony do rezerwy (laid up) w Sydney.
1905
Okręt został sprzedany za 800 funtów w Sydney w celu utylizacji i został rozebrany w Balmain w Sydney.
Znani dowódcy (przydziały)
18.10.1887 - 14.05.1888
Lieutenant & Commander Alaric W. J. Portal (ma zostać wyznaczony [do służby] na okręcie "NELSON" po przybyciu "LIZARD" do Australii)
14.04.1888 - 31.12.1889
Lieutenant & Commander Francis R. Pelly
01.01.1890 - 23.04.1893
Lieutenant & Commander James G. Bremer
08.02.1893 - 01.01.1896
Lieutenant & Commander Lionel G. S. Hancock
01.01.1896 - 19.07.1898
Lieutenant & Commander Vivian O. L. Champion de Crespigny
06.07.1899 - 16.08.1902
Commander John Campbell Watson
17.08.1902 - 12.07.1904
Lieutenant & Commander John C. T. Glossop
Bramble
15.08.1885
Położenie stępki okrętu w stoczni Harland & Wolff, Belfast z numerem stoczniowym 191.
11.12.1886
Wodowanie okrętu.
10.1887
Ukończenie budowy i wyposażanie okrętu. Koszt okrętu wyniósł łącznie 39 835 funtów za kadłub oraz 10 000 funtów za maszyny, wyprodukowane w tej samej stoczni co kadłub.
21.10.1887
Okręt został wcielony do służby w Devonport i skierowany do służby w South and West Africa Station.
1887
Został wysłany do Afryki, gdzie operował głównie wzdłuż zachodniego wybrzeża (rejon dzisiejszej Nigerii, Ghany i Sierra Leone). Dzięki zanurzeniu ok. 4 metrów, "BRAMBLE" był wykorzystywany do ekspedycji w deltach rzek (np. rzeki Niger). Jego zadaniem było wspieranie Królewskiej Kompanii Nigru (Royal Niger Company) i egzekwowanie brytyjskich interesów handlowych.
1894
"BRAMBLE" brał aktywny udział w operacjach w delcie rzeki Benin. Wspierał ogniem swoich dział oddziały lądowe podczas ataku na ufortyfikowaną siedzibę lokalnego władcy, Nany Olomu (tzw. Brohemie Expedition).
06.1896
Nazwa okrętu została na "COCKATRICE".
1901 - 1902
Pod koniec wieku okręt powrócił na wody europejskie. W maju 1902 roku został wycofany z aktywnej służby liniowej w Portsmouth i przeniesiony do rezerwy.
03.04.1906
Okręt był jedną z dwunastu przestarzałych jednostek sprzedanych na aukcji w stoczni w Chatham 3 kwietnia 1906 roku. Uzyskał cenę 3 800 funtów.
Znani dowódcy (przydziały)
21.10.1887 - 15.05.1889
Lieutenant & Commander Gilbert E. Harrison (zachorował)
15.05.1889 - 15.10.1891
Lieutenant & Commander Frederick G. C. Langdon
15.07.1892 - 15.11.1895
Lieutenant & Commander Edward H. Currey
01.01.1898 - 18.09.1899
Commander Herbert N. Rolfe (okręt już nazywał się "COCKATRICE".
Galeria
Bramble (1886) - Historia wojen
HMS Bramble
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Bramble
Obraz pędzla Williama Fredericka Mitchella przedstawiający HMS "BRAMBLE".
HMS Bramble
Zdjęcie z 1887 r. Z zasobów National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Lizard
Zdjęcie wykonane na pokładzie HMS "LIZARD" w 1894 r., podczas pobytu okrętu w Brisbane, Australia. Z zasobów University of Queensland. Hume Photograph Collection.
HMS Lizard
HMS "LIZARD" i HMS "CURACOA" w zatoce Man of War Bay, data wykonania zdjęcia nieznana. Z zasobów ANMM Collection.
HMS Lizard
HMS "LIZARD" z wizytą w Waitemata Harbour, Auckland w 1889 roku. Z zasobów Auckland Libraries Heritage Collections.
HMS Lizard
Zdjęcie wykonane 21 lipca 1900 r., podczas pobytu okrętu w Australia Station, tuż przed oddelegowaniem do Chin. Z zasobów Auckland Libraries Heritage Collections.
HMS Lizard
Zdjęcie opublikowane 7 marca 1903 r. w magazynie "The New Zealand Graphic and Ladies Journal", przedstawiające załogę kanonierki. Z zasobów Auckland Libraries Heritage Collections.
HMS Lizard
HMS "LIZARD" zakotwiczony u stóp majestatycznych i pięknych wodospadów Bowen Falls w głębi Milford Sound. Zdjęcie wykonano 12 sierpnia 1905 r. Z zasobów Auckland Libraries Heritage Collections.
HMS Lizard
Zdjęcie opublikowane 9 września 1905 r. w magazynie "The New Zealand Graphic and Ladies Journal", przedstawiające marynarzy z HMS "LIZARD" podczas obsługi kotwicy. Z zasobów Auckland Libraries Heritage Collections.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Lizard
Zdjęcie kanonierki w Kirribilli Point, Sydney, Australia, najprawdopodobniej około 1890 r. Z zasobów Powerhause Collection.
HMS Lizard
Zdjęcie kanonierki w Farm Cove, Sydney, Australia, data zdjęcia nieznana. Z zasobów Powerhause Collection.
HMS Lizard
SS "TARAWERA" i HMS "LIZARD" w Akaroa Harbour w 1904 r. Z zasobów Uniwersity of Otago Library, Hocken Collection.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Uniwersity of Otago Library, Hocken Collection.
HMS Lizard
HMS "SPARROW" i HMS "LIZARD" w porcie. Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Uniwersity of Otago Library, Hocken Collection.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Lizard
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Lizard
Zdjęcie z zasobów Mitchell Library, State Library of New South Wales. Od lewej: HMS "LIZARD", HMS "NELSON" i HMS "ORLANDO" w Farm Cove, Sydney, data nieznana.
HMS Lizard
Kanonierka w Farm Cove, Sydney, data wykonania zdjęcia nieznana. Z zasobów Powerhause Collection.
HMS Lizard
Zdjęcie wykonane na pokładzie HMS "LIZARD" w 1894 r., podczas pobytu okrętu w Brisbane, Australia. Z zasobów University of Queensland. Hume Photograph Collection.
HMS Lizard
Zdjęcie wykonane na pokładzie HMS "LIZARD" w 1894 r., podczas pobytu okrętu w Brisbane, Australia. Z zasobów University of Queensland. Hume Photograph Collection.
HMS Rattler
Zdjęcie z 1900 r. Z zasobów National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Rattler
Model okrętu znajdujący się w National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Rattler
Model okrętu znajdujący się w National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Rattler
Model okrętu znajdujący się w National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Rattler
Zdjęcie okrętu na pochylni, data nieznana, jednak najprawdopodobniej tuż przed wodowaniem.
HMS Rattler
Wodowanie kanonierki HMS "RATTLER" 4 sierpnia 1886 r. w stoczni Armstrong Mitchell, Elswick.
HMS Rattler
Strona z "The Navy and Army Illustrated" z 6 sierpnia 1897 r. prezentująca artykuł na temat HMS "RATTLER" przygotowującego się do zimowania w China Station.
HMS Rattler
Strona z "The Navy and Army Illustrated" z 6 sierpnia 1897 r. prezentująca artykuł na temat HMS "RATTLER" przygotowującego się do zimowania w China Station.
HMS Wasp
Zdjęcie z 1887 r. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Wasp
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Wasp
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane.
HMS Wasp
Data i miejsce wykonania zdjęcia nieznane. Z zasobów Naval History and Heritage Command.
HMS Wasp
Ilustracja dla "The Illustrated London News", 22 października 1887.
HMS Wasp
Ilustracja dla "The Illustrated London News" przedstawiająca załogę kanonierki - 5 listopada 1887.