Spis treści:
- Z życia flot - Malinowski Jarosław
- "DANTE ALIGHIERI" - zapomniany jedynak (część II) - Freivogel Zvonimir - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację i merytoryczne zwieńczenie cyklu poświęconego pierwszemu włoskiemu drednotowi, koncentrując się na jego operacyjnej historii oraz późniejszych losach. W tej drugiej części autor szczegółowo relacjonuje służbę bojową okrętu w trakcie I wojny światowej. Mimo że "DANTE ALIGHIERI" pełnił funkcję jednostki flagowej, jego udział w działaniach wojennych był stosunkowo ograniczony i sprowadzał się głównie do zadań blokadowych na Morzu Adriatyckim oraz wsparcia operacji na wybrzeżu, bez bezpośredniego starcia z głównymi siłami floty austro-węgierskiej. Freivogel analizuje również powojenne losy jednostki w okresie dwudziestolecia międzywojennego, opisując zakres przeprowadzonych modernizacji (takich jak wymiana kotłów i modyfikacje nadbudówek), które miały na celu dostosowanie okrętu do nowych standardów i przedłużenie jego użyteczności. Tekst zamyka narrację opisem stopniowego wycofywania pancernika z aktywnej służby liniowej, jego degradacji do roli jednostki szkolnej, a ostatecznie złomowania w latach 30. XX wieku. Proces ten był podyktowany zarówno technicznym przestarzeniem konstrukcji w obliczu pojawienia się nowocześniejszych "pancerników traktatowych", jak i restrykcjami wynikającymi z międzynarodowych umów rozbrojeniowych.
- Francuskie krążowniki 8000 t (część II) - Guiglini Jean, Moreau Albert - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację cyklu poświęconego francuskim krążownikom lekkim typu DUGUAY-TROUIN, znanym w literaturze przedmiotu jako "krążowniki 8000-tonowe". W tej drugiej części autorzy przechodzą od analizy genezy i parametrów technicznych do szczegółowego omówienia wczesnej historii operacyjnej tych jednostek w okresie międzywojennym. Tekst koncentruje się na ich służbie w składzie Marine Nationale, opisując działania poszczególnych okrętów ("DUGUAY-TROUIN", "PRIMAUGUET" i "LAMOTTE-PICQUET") w ramach różnych zespołów floty, w tym 3. Dywizjonu Lekkiego. Autorzy szczegółowo relacjonują ich udział w manewrach, rejsach pokazowych oraz pierwszych misjach kolonialnych, które miały na celu demonstrację francuskiej bandery w odległych zakątkach imperium. Ponadto, artykuł zwraca uwagę na wstępne etapy modernizacji tych jednostek, które były konieczne do utrzymania ich wartości bojowej w obliczu rapidnego postępu technologicznego w latach 30. XX wieku. Guiglini i Moreau, korzystając z francuskich źródeł archiwalnych, rzetelnie dokumentują zmiany w uzbrojeniu przeciwlotniczym, systemach kierowania ogniem oraz wyposażeniu lotniczym (takich jak katapulty dla wodnosamolotów), które stopniowo przekształcały te szybkie, lecz słabo opancerzone krążowniki w bardziej wszechstronne jednostki. Całość stanowi cenne, merytoryczne uzupełnienie wiedzy o ewolucji francuskich sił krążowników w okresie poprzedzającym wybuch II wojny światowej, przygotowując grunt pod opisanie ich intensywnych i burzliwych działań bojowych w kolejnych odsłonach cyklu.
- Pancerniki Stalina (część I) Plany i programy rozbudowy sił morskich ZSRR - Supłat Marek - Artykuł ta otwiera wieloodcinkowy cykl poświęcony najbardziej ambitnemu i jednocześnie ostatecznie niezrealizowanemu projektowi morskiemu Związku Radzieckiego z lat 30. XX wieku. W tej pierwszej części autor koncentruje się na genezie i kontekście strategicznym tzw. "Wielkiego Programu Budowy Okrętów", zatwierdzonego pod koniec lat 30. z bezpośredniej inicjatywy Józefa Stalina. Supłat szczegółowo analizuje ewolucję radzieckiej doktryny morskiej, która pod wpływem zmieniającej się sytuacji geopolitycznej i rosnących ambicji mocarstwowych Kremla odeszła od wcześniejszej koncepcji "małej wojny" (opartej głównie na okrętach podwodnych i lekkich siłach przybrzeżnych) na rzecz budowy pełnowartościowej, wielkiej floty pełnomorskiej, zdolnej do globalnej projekcji siły. Tekst omawia wstępne plany, ogromne wyzwania przemysłowe oraz kluczowe decyzje polityczne, które doprowadziły do rozpoczęcia prac nad pancernikami projektu 23 (typu SOWIETSKIJ SOJUZ), które miały rywalizować z najnowocześniejszymi konstrukcjami zachodnimi, takimi jak niemiecki "BISMARCK". Artykuł stanowi rzetelne, oparte na dogłębnej kwerendzie źródłowej wprowadzenie do dalszych, bardziej technicznych odsłon cyklu (w tym szczegółowej analizy samego projektu 23 w częściach IIa i IIb). Supłat z powodzeniem zarysowuje tło historyczne, ukazując, jak polityczne wizje przywódcy ZSRR zderzyły się z twardymi realiami radzieckiej rzeczywistości stoczniowej, kładąc podwaliny pod fascynującą opowieść o losach tych gigantycznych, lecz nigdy niewcielonych do aktywnej służby okrętów.
- Wojna na wodach chińskich 1937-1939 (część I) w pierwszym okresie konfliktu z Japonią (lipiec 1937 - wrzesień 1939) - Dyskant Józef W. - Artykuł otwiera cykl poświęcony jednemu z mniej znanych, a niezwykle tragicznych i złożonych epizodów morskiej historii XX wieku, jakim były działania na wodach przybrzeżnych i śródlądowych Chin podczas drugiej wojny chińsko-japońskiej. W tej pierwszej części autor, ceniony polski historyk marynistyki, koncentruje się na analizie strategicznej sytuacji w przededniu i w początkowej fazie konfliktu. Dyskant szczegółowo obrazuje miażdżącą dysproporcję sił między potężną Cesarską Marynarką Wojenną Japonii a słabo rozwiniętą, lecz zdeterminowaną do obrony marynarką Republiki Chińskiej. Tekst opisuje pierwsze japońskie operacje mające na celu całkowitą blokadę wybrzeża Chin, odcięcie dostaw zaopatrzenia oraz opanowanie kluczowych szlaków wodnych, w szczególności wielkiej rzeki Jangcy, która stanowiła strategiczną arterię prowadzącą w głąb kraju. Autor relacjonuje również desperackie, choć skazane na niepowodzenie, działania obronne Chińczyków. Szczególną uwagę poświęca taktyce tworzenia sztucznych przeszkód nawigacyjnych poprzez celowe zatapianie własnych, często przestarzałych jednostek (w tym okrętów flagowych, takich jak krążowniki "NING HAI" i "PING HAI", które ostatecznie padły łupem japońskiego lotnictwa), w celu spowolnienia japońskiej ofensywy w głąb lądu. Artykuł stanowi rzetelne i barwne wprowadzenie do dalszych odsłon cyklu, które w kolejnych numerach magazynu miały szczegółowo omówić m.in. zakrojone na szeroką skalę operacje minowe na tych akwenach oraz dalsze losy konfliktu w tym regionie.
- "Droga życia" dla "szczurów Tobruku" (część I) - Patianin Siergiej W. - Artykuł otwiera cykl poświęcony jednym z najbardziej heroicznych i zarazem niezwykle trudnych operacji morskich II wojny światowej na Morzu Śródziemnym. W tej pierwszej części autor, ceniony rosyjski historyk marynistyki, koncentruje się na strategicznym znaczeniu libijskiego portu Tobruk w 1941 roku oraz na logistycznych wyzwaniach, jakie stanęły przed Royal Navy i sojuszniczymi flotami w obliczu lądowego oblężenia twierdzy przez wojska niemieckie i włoskie. Patianin szczegółowo opisuje organizację i przebieg morskich konwojów, które stanowiły jedyną "drogę życia" dla obrońców, w tym słynnej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich oraz oddziałów australijskich, zyskujących przydomek "Szczurów Tobruku". Tekst analizuje taktykę stosowaną przez alianckie siły eskortowe (niszczyciele, slupy i korwety), które pod ciągłym zagrożeniem ze strony lotnictwa państw Osi, włoskich okrętów nawodnych oraz niemieckich U-Bootów, musiały precyzyjnie manewrować w wąskim korytarzu morskim, aby dostarczyć żołnierzy, amunicję i żywność. Autor zwraca również uwagę na specyfikę nocnych operacji dowożenia posiłków i ewakuacji rannych, które wymagały niezwykłej precyzji i odwagi załóg. Artykuł stanowi rzetelne, oparte na szczegółowej kwerendzie źródłowej wprowadzenie do dalszych, bardziej szczegółowych analiz operacyjnych, które zostały rozwinięte w drugiej części cyklu, rzucając nowe światło na kluczową, choć często pomijaną, rolę marynarek wojennych w utrzymaniu tego strategicznego przyczółka w Afryce Północnej.
- Historia włoskich lotniskowców (część III) spóźnione przebudowy - Walczyk Tomasz - Publikacja ta stanowi trzecią odsłonę cyklu poświęconego historii włoskich lotniskowców, koncentrując się na desperackich i ostatecznie spóźnionych próbach adaptacji istniejących jednostek do tej roli w trakcie II wojny światowej. W tej części autor szczegółowo omawia proces przebudowy dwóch wielkich transatlantyków - "ROMA" i "AUGUSTUS" - na lotniskowce "AQUILA" (Orzeł) i "SPARVIERO" (Krogulec). Walczyk analizuje techniczne wyzwania związane z tą transformacją, takie jak konieczność wzmocnienia kadłuba, instalacji pokładu lotniczego, wind i hangarów, a także modyfikacji układu napędowego i uzbrojenia przeciwlotniczego. Tekst wskazuje, że mimo podjęcia prac w stoczniach (głównie w Genui), postępy były powolne z powodu priorytetowego traktowania innych programów zbrojeniowych, braków materiałowych i ogólnych trudności włoskiego przemysłu stoczniowego w tamtym okresie. Artykuł zamyka narrację opisem losów tych jednostek po zawarciu zawieszenia broni przez Włochy we wrześniu 1943 roku, które ostatecznie przekreśliło szanse na ich ukończenie i wcielenie do aktywnej służby w Regia Marina, pozostawiając je jako niezrealizowany, acz fascynujący epizod w historii morskiej tego państwa.
- Amerykańskie okręty dowodzenia (część VIb) - jednostki kierowania lądowaniem - Palasek Jarosław - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację i rozwinięcie tematyki podjętej w części VIa, zamykając wątek poświęcony taktycznym jednostkom dowodzenia w ramach szerokiego cyklu o amerykańskich okrętach dowodzenia (ang. command ships). W tej części autor koncentruje się na specyfice i detalach konstrukcyjnych jednostek przeznaczonych do bezpośredniego kierowania lądowaniem w strefie przybrzeżnej. Palasek szczegółowo opisuje, jak w obliczu chaosu operacji desantowych, tradycyjne, większe okręty flagowe nie były w stanie efektywnie zarządzać dynamiczną sytuacją panującą bezpośrednio na plaży i w strefie przyboju. W odpowiedzi na te potrzeby, US Navy adaptowało lub specjalnie projektowało mniejsze, bardziej zwrotne jednostki (często oparte na kadłubach desantowych, takich jak zmodyfikowane LCI(L) lub wyspecjalizowane warianty AGC), które pełniły funkcję ruchomych, taktycznych punktów dowodzenia. Tekst dogłębnie analizuje techniczne modyfikacje tych okrętów, ze szczególnym uwzględnieniem rozbudowanych systemów łączności radiowej (umożliwiających kontakt z dowództwem na morzu, samolotami wsparcia i jednostkami na brzegu), wyposażenia radarowego do nawigacji w trudnych warunkach oraz ergonomii rozmieszczenia stanowisk dowodzenia. Autor dostarcza czytelnikowi rzetelnych danych technicznych, sylwetek oraz zarysu historii bojowej tych specyficznych jednostek, ukazując ich nieoceniony wkład w koordynację ognia wsparcia, ruchem łodzi desantowych i logistyką w trakcie kluczowych kampanii na Pacyfiku (np. Iwo Jima, Okinawa) i w Europie (Normandia, południe Francji). Całość stanowi cenne, merytoryczne dopełnienie wiedzy o amerykańskiej doktrynie wojny amfibijnej, podkreślając, jak innowacyjne podejście do dowodzenia na szczeblu taktycznym, "na pierwszej linii", przyczyniło się do minimalizowania strat i zwiększania efektywności alianckich operacji desantowych podczas II wojny światowej.
- Ścigacze okrętów podwodnych typu KRONSTADT (część II) - Cichy Jarosław - Publikacja ta stanowi bezpośrednią kontynuację cyklu poświęconego radzieckim dużym ścigaczom okrętów podwodnych projektu 122bis, znanym w kodzie NATO pod nazwą KRONSTADT. W tej drugiej części autor przechodzi od analizy genezy i parametrów technicznych do szczegółowego omówienia operacyjnej historii tych jednostek. Cichy koncentruje się na ich służbie w radzieckiej Marynarce Wojennej w końcowym okresie II wojny światowej oraz w pierwszych latach zimnej wojny, opisując ich udział w działaniach eskortowych, zwalczaniu niemieckich U-Bootów na Bałtyku i Morzu Czarnym, a także w operacjach minowych. Istotnym wątkiem artykułu jest analiza powojennego eksportu tych niezawodnych i stosunkowo tanich w eksploatacji jednostek do państw sojuszniczych Związku Radzieckiego. Autor szczegółowo dokumentuje proces przekazania i adaptacji tych okrętów w Marynarce Wojennej PRL, gdzie osiem jednostek projektu 122bis (w tym słynne ORP "ZWINNY" i ORP "NIEUGIĘTY") utworzyło trzon polskiego Dywizjonu Ścigaczy Okrętów Podwodnych, służąc pod biało-czerwoną banderą przez wiele dekad i przechodząc przy tym liczne modernizacje. Artykuł stanowi rzetelne, oparte na dogłębnej kwerendzie źródłowej studium, rzucające nowe światło na rolę tych "bałtyckich chartów" w systemie obrony wybrzeża państw Układu Warszawskiego i zamykające ten etap historii przed opisem ich ostatecznego wycofania w kolejnej, trzeciej części cyklu.
- "STELLA POLARE" - krótka służba pod banderą Kriegsmarine - Freivogel Zvonimir, Frka Danijel - Publikacja ta poświęcona jest mało znanemu, a fascynującemu epizodowi z dziejów II wojny światowej na Morzu Śródziemnym i Adriatyku, jakim było przejęcie i wykorzystanie przez Niemców niedokończonego włoskiego okrętu. Autorzy, będący cenionymi badaczami historii morskiej Europy Południowej, koncentrują się na losach włoskiego torpedowca typu ARIETE, noszącego nazwę "STELLA POLARE". Okręt ten został przejęty przez wojska niemieckie w stoczni w Fiume (obecnie Rijeka) w doskonałym stanie zaawansowania prac wykończeniowych, bezpośrednio po zawarciu przez Włochy rozejmu z aliantami we wrześniu 1943 roku. Artykuł szczegółowo opisuje proces dokończenia budowy jednostki przez Niemców i jej oficjalne wcielenie do służby w Kriegsmarine w dniu 15 stycznia 1944 roku pod oznaczeniem "TA 36". Tekst analizuje parametry techniczno-taktyczne okrętu oraz jego krótką, lecz intensywną służbę operacyjną jako jednostki eskortowej na wodach Adriatyku, gdzie miał chronić niemieckie konwoje przed alianckim lotnictwem i siłami lekkimi. Narracja zamyka się dramatycznym finałem jednostki: 18 marca 1944 roku "TA 36" ("STELLA POLARE") zatonął po wejściu na minę morską w rejonie wyspy Vela Luka (lub wód Istrii, w zależności od ujęcia źródeł), kończąc swoją karierę zaledwie dwa miesiące po wejściu do służby.
- Marynarka Wojenna Malezji (część II) - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację i rozwinięcie cyklu poświęconego Królewskiej Malezyjskiej Marynarce Wojennej ("Tentera Laut Diraja Malaysia", TLDM), przenosząc ciężar analizy z historycznej genezy formacji na jej współczesny (na moment publikacji) potencjał bojowy i ambitne programy modernizacyjne. W tej drugiej części autor szczegółowo omawia strukturę i wyposażenie głównych klas okrętów wchodzących w skład floty. Sobański koncentruje się na nowoczesnych fregatach rakietowych typu LEKIU (wyposażonych w zaawansowane systemy obrony przeciwlotniczej i zwalczania okrętów podwodnych) oraz wielozadaniowych okrętach patrolowych typu KEDAH, które stanowiły trzon malezyjskich sił nawodnych i pozwalały na efektywny nadzór nad rozległymi wodami terytorialnymi. Istotnym wątkiem artykułu jest analiza strategicznego programu pozyskania pierwszych w historii tej marynarki okrętów podwodnych typu SCORPÈNE. Autor wskazuje, że ta inwestycja miała na celu nie tylko znaczące zwiększenie możliwości odstraszania, ale także podniesienie prestiżu i rangi TLDM w regionie Azji Południowo-Wschodniej. Tekst porusza także kluczowe wyzwania doktrynalne stojące przed malezyjską flotą, takie jak ochrona vitalnych szlaków żeglugowych w cieśninie Malakka, monitorowanie napięć wokół archipelagu na Morzu Południowochińskim oraz zwalczanie zagrożeń asymetrycznych, w tym piractwa i terroryzmu morskiego. Sobański nie pomija również roli elitarnych jednostek specjalnych marynarki, takich jak formacja PASKAL ("Pasukan Khas Laut"), które odgrywają coraz ważniejszą rolę w operacjach specjalnych i ochronie infrastruktury morskiej. Całość stanowi rzetelne, syntetyczne podsumowanie transformacji malezyjskiej floty z jednostki przybrzeżnej w nowoczesną marynarkę zdolną do skutecznych działań na wodach regionalnych, będąc cennym źródłem wiedzy dla analityków i entuzjastów historii morskiej tego dynamicznie rozwijającego się regionu.
Pod koniec numeru znajduje się dział z recenzjami.