Spis treści:

• Z życia flot - Kubiszewski Piotr, Sobański Maciej S.
• Krążownik lekki "CAROLINE" - Ehlers Hartmut - Artykuł stanowi szczegółowe omówienie historii brytyjskiego krążownika lekkiego HMS "CAROLINE", będącego jednostką prototypową swojej podklasy w ramach szerokiego typu "C". Autor koncentruje się w nim na okolicznościach powstania i budowy okrętu w stoczni Cammell Laird, który został zwodowany i wcielony do służby w 1914 roku, tuż przed wybuchem I wojny światowej. Ehlers szczegółowo opisuje bojowe działania jednostki, ze szczególnym uwzględnieniem jej kluczowego udziału w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku, co czyni "CAROLINE" ostatnim ocalałym okrętem Wielkiej Floty (Grand Fleet) z tego legendarnego starcia. W artykule zarysowano również dalsze losy krążownika w okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej, kiedy to adaptowano go do roli okrętu-bazy i pływającego centrum dowodzenia w Belfaście. Publikacja zamyka się opisem powojennej służby jednostki oraz jej unikalnego statusu jako okrętu-muzeum, podkreślając historyczne znaczenie "CAROLINE" jako żywej pamiątki ery wielkich floty Royal Navy i pioniera w dziedzinie lotnictwa pokładowego. Całość tworzy wartościową, merytoryczną monografię tej wyjątkowej jednostki, śledząc jej dzieje od momentu położenia stępki po współczesne wysiłki konserwatorskie.
• Monitory rzeczne "SZAMOS" i "KÖRÖS" (część II) - Freivogel Zvonimir - Artykuł stanowi bezpośrednią kontynuację monografii austro-węgierskich monitorów rzecznych tego typu, koncentrując się na ich bojowym chrzcie i dalszych losach. Autor szczegółowo relacjonuje udział tych jednostek w działaniach I wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem ich historycznej roli w pierwszych godzinach konfliktu, kiedy to wzięły udział w gwałtownym ostrzale Belgradu w lipcu 1914 roku. Freivogel opisuje ich intensywne operacje na Dunaju i Sawie, w tym walki z serbską i później rumuńską artylerią nadbrzeżną, a także działania w ramach Flotylli Dunajskiej w końcowym okresie wojny. Druga, równie ważna część artykułu, poświęcona jest powojennym losom tych okrętów po rozpadzie Imperium Habsburgów. Autor dokumentuje proces przejmowania jednostek przez państwa sukcesyjne, w tym ich wcielenie w skład marynarki wojennej Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (późniejszej Jugosławii), gdzie otrzymały nowe nazwy: "MORAVA" (ex-"KÖRÖS") i "BOSNA" (ex-"SZAMOS"). Artykuł zarysowuje również ich modernizacje w okresie międzywojennym, udział w II wojnie światowej (w tym przejęcie przez siły Osi lub partyzantów) oraz ostateczne wycofanie ze służby, zamykając w ten sposób wyczerpujący, dwuczęściowy cykl poświęcony tym kluczowym jednostkom śródlądowym. Całość ukazuje nie tylko techniczną stronę tych okrętów, ale także ich długą i burzliwą historię operacyjną na wodach Europy Środkowej.
• Niemiecki krążownik lekki "EMDEN (III)" (część I) - Sobański Maciej S. - Szczegółowe wprowadzenie do historii niemieckiego krążownika lekkiego "EMDEN", będącego jedynym okrętem swojego typu i pozostającego w służbie w latach 1925-1945. W tej pierwszej części cyklu autor koncentruje się na genezie powstania projektu, okolicznościach zamówienia i procesie budowy jednostki w stoczni Reichsmarinewerft w Wilhelmshaven. Sobański szczegółowo omawia specyfikację techniczno-taktyczną okrętu, analizując jego specyficzne rozwiązania konstrukcyjne, które czyniły go jednostką przejściową między starszymi projektami z czasów I wojny światowej a nowocześniejszymi krążownikami typów "KÖNIGSBERG" czy "LEIPZIG". W artykule opisano m.in. układ napędowy, specyficzny rozkład opancerzenia oraz uzbrojenie główne i przeciwlotnicze, które definiowały możliwości bojowe tej jednostki. Ponadto publikacja zarysowuje wczesny okres eksploatacji "EMDENA" w latach 20. i 30. XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem jego kluczowej roli jako okrętu szkolnego, odbywającego liczne dalekomorskie rejsy treningowe w celu szkolenia kadr Reichsmarine, a później Kriegsmarine. Całość tworzy merytoryczne i techniczne fundamenty pod drugą część artykułu, która opisuje dalsze losy operacyjne okrętu, w tym jego udział w II wojnie światowej (m.in. w kampanii norweskiej w 1940 roku).
• Włoskie korwety "GABBIANO" (część I) - Freivogel Zvonimir - Artykuł stanowi pierwsze ogniwo specjalistycznego cyklu poświęconego tej serii jednostek. Autor, uznany chorwacki badacz historii marynarek wojennych, koncentruje się w nim na genezie powstania projektu oraz specyfikacji techniczno-taktycznej korwet typu "GABBIANO", które były najliczniejszą serią okrętów eskortowych zbudowanych dla włoskiej Regia Marina w okresie II wojny światowej (łącznie 59 jednostek). Freivogel szczegółowo omawia konstrukcję tych okrętów, zwracając szczególną uwagę na innowacyjne jak na owe czasy rozwiązania. W artykule opisano m.in. specyficzny układ napędowy, łączący silniki diesla z pomocniczymi silnikami elektrycznymi, które umożliwiały ciche podejście i skuteczne, skryte poszukiwanie nieprzyjacielskich okrętów podwodnych. Publikacja zarysowuje również proces masowej budowy tych jednostek w różnych włoskich stoczniach w latach 1939-1943. Całość tworzy merytoryczne i techniczne wprowadzenie do kolejnych części cyklu, w których autor opisuje intensywne działania bojowe tych korwet na Morzu Śródziemnym (w tym walki z alianckimi kutrami torpedowymi i samolotami) oraz ich powojenne losy pod banderami Włoch i innych państw. Artykuł ten jest uważany za jedną z najbardziej wyczerpujących monografii tej kluczowej, choć często niedocenianej, serii włoskich okrętów wojennych w polskiej literaturze przedmiotu.
• Bałtyckie "dynie" dla Caudillo - Lissaraga Antonio G. E., Mitiukow Nikołaj W. - Szczegółowe opracowanie historii pierwszych trałowców zaprojektowanych i zbudowanych w samej Hiszpanii dla tamtejszej marynarki wojennej (Armada Española). Autorzy koncentrują się w nim na genezie powstania tych jednostek, które były bezpośrednim rozwinięciem niemieckiej konstrukcji trałowców typu "M1940", co znalazło odzwierciedlenie w ich charakterystycznej, obłej sylwetce, przywołującej skojarzenia z tytułowymi "dyniami". Seria "BIDASOA" (7 jednostek) została zamówiona jeszcze w trakcie II wojny światowej (w 1944 roku), a ich budowę i wejście do służby sfinalizowano już w powojennej rzeczywistości, dając początek nowym siłom przeciwminowym Hiszpanii. Bezpośrednim następstwem tego programu była budowa kolejnej serii siedmiu okrętów typu "GUADIARO", które uzupełniły i zmodernizowały powojenny potencjał Floty pod rządami Francisco Franco ("Caudillo"). Artykuł szczegółowo omawia specyfikację techniczno-taktyczną tych okrętów, ich proces budowy w hiszpańskich stoczniach (m.in. w Kartagenie) oraz wczesne lata eksploatacji, które dały podwaliny pod rozwój specjalistycznych sił zwalczania min (MCM) w hiszpańskiej flocie. Publikacja Lissaragi i Mitiukowa jest cenionym, barwnym i merytorycznym źródłem wiedzy na temat tego kluczowego, a często pomijanego, rozdziału powojennej historii morskiej Hiszpanii.
• "Spóźnione krążowniki" (część I) - Walczyk Tomasz - Artykuł stanowi szczegółowe opracowanie historii amerykańskich krążowników lekkich (często klasyfikowanych również jako krążowniki przeciwlotnicze) typu "WORCESTER". Autor koncentruje się w nim na genezie powstania tego projektu, który był odpowiedzią United States Navy na rosnące pod koniec II wojny światowej zagrożenie ze strony lotnictwa, w tym szczególnie niebezpiecznych ataków kamikaze. Walczyk szczegółowo omawia założenia konstrukcyjne tych jednostek, zwracając uwagę na ich kluczowe uzbrojenie: nowatorskie, uniwersalne działa kalibru 152 mm (6 cali), zdolne do prowadzenia skutecznego ognia przeciwlotniczego na dużych pułapach, co wyróżniało je na tle wcześniejszych konstrukcji. Tytułowe określenie "spóźnione" trafnie odzwierciedla losy tych okrętów: choć zaprojektowane i budowane w pośpiechu w trakcie trwania konfliktu, do służby weszły już po jego zakończeniu (USS "WORCESTER" w 1948 r., a USS "ROANOKE" w 1949 r.). W pierwszej części cyklu autor przedstawia proces ich budowy, specyfikację techniczną (w tym dużą wyporność sięgającą blisko 18 000 ton i zaawansowany układ napędowy) oraz wczesne etapy eksploatacji, stanowiąc merytoryczne wprowadzenie do drugiej części artykułu, która opisuje ich krótką i naznaczoną problemami technicznymi służbę operacyjną w dobie nadchodzącej ery rakietowej. Całość ukazuje typ "WORCESTER" jako swego rodzaju technologiczny "zaułek" ewolucji okrętów artyleryjskich, będący jednocześnie ukoronowaniem koncepcji wielkokalibrowego uzbrojenia przeciwlotniczego.
• Zmienne dzieje stawiacza min "LOSSEN" i holownika "WISMAR" - Kramer Reinhard - Artykuł przedstawia niezwykłą, wielowątkową historię jednej jednostki pływającej, która służyła pod różnymi banderami i w zupełnie odmiennych rolach operacyjnych. Autor koncentruje się na duńskim stawiaczu min "LOSSEN", zbudowanym w 1910 roku, który w sposób wyjątkowy przetrwał okres obu wojen światowych. W artykule szczegółowo opisano jego losy podczas II wojny światowej, kiedy to jednostka została przejęta przez Niemcy i wykorzystywana jako dozorowiec lub pomocniczy stawiacz min pod okupacją. Najbardziej fascynującym elementem opracowania jest powojenny epizod w historii tego okrętu: po zakończeniu konfliktu jednostka trafiła do Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD), gdzie została gruntownie przebudowana i przez kolejne lata pełniła służbę jako holownik ratowniczy pod nową nazwą "WISMAR". Kramer z dużą dbałością o szczegóły dokumentuje techniczne modyfikacje, zmiany w przeznaczeniu oraz operacyjne wykorzystanie tego statku na przestrzeni dziesięcioleci, ukazując go jako unikalny przykład morskiego "długowiecznego" sprzętu, który adaptował się do zmieniających się realiów politycznych i militarnych XX wieku. Całość stanowi ciekawe studium przypadku, łączące w sobie fragmenty historii marynarek: duńskiej, niemieckiej (Kriegsmarine) i wschodnioniemieckiej (Volksmarine).
• Marynarka Wojenna Wietnamu Południowego - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi kompleksowe omówienie historii, struktury organizacyjnej i potencjału bojowego marynarki wojennej Republiki Wietnamu (VNN), która funkcjonowała w latach 1955-1975. Autor szczegółowo analizuje ewolucję tej formacji, od jej skromnych początków jako floty przybrzeżnej i rzecznej, aż po przekształcenie w znacznie większą organizację, zdolną do prowadzenia działań w tzw. "brunatnych wodach" (Brown Water Navy) oraz na otwartym morzu, w dużej mierze dzięki masowej pomocy militarnej Stanów Zjednoczonych. W publikacji Sobański systematycznie przedstawia skład floty południowowietnamskiej, opisując typy pozyskanych jednostek, w tym byłych amerykańskich kutrów wybrzeża (przeklasyfikowanych na fregaty), liczne patrolowce, ścigacze oraz specjalistyczne jednostki desantowe i rzeczne przeznaczone do walki w delcie Mekongu. Artykuł zwraca również uwagę na operacyjne wyzwania, z jakimi borykała się ta marynarka, w tym problemy z wyszkoleniem załóg, utrzymaniem skomplikowanego sprzętu i logistyką w warunkach toczącej się wojny partyzanckiej. Końcowa część opracowania poświęcona jest dramatycznemu finałowi istnienia VNN, czyli upadkowi Wietnamu Południowego w 1975 roku. Autor relacjonuje losy floty w tych ostatnich dniach, w tym masową ucieczkę części okrętów do Filipin oraz przejęcie większości pozostałych jednostek przez marynarkę wojenną Wietnamu Północnego, co definitywnie zamknęło dwudziestoletni rozdział historii tej formacji. Całość tworzy wartościowe, merytoryczne studium jednej z najbardziej specyficznych i naznaczonych wojną marynarek wojennych XX wieku.
• Radzieckie okręty podwodne typu "YANKEE" (Projekt 667) (część III) - Radziemski Jan - Artykuł stanowi zwieńczenie szczegółowej monografii poświęconej pierwszym masowo produkowanym radzieckim atomowym okrętom podwodnym przenoszącym pociski balistyczne (SSBN). W tej ostatniej części cyklu autor koncentruje się na najtrudniejszych i najbardziej dramatycznych aspektach służby tych jednostek w schyłkowym okresie zimnej wojny. Radziemski szczegółowo analizuje incydenty i awarie, z jakimi borykały się te okręty, ze szczególnym uwzględnieniem głośnej katastrofy "K-219", który zatonął w październiku 1986 roku na Morzu Sargassowym w wyniku eksplozji i pożaru w silosie rakiety balistycznej, co pociągnęło za sobą ofiary śmiertelne i skażenie radioaktywne. Istotnym wątkiem publikacji jest wpływ zmian geopolitycznych oraz postanowień międzynarodowych traktatów rozbrojeniowych (takich jak SALT i ostatecznie START I) na losy radzieckiej floty strategicznej. Autor opisuje proces masowego wycofywania podstawowych jednostek projektu 667A ("YANKEE I") ze służby liniowej w latach 80. i 90. XX wieku. Ostatni segment artykułu poświęcony jest skomplikowanemu, kosztownemu i niezwykle niebezpiecznemu dla środowiska procesowi demontażu reaktorów jądrowych oraz złomowania kadłubów tych potężnych niegdyś nosicieli broni nuklearnej (często przy udziale zagranicznych funduszy). Całość zamyka wyczerpujący, trzyczęściowy cykl, dokumentujący kluczową, choć naznaczoną awariami, rolę projektu 667 w budowaniu radzieckiej morskiej triady nuklearnej i jej ostatecznym demontażu.
• Port Namib 1986 - Sobański Maciej S. - Artykuł opisuje atak południowoafrykańskich płetwonurków bojowych z jednostki 4 Recce na angolski port Namibe (wówczas nazywany Port Namib), który miał miejsce w nocy z 3 na 4 czerwca 1986 roku. W opracowaniu Sobański szczegółowo relacjonuje tę tajną operację sił specjalnych, podczas której czterech płetwonurków zostało potajemnie wprowadzonych do portu za pomocą okrętu podwodnego. Komandosi przepłynęli do portu i umieścili miny limpet na trzech celach, co było częścią szerszej operacji południowoafrykańskich sił specjalnych przeciwko Angoli. Atak, przeprowadzony o świcie 5 czerwca 1986 roku, połączony był z ostrzałem rakietowym (użyto izraelskich rakiet Scorpion). W wyniku operacji zatopiony został statek towarowy i zniszczone dwa zbiorniki paliwa. Angola oskarżyła publicznie Republikę Południowej Afryki o przeprowadzenie tego ataku, który był jednym z epizodów wojny domowej w Angoli i konfliktu o niepodległość Namibii. Publikacja Sobańskiego stanowi cenne, szczegółowe opracowanie tej mało znanej operacji morskich sił specjalnych w kontekście konfliktów w Afryce Południowej w okresie zimnej wojny.
• Kuwejckie kutry rakietowe typu "UM AL MARADIN" - Schiele Marcin - Artykuł stanowi szczegółowe opracowanie historii tej serii szybkich jednostek uderzeniowych Marynarki Wojennej Kuwejtu. Autor koncentruje się w nim na genezie powstania tych okrętów, wskazując, że zostały one zbudowane we francuskiej stoczni Construction Mécaniques de Normandie (CMN) w Cherbourgu, w oparciu o sprawdzone i cenione rozwiązania konstrukcyjne z rodziny jednostek typu "COMBATTANTE". W publikacji Schiele opisuje specyfikację techniczno-taktyczną tych kutrów, w tym ich uzbrojenie (w tym lekkie przeciwokrętowe pociski rakietowe, takie jak Sea Skua) oraz wydajne systemy napędowe, które zapewniały im wysoką prędkość i manewrowość, czyniąc je groźnym narzędziem do walki na wodach przybrzeżnych Zatoki Perskiej. Centralnym punktem artykułu jest dramatyczna historia operacyjna tych jednostek podczas inwazji Iraku na Kuwejt w sierpniu 1990 roku. Autor relacjonuje, że w obliczu przeważających sił irackich, część kutrów zdołała w dramatycznych okolicznościach przedrzeć się do bezpiecznych portów w Bahrajnie lub Arabii Saudyjskiej, podczas gdy pozostałe zostały przejęte lub zatopione przez iracką marynarkę wojenną. Artykuł zarysowuje również powojenne wysiłki Kuwejtu na rzecz odbudowy i modernizacji jego potencjału morskiego po wojnie w Zatoce, w tym proces stopniowego zastępowania utraconych lub wyeksploatowanych jednostek nowocześniejszymi konstrukcjami w kolejnych dekadach. Całość tworzy wartościowe, merytoryczne studium małej, ale strategicznie ważnej floty kutrów rakietowych w kontekście gwałtownych konfliktów zbrojnych na Bliskim Wschodzie pod koniec XX wieku.
• Okręty-muzea w Moskwie - Bałakin Siergiej A. - Artykuł stanowi przegląd historycznych jednostek pływających, które zostały zachowane jako eksponaty muzealne w stolicy Rosji. Autor, będący znanym historykiem i autorem popularnonaukowych książek poświęconych historii floty i okrętownictwa, w swoim opracowaniu koncentruje się na unikalnym charakterze tych ekspozycji, zważywszy na śródlądowe położenie Moskwy. W artykule szczegółowo opisano prawdopodobnie najważniejsze obiekty tego typu w mieście, w tym okręt podwodny eksponowany w Muzeum Historii Rosyjskiej Marynarki Wojennej w parku Siewiernoje Tuszyno (np. jednostkę projektu 641B, taką jak "B-396", która jest uznawana za unikalny, autentyczny obiekt muzealny w stolicy, umożliwiający zwiedzającym zapoznanie się z warunkami służby na pokładzie). Bałakin zwraca również uwagę na historyczne znaczenie tych jednostek, w tym na słynny "Botik" (łódź) Piotra Wielkiego, przechowywany w majątku Izmaiłowo i uważany za "dziadka rosyjskiej floty", jako symbol narodzin rosyjskiego potencjału morskiego. Publikacja dokumentuje wysiłki na rzecz konserwacji tych obiektów oraz ich rolę w edukacji społecznej i pielęgnowaniu morskich tradycji Rosji, mimo braku bezpośredniego dostępu miasta do otwartego morza. Całość tworzy ciekawe studium przypadku adaptacji jednostek morskich do funkcji muzealnych w specyficznych warunkach geograficznych.

Pod koniec numeru znajduje się dział recenzencki.