Spis treści:
- Z życia flot - Malinowski Jarosław
- Czarne chmury nad Zatoką Perską - Sobański Maciej S. - Publikacja ta stanowi analityczne spojrzenie na eskalację napięć geopolitycznych i militarnych w regionie Zatoki Perskiej w połowie pierwszej dekady XXI wieku. Autor koncentruje się na rosnącym ryzyku konfliktu zbrojnego, związanym z irańskim programem nuklearnym, agresywną retoryką władz w Teheranie oraz groźbami zablokowania strategicznej Cieśniny Ormuz. Sobański szczegółowo analizuje potencjał i taktykę irańskiej marynarki wojennej oraz Marynarki Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGCN), zwracając szczególną uwagę na ich zdolności do prowadzenia asymetrycznej wojny na morzu, w tym wykorzystania floty szybkich kutrów, min morskich i pocisków przeciwokrętowych. Tekst kontrastuje te możliwości z obecnością i strukturą Sił Morskich USA (Piąta Flota) oraz ich sojuszników w regionie, oceniając gotowość zachodnich flot do neutralizacji zagrożeń i ochrony globalnych szlaków dostaw ropy naftowej. Artykuł Sobańskiego, wpisujący się w rubrykę bieżących analiz morskich, służył jako rzeczowe ostrzeżenie przed konsekwencjami ewentualnej eskalacji, ukazując Zatokę Perską jako jeden z najbardziej zapalnych punktów na mapie światowego bezpieczeństwa w tamtym okresie.
- Pięć sióstr, czyli: krążowniki typu VICTORIA LOUISE (część I) - Fatz Christoph - Publikacja ta otwiera wieloodcinkowy cykl poświęcony historii pięciu krążowników pancernopokładowych typu VICTORIA LOUISE (SMS "VICTORIA LOUISE", "HERTHA", "FREYA", "VINETA" i "HANSA"), zbudowanych dla Cesarskiej Marynarki Wojennej (Kaiserliche Marine) pod koniec lat 90. XIX wieku. W tej pierwszej części autor koncentruje się na genezie powstania tej serii jednostek, analizując polityczny i strategiczny kontekst ich zamówienia w ramach niemieckiego programu rozbudowy floty. Fatz szczegółowo omawia parametry techniczno-taktyczne okrętów, zwracając uwagę na ich konstrukcję, układ opancerzenia, uzbrojenie artyleryjskie oraz specyfikę siłowni, które czyniły z nich wszechstronne, choć pod pewnymi względami już w momencie wejścia do służby nieco przestarzałe jednostki. Tekst kreśli również wstępny zarys ich wczesnej kariery, wskazując na pierwotne przeznaczenie do zadań zwiadowczych w składzie floty, a następnie na stopniową zmianę ich roli w kierunku jednostek szkolnych i reprezentacyjnych (co potwierdza m.in. udział "VICTORII LOUISE" w pogrzebie królowej Wiktorii w 1901 roku). Artykuł stanowi rzetelne, oparte na niemieckich źródłach archiwalnych wprowadzenie do dalszych losów operacyjnych tych jednostek, które zostaną szczegółowo opisane w kolejnych odsłonach cyklu.
- "DANTE ALIGHIERI" - zapomniany jedynak (część I) - Freivogel Zvonimir - Publikacja ta otwiera cykl poświęcony historii włoskiego pancernika (drednota) "DANTE ALIGHIERI", który był pierwszą jednostką tej klasy zbudowaną dla Regia Marina. W tej pierwszej części autor, ceniony chorwacki historyk marynistyki, koncentruje się na genezie powstania okrętu oraz kontekście strategicznym, jaki towarzyszył jego zamówieniu na początku XX wieku w odpowiedzi na rozwój floty austro-węgierskiej. Freivogel szczegółowo analizuje nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne jednostki, zwracając szczególną uwagę na fakt, że był to pierwszy na świecie pancernik zaprojektowany z działami głównymi umieszczonymi w wieżach trzylufowych. Tekst omawia również parametry techniczno-taktyczne okrętu, takie jak jego wyporność (około 21 800 ton), specyfikę układu napędowego (był to pierwszy włoski okręt z czterema wałami napędowymi) oraz rozkład opancerzenia. Autor kreśli także wstępny zarys wczesnej kariery operacyjnej jednostki, w tym jej rolę jako okrętu flagowego tuż przed wybuchem I wojny światowej oraz stosunkowo ograniczone działania bojowe w trakcie konfliktu, skupiające się głównie na blokadzie wschodniego wybrzeża Adriatyku. Artykuł stanowi rzetelne, oparte na kwerendzie źródłowej wprowadzenie do dalszych losów tego "zapomnianego jedynaka", zamykając lukę w polskojęzycznym piśmiennictwie dotyczącym wczesnych włoskich drednotów i przygotowując grunt pod drugą część cyklu.
- Francuskie krążowniki 8000 t (część I) - Guiglini Jean, Moreau Albert - Publikacja ta otwiera wieloodcinkowy cykl poświęcony historii francuskich krążowników lekkich typu DUGUAY-TROUIN (określanych w literaturze jako krążowniki 8000-tonowe), w skład którego wchodziły jednostki "DUGUAY-TROUIN", "PRIMAUGUET" i "LAMOTTE-PICQUET". W tej pierwszej części autorzy koncentrują się na genezie powstania tej klasy okrętów w latach 20. XX wieku, która była bezpośrednią odpowiedzią Francji na program rozbudowy włoskiej marynarki wojennej, a w szczególności na pojawienie się szybkich krążowników typu ALBERTO DI GIUSSANO. Tekst szczegółowo omawia parametry techniczno-taktyczne tych jednostek, zwracając uwagę na ich specyficzny kompromis konstrukcyjny: silne uzbrojenie główne (osiem dział kal. 155 mm w dwudziałowych wieżach) i wysoką prędkość okupione zostały relatywnie słabym opancerzeniem, co było podyktowane sztywnym limitem wyporności standardowej do około 8000 ton. Artykuł kreśli również wstępny zarys ich wczesnej kariery i służby w składzie Marine Nationale w okresie międzywojennym, stanowiąc rzetelne, oparte na francuskich źródłach wprowadzenie do opisania ich intensywnych i burzliwych działań bojowych w trakcie II wojny światowej, które zostały przedstawione w kolejnych odsłonach tego cyklu.
- Wojna Zimowa 1939-1940 na morzu (część III) - Supłat Marek - Artykuł stanowi finałową, trzecią odsłonę cyklu poświęconego morskiemu wymiarowi konfliktu między Związkiem Radzieckim a Finlandią. W tej ostatniej części autor koncentruje się na końcowym etapie kampanii morskiej, który miał miejsce na przełomie 1939 i 1940 roku. Supłat szczegółowo opisuje, jak ekstremalne warunki zimowe i postępujące zlodzenie wód Zatoki Fińskiej skutecznie sparaliżowały aktywność większych jednostek radzieckiej Floty Bałtyckiej, zmuszając obie strony do ograniczenia działań do operacji minowych i patrolowych przy użyciu lekkich sił. Tekst analizuje kulminację wojny minowej, która okazała się kluczowym czynnikiem zniechęcającym ZSRR do dalszych ofensywnych działań na morzu, oraz omawia rolę fińskich okrętów podwodnych (takich jak "VESIKKO"), które mimo trudnych warunków hydrologicznych zdołały postawić skuteczne zagrody minowe. Artykuł zamyka się syntetycznym podsumowaniem całej kampanii morskiej w kontekście podpisania traktatu pokojowego w Moskwie 13 marca 1940 roku. Autor podkreśla asymetryczny charakter tego konfliktu, wskazując, że mimo miażdżącej przewagi liczebnej i technicznej sowieckiej floty, to Finlandia odniosła taktyczny sukces obronny. Dzięki doskonałemu wykorzystaniu znajomości lokalnych warunków, skutecznej artylerii nadbrzeżnej i agresywnej taktyce minowej, mała fińska marynarka zdołała zneutralizować zagrożenie i obronić swoje wybrzeże, co stanowi do dziś cenny przykład skutecznej obrony wybrzeża w warunkach ekstremalnych.
- Od nielegalnej akcji przez sukces do tragedii - operacje "Scorpion", "Jaywick" i "Rimau" - Kaczmarek Rafał M. - Artykuł stanowi fascynujące i szczegółowe studium przypadku działań specjalnych alianckiej jednostki Z Special Unit przeciwko japońskiej żegludze w porcie Singapuru podczas II wojny światowej. Zgodnie z wymownym tytułem, autor dzieli narrację na trzy kluczowe etapy ewolucji tej tajnej wojny na morzu. Pierwszy z nich, operacja "Scorpion", opisuje wstępne, nieautoryzowane działania zwiadowcze i koncepcyjne zainicjowane z dużej inicjatywy własnej przez porucznika Ivana Lyona, które, mimo początkowego sceptycyzmu dowództwa, stały się niezbędnym fundamentem pod przyszłe uderzenie. Drugi etap to operacja "Jaywick" (1943), uznawana za jeden z najśmielszych i najskuteczniejszych rajdów wojny, w trakcie której komandosi, wykorzystując zamaskowany jako lokalny statek rybacki "KRAIT", przeniknęli do pilnie strzeżonego portu i za pomocą min przyczepnych zatopili lub poważnie uszkodzili kilka japońskich jednostek transportowych, sami nie ponosząc przy tym żadnych strat. Finałową, tragiczną część cyklu stanowi operacja "Rimau" (1944) – ambitna, lecz fatalna w skutkach próba powtórzenia sukcesu z wykorzystaniem półzanurzalnych kajaków (folboats) i zdobytego japońskiego statku "MUSTIKA". Zespół został wykryty przed rozpoczęciem właściwego ataku, co doprowadziło do zaciętej, nierównej walki i ostatecznie do śmierci lub egzekucji wszystkich 23 uczestników, w tym samego Ivana Lyona. Tekst Kaczmarka, oparty na rzetelnej kwerendzie źródłowej, doskonale ukazuje dynamikę i ryzyko działań specjalnych na morzu, ilustrując, jak śmiała improwizacja i mistrzowskie wykonanie mogą ustąpić miejsca tragicznym konsekwencjom utraty elementu zaskoczenia w obliczu wzmocnionych środków bezpieczeństwa przeciwnika.
- Amerykańskie okręty dowodzenia (część VIa) - jednostki kierowania lądowaniem - Palasek Jarosław - Artykuł stanowi kolejną, merytoryczną odsłonę obszernego cyklu poświęconego ewolucji i specyfice amerykańskich okrętów dowodzenia (ang. command ships), które odgrywały kluczową rolę w koordynowaniu złożonych operacji desantowych podczas II wojny światowej. W tej części (VIa) autor koncentruje się na wyspecjalizowanych jednostkach kierowania lądowaniem, które były projektowane lub adaptowane do pełnienia funkcji ruchomych punktów dowodzenia bezpośrednio w strefie przybrzeżnej lub na plaży. Palasek szczegółowo analizuje ich genezę, wskazując na praktyczne potrzeby wynikające z chaosu operacji desantowych, gdzie tradycyjne, większe okręty flagowe nie mogły skutecznie zarządzać dynamiczną sytuacją na samym brzegu. Tekst omawia techniczne modyfikacje tych jednostek (często opartych na kadłubach desantowych, takich jak zmodyfikowane LCI(L) lub wyspecjalizowane warianty AGC), w tym wzmocnione systemy łączności radiowej, wyposażenie radarowe oraz rozmieszczenie stanowisk dowodzenia, które czyniły z nich niezastąpione "pływające sztaby" taktyczne. Artykuł dostarcza czytelnikowi rzetelnych danych technicznych, sylwetek oraz zarysu historii bojowej tych specyficznych jednostek, ukazując ich nieoceniony wkład w skuteczne kierowanie ogniem wsparcia, ruchem łodzi desantowych i logistyką w trakcie kluczowych kampanii na Pacyfiku i w Europie. Całość stanowi cenne dopełnienie wiedzy o amerykańskiej doktrynie wojny amfibijnej, podkreślając, jak innowacyjne podejście do dowodzenia na szczeblu taktycznym przyczyniło się do sukcesów alianckich operacji desantowych.
- Ścigacze okrętów podwodnych typu KRONSTADT (część I) - Cichy Jarosław - Artykuł otwiera wieloodcinkowy cykl poświęcony historii, konstrukcji i służbie operacyjnej radzieckich dużych ścigaczy okrętów podwodnych projektu 122bis, znanych w kodzie NATO pod nazwą KRONSTADT. W tej pierwszej części autor koncentruje się na genezie powstania tej serii jednostek, które stanowiły dopracowaną i zmasowaną produkcyjnie wersję wcześniejszych projektów (takich jak 122 i 122A). Cichy szczegółowo analizuje parametry techniczno-taktyczne okrętów, w tym ich wyporność, charakterystykę sylwetki, układ napędowy (często oparty na niezawodnych radzieckich silnikach wysokoprężnych) oraz specyficzne uzbrojenie przeciwpodwodne i artyleryjskie, które czyniły z nich wszechstronne i groźne jednostki eskortowe. Tekst stanowi również wprowadzenie do historii ich masowej budowy w stoczniach Związku Radzieckiego w latach 40. i 50. XX wieku, kładąc podwaliny pod dalszą analizę ich eksploatacji w kolejnych odsłonach cyklu. Autor zwraca uwagę na fakt, że dzięki swojej niezawodności i stosunkowo niskim kosztom produkcji, jednostki te stały się jednym z filarów radzieckiej obrony wybrzeża, a także szeroko eksportowanym towarem do państw sojuszniczych, w tym do Polski, gdzie ścigacze tego typu (np. ORP "ZWINNY" czy ORP "NIEUGIĘTY") służyły w Marynarce Wojennej przez wiele dekad. Artykuł jest cennym, merytorycznym źródłem wiedzy dla czytelników interesujących się ewolucją radzieckiej myśli technicznej w zakresie lekkich sił nawodnych okresu II wojny światowej i wczesnej zimnej wojny.
- Kutry torpedowe typu JAGUAR i ZOBEL niemieckiej Bundesmarine (część I) - Ehlers Hartmut - Publikacja ta otwiera wieloodcinkowy cykl poświęcony historii, konstrukcji i służbie operacyjnej zachodnioniemieckich kutrów torpedowych (szybkich kutrów rakietowo-torpedowych) typów JAGUAR (projekt 140) oraz ZOBEL (projekt 142). W tej pierwszej części autor, ceniony niemiecki historyk marynistyki, koncentruje się na genezie powstania tych jednostek w kontekście strategicznym wczesnej zimnej wojny. Ehlers szczegółowo analizuje parametry techniczno-taktyczne okrętów, zwracając uwagę na ich specyficzną sylwetkę, układ napędowy (oparty na silnikach wysokoprężnych zapewniających wysoką prędkość) oraz uzbrojenie, w tym wyrzutnie torpedowe i artylerię pokładową, które czyniły z nich groźne jednostki do działań w warunkach przybrzeżnych Morza Bałtyckiego i Północnego. Tekst kreśli również wstępny zarys ich wczesnej kariery operacyjnej w składzie Bundesmarine, wskazując na ich rolę w ramach doktryny obrony wybrzeża Republiki Federalnej Niemiec i współdziałania z sojuszniczymi siłami NATO. Artykuł stanowi rzetelne, oparte na niemieckich źródłach archiwalnych wprowadzenie do dalszych losów tych jednostek, w tym ich późniejszych modernizacji i eksportu, które zostały szczegółowo opisane w kolejnych odsłonach tego cyklu.
- Marynarka Wojenna Malezji (część I) - Sobański Maciej S. - Artykuł otwiera cykl poświęcony historii, strukturze organizacyjnej oraz potencjałowi bojowemu Królewskiej Malezyjskiej Marynarki Wojennej (Tentera Laut Diraja Malaysia, TLDM) w kontekście dynamicznych zmian geopolitycznych w Azji Południowo-Wschodniej. W tej pierwszej części autor koncentruje się na genezie powstania tej formacji, sięgającej czasów brytyjskiego panowania kolonialnego i okresu bezpośrednio po uzyskaniu niepodległości przez Malezję, kiedy to zaczęto budować zręby własnych, suwerennych sił morskich. Sobański szczegółowo analizuje ewolucję floty, od wczesnych, niewielkich jednostek patrolowych i trałowców, po proces intensywnego uzbrajania i modernizacji w końcówce XX i na początku XXI wieku. Tekst omawia główne klasy okrętów wchodzących w skład marynarki, w tym korwety i fregaty rakietowe, zwracając uwagę na zróżnicowane pochodzenie sprzętu (często łączące technologie zachodnie z rozwiązaniami regionalnymi) oraz na wyzwania logistyczne i szkoleniowe z tym związane. Autor zarysowuje również specyfikę doktryny morskiej Malezji, ukierunkowanej na ochronę rozległych wód terytorialnych, zabezpieczanie strategicznych szlaków żeglugowych (w tym cieśniny Malakka) oraz reagowanie na rosnące napięcia w regionie Morza Południowochińskiego. Artykuł stanowi rzetelne, syntetyczne wprowadzenie do dalszej analizy potencjału tej marynarki, w tym jej elitarnych jednostek specjalnych (takich jak PASKAL) oraz programów pozyskania nowoczesnych okrętów podwodnych, które zostały szerzej omówione w kolejnej odsłonie cyklu. Całość jest cennym źródłem wiedzy dla czytelników śledzących rozwój azjatyckich flot wojennych i ich adaptację do wymogów współczesnej wojny na morzu.
Pod koniec numeru znajduje się dział z recenzjami.