Awiza typu "IRIS" były pierwszymi dużymi okrętami w Royal Navy wykonanymi ze stali. Później zostały przeklasyfikowane na krążowniki II klasy i typ ten stał się prototypem wszystkich późniejszych krążowników budowanych przez następne 70 lat.
2000 mil morskich przy prędkości 10 węzłów "IRIS" 4400 mil morskich; "MERCURY": 4950 mil morskich przy prędkości 10 węzłów
Opancerzenie:
brak
Uzbrojenie:
Początkowe
10 dział 64-funtowych (64 pdr) MLR
Modernizacja ok. 1880 r.: "IRIS"
4 działa 152 mm (6 in) RBL; 4 działa 127 mm (5 in) RBL; 2 działa 64-funtowe (64 pdr) MLR;
Modernizacja w latach 1886 - 1887:
13 dział 127 mm (5 in) 40 cwt RBL; 4 działa 3-funtowe (3 pdr) QF; 1 lekkie działo; 7 kartaczownic; 4 wyrzutnie torped
Ludzie:
Załoga
275 oficerów i marynarzy
Projekt
Okręty tego typu zostały zaprojektowane przez Williama White w 1875 r., pod kierownictwem Nathaniela Barnaby. Były pierwszymi dużymi okrętami wojennymi Royal Navy wykonanymi całkowicie ze stali. W późnych latach 80-tych oba zostały przeklasyfikowane na krążowniki II klasy.
Konstrukcja
Kadłub
Kadłub okrętów tego typu charakteryzował się długim, smukłym kadłubem, przystosowanym do osiągania dużych prędkości. Wyporność normalna okrętów wynosiła 3730 ts, natomiast lekka 3290 ts. Okręty różniły się od siebie kształtem dziobu i rufy. "IRIS" miał dziób typu kliprowego, natomiast "MERCURY" miał dziób prosty. Długość pomiędzy pionami u obu okrętów była taka sama, wynosiła 91,44 m (300 ft 0 in), jednak długość całkowita dla "IRIS" wynosiła 101,04 m (331 ft 6 in), natomiast dla "MERCURY" 96,01 m (315 ft 0 in). Szerokość okrętów liczyła 14,02 m (46 ft 0 in), natomiast zanurzenie średnie 6,71 m (22 ft 0 in). Okręty były wyposażone w lekkie ożaglowanie typu bark, jednak szybko zostało ono zdjęte. Okręty miały podwójne dno na długości 45,72 m (150 ft), pod maszynownią i kotłownią.
Uzbrojenie
Początkowo okręty były uzbrojone w 10 dział 64-funtowych (64 pdr) MLR, z któych 8 znajdowało się na sponsonach, a dwa na dziobie i na rufie, na pokładzie górnym w charakterze dział pościgowych. Na "IRIS" ok. 1880 r. dokonano modernizacji uzbrojenia zmieniając 8 dział 64-funtowych umieszczonych na sponsonach na 4 działa 152 mm (6 in) RBL i 4 działa 127 mm (5 in) RBL. Oba okręty zostały przezbrojone w latach 1886 - 1887 i wyposażone w 13 dział 127 mm (5 in) 40 cwt RBL, 4 działa 3-funtowe (3 pdr) QF, 1 lekkie działo, 7 kartaczownic oraz 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped.
Opancerzenie
Okręty nie były opancerzone jednak duża ilość przedziałów wodoszczelnych zapewniała okrętom spory zapas pływalności w przypadku uszkodzenia. Dodatkowo na burtach znajdowały się bunkry węglowe, które stanowiły ekwiwalent opancerzenia na obszarze maszynowni i kotłowni.
Napęd
Okręty były napędzane przez dwie 4-cylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami firmy Maudslay. Miały 8 owalnych i 4 cylindryczne kotły które generowały parę o ciśnieniu 65 psi. Dwie maszynownie i dwie kotłownie były zaaranżowane naprzemiennie, i każda z maszynowni mogła dzialać niezależnie od drugiej, co minimalizowało ryzyko pozbawienia napędu w przypadku uszkodzenia. Cylindry maszyn parowych miały średnicę 1,04 m (41 in) dla wysokiego ciśnienia i 1,91 m (75 in) dla niskiego przy skoku 0.91 m (36 in). W czasie pierwszych prób HMS "IRIS" osiągnął jedynie 16,6 węzła przy mocy 7086 ihp, jednak po zmianie śrub, podczas następnych prób okręt osiągnął 18,587 węzła przy 7556 ihp, natomiast "MERCURY" 18,876 węzła przy mocy 7534 ihp. Osiągi te dawały tym okrętom palmę pierwszeństwa wśród okrętów Royal Navy jeśli chodzi o prędkość.
Służba
HMS Iris
11.10.1875
Położenie stępki okrętu w Pembroke Dockyard.
12.04.1877
Wodowanie okrętu.
04.1879
Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 110 868 funtów za kadłub i 102 318 funtów za maszyny.
27.04.1880
Okręt został wcielony do służby z przydziałem do Mediterranean Fleet.
11.1882 - 06.1883
Okręt znajdował się w rezerwie.
1887 - 1903
Okręt przeszedł w stan rezerwy i dołączył do Portsmouth Reserve. Uczestniczył wyłącznie w corocznych, letnich manewrach.
1903 - 1904
Okręt dołączył jako tender do HMS "ST VINCENT", starego okrętu liniowego, wykorzystywanego w charakterze okrętu treningowego.
11.07.1905
Okręt został sprzedany z przeznaczeniem na złom.
Znani dowódcy (przydziały)
27.04.1880 - 11.1882
Captain Edward H. Seymour
06.1883 - 12.1885
Captain Ernest Rice
12.1885 - 04.1887
Captain Charles S. Cardale
07.1888 - 08.1888
Captain Arthur C.H. Paget (ma czas manewrów)
18.07.1889 - 14.09.1889
Captain Frederick R. Boardman (ma czas manewrów)
07.1890 - 08.1890
Captain Ernest N. Rolfe (ma czas manewrów)
07.1892 - 08.1892
Captain Charles J. Norcock (ma czas manewrów)
07.1893 - 08.1893
Captain John H. Rainier (ma czas manewrów)
07.1895 - 08.1895
Captain Charles H. Adair (ma czas manewrów)
08.07.1896 - 18.08.1896
Captain Frank H. Henderson (ma czas manewrów)
16.07.1901 - 23.08.1901
Captain Julian C. A. Wilkinson (ma czas manewrów)
23.07.1903 - 13.12.1904
Commander Aubrey C. H. Smith
HMS Mercury
16.03.1876
Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Pembroke Dockyard.
17.04.1878
Wodowanie.
09.1879
Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 119 452 funtów za kadłub i 93 800 za maszyny.
18.09.1879 - 02.1890
Wcielenie okrętu do służby z przydziałem do Portsmouth Reserve.
1890 - 03.1896
Okręt został wysłany do China Station.
03.1896 - 1903
Ponowny przydział okrętu do Portsmouth Reserve.
1903 - 1905
Okręt służył jako okręt szkolny dla nawigatorów.
1906 - 1913
Okręt został przeklasyfikowany na okręt - bazę dla okrętów podwodnych w Portsmouth.
1913
Okręt został przeniesiony do Harwich, gdzie był używany w tym samym charakterze.
1914
W 1912 r. planowano zmianę nazwy okrętu na "COLUMBINE", jednak decyzja ta została cofnięta i okręt został przydzielony do Chatham jako hulk do portowego okrętu - bazy HMS "COLUMBINE", byłego slupa HMS "WILD SWAN".
07.01.1918
Okręt został przeniesiony do Chatham, gdzie służył jako okręt zabezpieczenia socjalnego.
03.1919
Okręt został wycofany ze służby.
09.07.1919
Okręt został sprzedany do Forth Shipbreaking Company, Bo'ness z przeznaczeniem na złom.
Znani dowódcy (przydziały)
04.1885 - 08.1885
Captain Hilary G. Andoe
07.1888 - 08.1888
Captain Edmund F. Jeffreys
18.02.1890 - 11.1892
Captain Charles J. Balfour
11.1892 - 03.1896
Captain Wilmot H. Fawkes
11.07.1899 - 23.08.1899
Captain Thomas Y. Greet (na czas manewrów)
16.07.1901 - 30.09.1901
Captain William J. Grogan (na czas manewrów)
18.06.1903 - 21.02.1906
Captain Henry F. Oliver
18.04.1906 - 11.1906
Captain Edgar Lees (oraz jako Inspecting Captain of Submarines)
12.11.1906 - 14.11.1910
Captain Sydney S. Hall (oraz jako Inspecting Captain of Submarines)
14.11.1910 - 06.1911
Captain Roger J. B. Keyes (oraz jako Inspecting Captain of Submarines)
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana. Z zasobów Imperial War Museums.
HMS Iris
Zdjęcie z ok. 1890 r.
HMS Iris
Rysunek zamieszczony w "Illustrated London News" z października 1877 r.
HMS Iris
Zdjęcie z pocztówki, najprawdopodobniej z okresu tuż po oddaniu do służby.
HMS Iris
Rysunek zamieszczony w "The Graphic" z 1882 r. Przedstawia HMS "Iris" i dwie kanonierki: HMS "Beacon" i HMS "Decoy" podczas blokady Damietta.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana.
HMS Iris
Data zdjęcia nieznana.
HMS Iris
Obraz znajdujący się w zbiorach National Maritime Museum, Greenwich, Londyn.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Zdjęcie z 1890 r. Ze zbiorów Imperial War Museums.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
HMS Mercury
Ze zbiorów Imperial War Museums. Data zdjęcia nieznana.
Źródła: - Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing. - Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press. - Wikipedia, oraz inne strony internetowe.