Spis treści:

• Z życia flot - Kubiszewski Piotr
• Monitory rzeczne "SZAMOS" i "KÖRÖS" (część I) - Freivogel Zvonimir - Artykuł stanowi szczegółowe studium historii austro-węgierskich monitorów rzecznych typu "KÖRÖS". Autor, będący uznanym badaczem marynarki wojennej państw Habsburgów i regionu Bałkanów, koncentruje się w tej części na genezie powstania tych jednostek, ich założeniach konstrukcyjnych oraz specyfikacji technicznej. Freivogel szczegółowo omawia proces projektowania i budowy okrętów "SZAMOS" i "KÖRÖS" w stoczniach węgierskich, analizując rozwiązania w zakresie opancerzenia, napędu i uzbrojenia, które czyniły je jednymi z najnowocześniejszych i najbardziej groźnych jednostek flotylli dunajskich na przełomie XIX i XX wieku. Artykuł zarysowuje również wczesny okres ich służby w Cesarskiej i Królewskiej Marynarce Wojennej (K.u.K. Kriegsmarine), stanowiąc merytoryczne wprowadzenie do drugiej części cyklu. W kolejnym numerze magazynu autor opisuje ich intensywne działania bojowe podczas I wojny światowej (w tym słynny ostrzał Belgradu) oraz powojenne losy pod banderami państw sukcesyjnych, w tym długotrwałą służbę w marynarce wojennej Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, a następnie Jugosławii, gdzie okręty te funkcjonowały pod nazwami "MORAVA" i "BOSNA". Całość tworzy wartościowy, techniczny i historyczny obraz rozwoju austro-węgierskiej floty rzecznej w okresie jej największej świetności.
• Krążownik "REINA VICTORIA EUGENIA" (część II) - Alamillo Alejandro A., Mitiukow Nikołaj W. - Artykuł stanowi kontynuację dziejów tego hiszpańskiego krążownika lekkiego, koncentrując się na jego burzliwych losach w okresie II Republiki Hiszpańskiej, wojny domowej oraz powojennej odbudowie. Autorzy szczegółowo opisują zmianę nazwy jednostki na "REPÚBLICA" po proklamacji republiki w 1931 roku oraz jej operacyjne wykorzystanie w pierwszych latach tego konfliktu wewnętrznego. Centralnym punktem drugiej części jest jednak gruntowna przebudowa okrętu po jego przejęciu przez siły nacjonalistyczne, w wyniku której otrzymał on nową nazwę "NAVARRA". Modernizacja ta obejmowała m.in. wymianę nadbudówek (w tym charakterystycznego, nowego mostka), adaptację systemów kierowania ogniem oraz dostosowanie uzbrojenia przeciwlotniczego do realiów II wojny światowej. Artykuł zamyka wątek tej jednostki, omawiając jej służbę w powojennej Armada Española jako jednego z filarów hiszpańskiej floty do początku lat 50. XX wieku, kiedy to ostatecznie wycofano ją ze składu floty, kończąc ponad trzy dekady jej eksploatacji. Całość tworzy spójną, techniczno-historyczną monografię ewolucji tego okrętu, od jego narodzin po kres służby.
• Kanonierki "PARAGUAY" i "HUMAITÁ" - Ehlers Hartmut - Artykuł stanowi szczegółową monografię dwóch kanonierek rzecznych typu "HUMAITÁ", zbudowanych na zamówienie marynarki wojennej Paragwaju. Autor, będący uznanym specjalistą w dziedzinie historii flot Ameryki Łacińskiej, koncentruje się w nim na okolicznościach zamówienia tych jednostek we włoskich stoczniach (Cantieri Navali Riuniti) oraz ich kluczowej roli w historii tego południowoamerykańskiego kraju. Ehlers szczegółowo opisuje specyfikację techniczną okrętów, zwracając uwagę na fakt, że ich zakup pochłonął około 15% ówczesnego produktu krajowego brutto Paragwaju, co dobitnie świadczyło o wadze, jaką przywiązywano do wzmocnienia potencjału rzecznego. Kanonierki "PARAGUAY" i "HUMAITÁ" dotarły do kraju tuż przed wybuchem wojny o Chaco (1932-1935) z Boliwią, a ich intensywna eksploatacja stała się jednym z filarów paragwajskiego wysiłku wojennego. W artykule przedstawiono ich bojowe rejsy po rzece Paragwaj, podczas których jednostki te, według przytoczonych danych, wykonały po 84 kursy (w obie strony), transportując żołnierzy, zaopatrzenie i rannych, a także udzielając wsparcia ogniowego oddziałom lądowym. Publikacja zamyka się zarysem ich dalszych losów, w tym udziału w licznych przewrotach politycznych w Paragwaju w kolejnych dekadach, ukazując te niewielkie, ale niezwykle wytrzymałe jednostki jako jedne z najważniejszych okrętów w historii tej śródlądowej republiki.
• "SYDNEY" versus "KORMORAN" - Mitrofanow Aleksandr - Artykuł stanowi szczegółową rekonstrukcję jednego z najbardziej tajemniczych i tragicznych starć morskich II wojny światowej. Autor koncentruje się w nim na wydarzeniach z 19 listopada 1941 roku, kiedy to australijski krążownik lekki HMAS "SYDNEY" starł się z niemieckim krążownikiem pomocniczym (rajderem) HSK "KORMORAN" u wybrzeży Zachodniej Australii. Mitrofanow szczegółowo analizuje okoliczności tego feralnego spotkania, w tym taktykę kamuflażu zastosowaną przez Niemców (udających neutralny statek handlowy) oraz kontrowersyjne decyzje taktyczne dowódcy australijskiego okrętu, kapitana Josepha Burnetta, który podpłynął do jednostki przeciwnika na niebezpiecznie bliską odległość, nie zachowując należytych środków ostrożności. Artykuł opisuje przebieg gwałtownej walki w zwarciu, w wyniku której obie jednostki zostały śmiertelnie uszkodzone i zatonęły. Autor zwraca szczególną uwagę na dramatyczne konsekwencje tego starcia: całkowitą utratę 645-osobowej załogi HMAS "SYDNEY" (co stanowi największą katastrofę w historii australijskiej marynarki wojennej) oraz ocalenie 318 z 399 członków załogi "KORMORANA", którzy zostali wzięci do niewoli. Publikacja zarysowuje również wieloletnią zagadkę zaginięcia wraku "SYDNEY", która została rozwiązana dopiero w 2008 roku, dostarczając końcowego potwierdzenia relacji ocalałych niemieckich marynarzy. Całość tworzy wnikliwą analizę taktyczną i historyczną tego legendarnego pojedynku na wodach Oceanu Indyjskiego.
• Japońskie lekkie krążowniki typu "AGANO" (część II) - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację wprowadzenia technicznego i opisuje intensywną, choć krótką działalność operacyjną tych jednostek w trakcie wojny na Pacyfiku. Autor szczegółowo rekonstruuje bojowe losy wszystkich czterech zbudowanych okrętów tej serii: "AGANO", "NOSHIRO", "YAHAGI" i "SAKAWA". W artykule omówiono ich zaangażowanie w kluczowe operacje Cesarskiej Marynarki Wojennej, w tym działania w ramach Połączonych Flot, eskortowanie ważnych zespołów uderzeniowych oraz udział w bitwach o Filipiny (w tym w bitwie w zatoce Leyte). Sobański zwraca uwagę na ewolucję ich wyposażenia w toku konfliktu, w szczególności na ciągłe wzmacnianie słabego początkowo uzbrojenia przeciwlotniczego w obliczu dominacji lotnictwa alianckiego na teatrze działań. Publikacja opisuje również tragiczny finał służby tych nowoczesnych jednostek: "AGANO" został zatopiony przez amerykański okręt podwodny w 1944 roku, "NOSHIRO" zginął pod bombami lotniczymi podczas bitwy w zatoce Leyte, a "YAHAGI" zatonął w trakcie samobójczej misji zespołu pancernika "YAMATO" (operacja Ten-Gō) w kwietniu 1945 roku. Jedynym ocalałym okrętem była "SAKAWA", która po kapitulacji Japonii została wykorzystana jako cel podczas powojennych testów atomowych na atolu Bikini w 1946 roku. Artykuł Sobańskiego zamyka ten wątek, tworząc kompleksową, dwuczęściową monografię tej klasy krążowników, od fazy projektowej aż po ich ostateczne zatonięcie.
• Niemieckie trałowce (część V) - losy powojenne - Federowicz Przemysław - Artykuł stanowi zwieńczenie cyklu poświęconego tej klasie jednostek, koncentrując się na ich dalszych losach po zakończeniu II wojny światowej. Autor szczegółowo opisuje powołanie 21 lipca 1945 roku Niemieckiej Służby Trałowej (German Mine-Sweeping Administration, GM-S.A. / Deutsche Minenräumdienstleitung), której zadaniem było wykorzystanie ocalałych niemieckich trałowców wraz z ich załogami do likwidacji ogromnych zagród minowych zalegających na wodach Europy, rzuconych zarówno przez siły niemieckie, jak i alianckie. Federowicz omawia administracyjny podział zdobycznych jednostek między państwa zwycięskie (m.in. ZSRR, Wielką Brytanię i USA) oraz ich operacyjne rozmieszczenie, przytaczając przykłady sformowanych we Francji dywizjonów trałowców stacjonujących w portach takich jak Lorient czy Cherbourg. Artykuł zawiera również szczegółowe podsumowanie końcowych losów każdego z omawianych okrętów, w tym ich wcielenie do powojennych marynarek wojennych lub złomowanie. Jako cenne uzupełnienie poprzedniej części, autor wyjaśnia nieścisłości historyczne dotyczące starcia z 14 czerwca 1944 roku w rejonie Jersey, w którym uczestniczył polski niszczyciel ORP "PIORUN", wskazując na podstawie źródeł, że trałowiec "M-83" został najprawdopodobniej zatopiony przez brytyjskie kutry torpedowe w pobliżu Cherbourga, a nie w wyniku ataku niszczycieli. Całość została wzbogacona o tabelaryczne zestawienie rejonów stacjonowania poszczególnych flotylli trałowców w latach 1940-1945, zamykając wyczerpującą monografię tych jednostek.
• Amerykańskie śmigłowcowce desantowe typu "IWO JIMA" (część IV) - działalność operacyjna - Palasek Jarosław - Artykuł stanowi zwieńczenie cyklu poświęconego tej serii jednostek, koncentrując się na końcowym etapie ich służby operacyjnej. Autor omawia w nim dalsze losy tych okrętów po okresie wojny w Wietnamie, wskazując na ich zaangażowanie w kolejne operacje kryzysowe i konflikty zbrojne zimnej wojny, w tym działania na Bliskim Wschodzie czy w rejonie Karaibów. Szczególną uwagę Palasek poświęca adaptacji wybranych jednostek tej klasy do nowej, wyspecjalizowanej roli okrętów wsparcia działań przeciwminowych (MCS - Mine Countermeasures Support Ship), co pozwoliło na znaczące wydłużenie ich użyteczności operacyjnej w obliczu pojawienia się nowocześniejszych platform desantowych. Artykuł opisuje również proces stopniowego wycofywania tych jednostek ze składu aktywnej floty w latach 80. i na początku 90. XX wieku, oraz ich ostateczne zastąpienie przez nowocześniejsze, wielozadaniowe okręty desantowe typu "WASP" (LHD). Całość tworzy spójne, czteroczęściowe podsumowanie historii tej serii okrętów, podkreślając ich fundamentalny wkład w ewolucję amerykańskiej doktryny wojny amfibijnej i operacji śmigłowcowych na morzu.
• Radzieckie okręty podwodne typu "YANKEE" (Projekt 667) (część II) - Radziemski Jan - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację monografii pierwszych seryjnych radzieckich atomowych okrętów podwodnych przenoszących pociski balistyczne (SSBN). W tej części autor koncentruje się na okresie intensywnego wykorzystania operacyjnego tych jednostek podczas zimnej wojny oraz na szeroko zakrojonych programach ich modernizacji, mających na celu wydłużenie żywotności i dostosowanie do zmieniających się realiów pola walki. Radziemski szczegółowo omawia powstanie i specyfikację wyspecjalizowanych wariantów tej klasy, takich jak "YANKEE NOTCH" (Projekt 667AT), przystosowany do przenoszenia pocisków manewrujących, czy "YANKEE SIDECAR" i "YANKEE STRETCH", które służyły jako platformy testowe dla nowych systemów uzbrojenia i wyposażenia hydroakustycznego. Artykuł opisuje również incydenty i awarie, które towarzyszyły służbie tych okrętów, a w końcowej części cyklu zarysowuje proces ich stopniowego wycofywania ze składu Floty Północnej i Floty Pacyficznej w latach 80. i 90. XX wieku, w wyniku wejścia w życie międzynarodowych traktatów o redukcji zbrojeń strategicznych. Całość tworzy wyczerpujące, dwuczęściowe studium techniczno-historyczne, dokumentujące kluczową rolę projektu 667 w budowaniu radzieckiego potencjału odstraszania nuklearnego na morzu.
• Rumuńskie fregaty typu "TETAL-II" - Zabłockij Władimir P. - Szczegółowe omówienie historii i specyfikacji technicznej serii jednostek, będących ważnym elementem marynarki wojennej Rumunii w okresie zimnej wojny i po jej zakończeniu. Autor, znany ukraiński badacz historii floty, koncentruje się na okrętach znanych w kodzie NATO jako "MODIFIED TETAL", "IMPROVED TETAL" lub "TETAL II" (w tym na korwetach typu "CONTRAAMIRAL EUSTAȚIU SEBASTIAN"), które zostały zbudowane w rumuńskich stoczniach (m.in. w Mangalii) w latach 80. XX wieku. Zabłockij szczegółowo analizuje ich parametry taktyczno-techniczne, wskazując na wyporność rzędu 1480 ton (standardowa) i 1600 ton (pełna), oraz na znaczącą modernizację uzbrojenia w porównaniu do wcześniejszej serii "TETAL I". W skład wyposażenia bojowego tych jednostek wchodziły m.in. armaty uniwersalne kalibru 76 mm AK-176, zestawy artyleryjskie obrony przeciwlotniczej bliskiego zasięgu (takie jak AK-630), wyrzutnie rakietowych bomb głębinowych RBU-6000, a w niektórych konfiguracjach także pociski przeciwokrętowe. Artykuł zarysowuje również tło polityczne i przemysłowe ich powstania, ukazując dążenia Rumuńskiej Republiki Ludowej do uniezależnienia się w zakresie budowy własnych, nowoczesnych jednostek nawodnych opartych na sprawdzonych radzieckich rozwiązaniach. Publikacja stanowi cenne, merytoryczne źródło wiedzy na temat specyfiki rozwoju rumuńskiej floty wojennej, dokumentując ewolucję tych jednostek od momentu wejścia do służby aż po ich późniejsze modernizacje w strukturach NATO.
• Marynarka Wojenna Albanii - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi zwięzłe, ale merytoryczne omówienie historii, struktury organizacyjnej i potencjału bojowego albańskich sił morskich. Autor koncentruje się w nim na specyfice rozwoju tej floty, która w okresie zimnej wojny była silnie uzależniona od dostaw i pomocy technicznej najpierw Związku Radzieckiego, a następnie Chin. W publikacji szczegółowo przedstawiono wyposażenie albańskiej marynarki, w tym unikalne jak na tak mały kraj posiadanie okrętów podwodnych (np. typu "WHISKEY"/"HAINAN"), a także floty ścigaczy, kutrów torpedowych i patrolowców pochodzenia radzieckiego oraz chińskiego, które stanowiły trzon jej możliwości operacyjnych na Adriatyku i Morzu Jońskim. Sobański zwraca również uwagę na trudny okres transformacji ustrojowej w latach 90. XX wieku, który przyniósł głęboki kryzys finansowy, degradację techniczną sprzętu oraz konieczność restrukturyzacji sił zbrojnych w obliczu nowych wyzwań bezpieczeństwa regionalnego. Artykuł zarysowuje wstępne kroki podejmowane przez Tiranę w kierunku modernizacji floty i dostosowania jej standardów do wymogów współpracy z państwami NATO, ukazując albańską marynarkę wojenną jako przykład małej, historycznie uwarunkowanej floty, zmagającej się z wyzwaniami przejścia od doktryny wojny ludowej do profesjonalnej obrony morskiej. Całość tworzy wartościowy przegląd specyfiki bałkańskiego komponentu morskiego na przełomie XX i XXI wieku.

Pod koniec numeru znajduje się dział recenzencki.