Spis treści:

• Z życia flot - Malinowski Jarosław
• Torpedowce typu "76 T", "82 F" i "98 M" c.k. Marynarki Wojennej Austro-Węgier (część I) - Freivogel Zvonimir - Pierwsza część artykułu Zvonimira Freivogela jest poświęcona genezie, projektowaniu oraz szczegółowej budowie austro-węgierskich torpedowców pełnomorskich serii 250 ton (250-Tonnen-Typ). Autor przedstawia w niej uwarunkowania polityczne i operacyjne, które skłoniły c.k. Marynarkę Wojenną (K.u.K. Kriegsmarine) do zamówienia nowoczesnych jednostek przeznaczonych do ochrony własnych sił głównych oraz prowadzenia działań defensywnych i zaczepnych na akwenie Morza Adriatyckiego. W publikacji szczegółowo opisano proces podziału zamówień pomiędzy trzy krajowe stocznie, co miało na celu wsparcie rodzimego przemysłu stoczniowego i zaowocowało podziałem serii na trzy podtypy różniące się m.in. konstrukcją kadłuba, układem maszynowni oraz zastosowanymi turbinami parowymi. Freivogel omawia serię "76 T" ze stoczni Stabilimento Tecnico Triestino (STT) w Trieście, najliczniejszą serię "82 F" budowaną w węgierskiej stoczni Ganz-Danubius w Fiume i Porto Ré, a także serię "98 M" ze stoczni Cantiere Navale Triestino (CNT) w Monfalcone. Część I skupia się na danych taktyczno-technicznych i architekturze okrętów, analizując rozwiązania konstrukcyjne kadłuba, rozmieszczenie kotłów i turbin parowych oraz ewolucję ich opancerzenia i zapasów paliwa. Autor dokładnie charakteryzuje także pierwotne uzbrojenie artyleryjskie (działa kalibru 66 mm) i torpedowe (dwulufowe aparaty torpedowe kalibru 450 mm), wskazuje na wyposażenie do stawiania min oraz opisuje próby morskie poszczególnych jednostek tuż przed wybuchem I wojny światowej oraz w jej początkowej fazie.
• Rosyjskie okręty lotnicze do 1941 r. (część II) - Franz Maciej K. - Druga część artykułu stanowi kontynuację analizy rozwoju konstrukcji lotniskowców oraz okrętów hybrydowych w Marynarce Wojennej ZSRR w okresie międzywojennym. Podczas gdy część pierwsza skupiała się na wczesnych konceptach i adaptacjach z czasów carskich oraz okresu wojny domowej, część druga koncentruje się na dojrzałych, ambitnych projektach z lat 30. XX wieku aż do napaści III Rzeszy na ZSRR w 1941 roku. W tej części publikacji autor szczegółowo omawia ewolucję radzieckiej myśli technicznej i koncepcyjnej w zakresie lotnictwa pokładowego pod rządami Józefa Stalina. Analizuje niezrealizowane plany budowy klasycznych lotniskowców oraz hybrydowych krążowników lotniczych/artyleryjskich. Franz zwraca uwagę na fakt, że radzieccy konstruktorzy próbowali stworzyć uniwersalne jednostki bojowe (łączące cechy silnych krążowników artyleryjskich z możliwością przenoszenia grup lotniczych do osłony zespołów okrętów liniowych), nie biorąc pod uwagę negatywnych doświadczeń państw zachodnich z podobnymi projektami hybrydowymi. Autor przedstawia kontekst polityczny i doktrynalny - m.in. wielkie programy rozbudowy floty oceanicznej ZSRR (tzw. Rostowszczizna oraz programy wielkiej floty morskiej z lat 1938-1941), w ramach których planowano wcielenie lotniskowców, ale priorytet ostatecznie przyznano pancernikom i krążownikom. W artykule scharakteryzowane są także konkretne studialne projekty (m.in. projekty 71, 72 oraz propozycje amerykańskich firm, takich jak Gibbs & Cox, tworzone na zamówienie radzieckie) oraz powody, dla których żaden z tych okrętów nie trafił na pochylnię przed wybuchem wojny w 1941 roku.
• Historia operacyjna niemieckich okrętów podwodnych w II wojnie światowej - Typ "IIB" (część I) - Bukała Grzegorz - Artykuł stanowi pierwszą część szczegółowej monografii poświęconej działaniom bojowym niemieckich okrętów podwodnych typu "IIB" (jednostek od "U-7" do "U-24" oraz "U-120" i "U-121"). Autor kontynuuje w nim analizę historii operacyjnej małych przybrzeżnych U-Bootów (zwanych potocznie przez załogi "dłubankami" - "Einbaum"), skupiając się na wersji "IIB", w której wydłużenie kadłuba o 1,8 metra oraz powiększenie zbiorników paliwa znacząco zwiększyło zasięg pływania w porównaniu do wcześniejszego typu "IIA". W tej części publikacji Bukała koncentruje się na pierwszym okresie wojny (od września 1939 roku do połowy 1940 roku), opisując zarówno przedwojenne patrolowanie akwenów podczas kryzysów politycznych (Anschluss Austrii, zajęcie Sudetów), jak i intensywne patrole bojowe na Morzu Północnym, Bałtyku oraz wodach wokół Wysp Brytyjskich. Autor szczegółowo omawia zadania stawiania zagród minowych u wybrzeży Wielkiej Brytanii (m.in. w rejonie Humber, Thames czy Blyth), atakowanie żeglugi handlowej państw alianckich i neutralnych oraz udział tych niewielkich jednostek w kampanii norweskiej (operacja "Hartmut" w kwietniu 1940 roku). Artykuł zawiera chronologiczny i jednostkowy opis przebiegu służby poszczególnych okrętów typu "IIB". Bukała skrupulatnie analizuje poszczególne patrole bojowe, obsadę dowódczą, tonaż zatopionych i uszkodzonych statków oraz okrętów przeciwnika, a także starcia z alianckimi siłami ZOP. Podsumowuje również ograniczenia taktyczne typu "IIB" (trudne warunki bytowe, mały zapas torped), które ostatecznie doprowadziły do przesunięcia większości tych jednostek do zadań szkoleniowych na Bałtyku lub późniejszego przetransportowania części z nich drogą lądowo-rzeczną na Morze Czarne.
• Radziecki doświadczalny kuter torpedowy "STK-DD" (projekt 163) - Strelbickij Konstantin B. - Artykuł poświęcony jest unikalnemu, prototypowemu projektowi lekkiej jednostki uderzeniowej rozwijanemu w Związku Radzieckim pod koniec lat 30. XX wieku. Autor przedstawia w nim historię koncepcyjną i konstrukcyjną doświadczalnego kutra torpedowego "STK-DD", który miał stać się wzorcem dla nowej generacji dalekosiężnych kutrów torpedowych przeznaczonych do działań na wodach przybrzeżnych i otwartych akwenach morskich. W publikacji Strelbicki opisuje tło techniczne i założenia taktyczne projektu 163, który powstał w odpowiedz na ograniczenia masowo budowanych wówczas w ZSRR małych kutrów typu "G-5" (posiadających niewielki zasięg, słabą dzielność morską oraz niewygodny system zrzucania torped ze zjeżdżalni rufowych). Autor analizuje nowatorskie rozwiązania zastosowane w konstrukcji "STK-DD", w tym układ napędowy o zwiększonym zasięgu, układ konstrukcyjny spawanego lub mieszanego kadłuba, a także zastosowanie klasycznych wyrzutni torpedowych umożliwiających skuteczniejszy atak. Artykuł szczegółowo przedstawia przebieg budowy prototypu, próby zakładowe i państwowe jednostki oraz napotkane trudności techniczne, które wpłynęły na dalsze losy projektu 163. Strelbicki podsumowuje przyczyny, dla których doświadczalny kuter nie wszedł do produkcji seryjnej przed wybuchem II wojny światowej, wskazując jednocześnie na znaczenie wniosków wyciągniętych z testów "STK-DD" dla późniejszego rozwoju radzieckich kutrów torpedowych i ścigaczy w latach wojennych i powojennych.
• Wojenne programy rozbudowy floty krążowników Royal Navy (część I) - Bukała Grzegorz - Artykuł stanowi pierwszą część szczegółowej analizy decyzji planistycznych, politycznych i konstrukcyjnych, które kształtowały brytyjską flotę krążowników w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej oraz w pierwszych latach konfliktu. Autor przedstawia w nim wyzwania, przed jakimi stanęła Admiralicja, zmuszona do zabezpieczenia ogromnych morskich linii komunikacyjnych Imperium Brytyjskiego przy jednoczesnych ograniczeniach budżetowych i traktatowych. W tej części publikacji Bukała skupia się na analizie założeń przedwojennych programów rozbudowy floty (m.in. ustaleń traktatów morskich w Londynie i Waszyngtonie) oraz wypracowywaniu nowych koncepcji taktycznych dla krążowników lekkich i ciężkich. Autor omawia przejście Royal Navy od budowy wielkich, kosztownych krążowników do bardziej ekonomicznych serii, przeznaczonych do ochrony konwojów przed raiderami i okrętami podwodnymi, a także do osłony zespołów sił głównych przed atakami lotniczymi. Artykuł charakteryzuje proces projektowania i wdrożenia do produkcji poszczególnych typów okrętów zamawianych w ramach programów wojennych i tuż sprzed 1939 roku (m.in. krążowników przeciwlotniczych typu "DIDO" oraz wszechstronnych krążowników lekkich typu "FIJI" / "CROWN COLONY"). Bukała analizuje problemy z jakimi borykał się brytyjski przemysł stoczniowy i zbrojeniowy - w tym opóźnienia w dostawach wież artyleryjskich i nowoczesnych systemów kierowania ogniem - oraz pokazuje, jak wymogi wojny morskiej wymuszały bieżące korekty w projektach i tonażu nowo budowanych jednostek.
• Amerykańskie lotniskowce typu "MIDWAY" (część II) - Opis konstrukcji okrętów - Palasek Jarosław - Druga część artykułu Jarosława Palaska stanowi szczegółowe studium rozwiązań architektonicznych, technicznych oraz konstrukcyjnych pierwszych wielkich amerykańskich lotniskowców (CVB-41). Autor koncentruje się na analizie budowy kadłuba, opancerzenia oraz układu napędowego jednostek typu "MIDWAY" ("MIDWAY", "FRANKLIN D. ROOSEVELT", "CORAL SEA"), które w momencie projektowania i wejścia do służby tuż po zakończeniu II wojny światowej były największymi okrętami wojennymi świata. W publikacji Palasek dokładnie opisuje unikalny jak na amerykańską szkołę projektowania opancerzony pokład lotniczy (mogący wytrzymać uderzenia bomb 500-funtowych) oraz potężne opancerzenie cytadeli i grodzi pancernych, będące odpowiedzią na doświadczenia z działań wojennych na Pacyfiku i zagrożenie ze strony ataku kamikaze. Autor analizuje układ przedziałów wewnątrz kadłuba, rozwiązania ochrony podwodnej (system zbiorników i grodzi przeciwtorpedowych) oraz podział na wdrożone po raz pierwszy w tak wielkiej skali strefy wodoszczelne i pożarowe, co znacząco podnosiło żywotność okrętu. W artykule szczegółowo przedstawiono również parametry układu napędowego - potężną siłownię z czterema zespołami turbin parowych Westinghouse oraz 12 kotłami Babcock & Wilcox, generującą moc 212 000 KM i pozwalającą tym ogromnym jednostkom osiągać prędkość ponad 32 węzłów. Palasek scharakteryzował także oryginalną konfigurację wyposażenia lotniczego i pokładowego (w tym układy wind lotniczych, katapult hydraulicznych typu H-4B, systemów wychwytujących) oraz unikalne rozmieszczenie uzbrojenia artyleryjskiego składającego się z nowych, pojedynczych armat uniwersalnych kalibru 127 mm (5"/54) i automatycznych działek przeciwlotniczych kalibru 40 mm Bofors i 20 mm Oerlikon.
• Radzieckie okręty podwodne typu "GOLF" (Projekt 629) (część I) - Sobański Maciej S. - Pierwsza część artykułu Macieja S. Sobańskiego poświęcona jest genezie, projektowaniu oraz rozwiązaniom konstrukcyjnym pierwszych radzieckich okrętów podwodnych z napędem konwencjonalnym, zaprojektowanych specjalnie do przenoszenia pocisków balistycznych. Autor przedstawia w niej tło strategiczne z okresu zimnej wojny, które zmusiło ZSRR do szybkiego stworzenia morskiego komponentu sił odstraszania jądrowego zdolnego do atakowania celów na terytorium USA i NATO. W publikacji Sobański szczegółowo omawia przejście radzieckiej myśli technicznej od wczesnych prób z adaptacją pocisków balistycznych na jednostkach projektu 611 (kod NATO: "ZULU V") do stworzenia całkowicie nowego, dedykowanego typu okrętu - projektu 629 (kod NATO: "GOLF I"). Autor analizuje charakterystyczne cechy architektoniczne i konstrukcyjne jednostek, w tym potężny kiosk, w którym umieszczono pionowo trzy wyrzutnie SM-60 dla rakiet balistycznych R-13 (SS-N-4), co pozwoliło uniknąć konieczności drastycznego powiększania średnicy kadłuba sztywnego. Część I skupia się również na opisie technicznym kadłuba, układu napędowego (silniki diesla i elektryczne) oraz podstawowego uzbrojenia torpedowego przeznaczonego do samoobrony. Sobański charakteryzuje systemy kierowania ogniem rakietowym, procedury przygotowania i startu pocisków (które w pierwotnej wersji projektu 629 wymagały odpalania z powierzchni po wynurzeniu), a także opisuje proces budowy tych okrętów w stoczniach w Siewierodwińsku oraz Komsomolsku nad Amurem.
• Nieznany konflikt, Borneo 1962-1966 (część II) - Sobański Maciej S. - Druga część artykułu Macieja S. Sobańskiego stanowi kontynuację analizy morskiego i przybrzeżnego wymiaru mało znanego starcia zwanego konfrontacją indonezyjsko-malezyjską (Konfrontasi). Konflikt ten był wywołany sprzeciwem prezydenta Indonezji Sukarno wobec utworzenia Federacji Malezji i objął działania dywersyjne, rajdowe oraz patrolowe w gęsto posiekanym rzekami i wyspami rejonie wyspy Borneo oraz Cieśniny Malakka. W tej części publikacji autor koncentruje się na szczegółowym przebiegu operacji morskich z lat 1964-1966 oraz ewolucji taktyki obu stron. Sobański opisuje działania obronne i blokadowe prowadzone przez siły brytyjskiej Floty Dalekowschodniej (Far East Fleet) wspierane przez jednostki z Australii, Nowej Zelandii oraz nowo powstającej marynarki Malezji. Analizuje rolę lekkich sił nawodnych - w tym ścigaczy, przybrzeżnych trałowców adaptowanych do zadań patrolowych, poduszkowców oraz jednostek rzecznych - w uszczelnianiu granic wodnych i przechwytywaniu indonezyjskich grup dywersyjno-desantowych próbujących lądować na Borneo i Półwyspie Malajskim. Autor przedstawia również indonezyjską perspektywę i strukturę użytych przez Jakartę sił morskich i piechoty morskiej (KORMAR), uwzględniając wykorzystanie radzieckiego sprzętu dostarczonego Indonezji na początku lat 60. W artykule scharakteryzowane są konkretne incydenty, potyczki patrolowców i rajdy komandosów oraz rola lotnictwa pokładowego z brytyjskich lotniskowców. Sobański podsumowuje publikację przedstawieniem politycznego i militarnego zakończenia konfliktu po odsunięciu prezydenta Sukarno od władzy oraz podpisaniu porozumienia pokojowego w Bangkok w 1966 roku.
• Irańskie fregaty typu "SAAM" - Sobański Maciej S. - Artykuł Macieja S. Sobańskiego jest poświęcony genezie, konstrukcji oraz służbie operacyjnej czterech lekkich fregat rakietowych zamówionych przez Szacha Mohammada Rezę Pahlaviego w brytyjskich stoczniach Vosper Thornycroft oraz Vickers pod koniec lat 60. XX wieku (zbudowanych według brytyjskiego projektu "MARK 5"). Autor przedstawia w nim uwarunkowania polityczne i ambitne plany modernizacyjne Cesarskiej Marynarki Wojennej Iranu (IIN), która miała stać się główną siłą stabilizacyjną i militarną w rejonie Zatoki Perskiej. W publikacji Sobański szczegółowo charakteryzuje parametry taktyczno-techniczne okrętów ("SAAM", "ZAAL", "ROSTAM", "FARAMARZ"), w tym ich unikalny jak na owe czasy układ napędowy w systemie CODOG (połączenie turbin gazowych Rolls-Royce Olympus z silnikami wysokoprężnymi Paxman), zapewniający wysoką prędkość maksymalną sięgającą 39 węzłów. Autor opisuje zróżnicowane i nowoczesne uzbrojenie jednostek, obejmujące uniwersalne działo kalibru 114 mm (4.5 inch Mk 8), włoskie systemy artyleryjskie Sea Cat/Kongsberg, a w szczególności brytyjskie przeciwokrętowe kierowane pociski rakietowe Sea Killer (później zastępowane lub uzupełniane przez amerykańskie pociski Harpoon). Artykuł opisuje ewolucję służby tych jednostek - od reprezentowania potęgi Szacha, przez wybuch rewolucji islamskiej w 1979 roku i zmianę nazw okrętów (na "ALVAND", "ALBORZ", "SABALAN" i "SAHAND"), po ich intensywne i tragiczne użycie podczas wojny iracko-irańskiej (1980-1988) i konfliktu z USA. Sobański analizuje działania fregat w tzw. "wojnie zbiornikowców" oraz starcie z amerykańską flotą podczas operacji "Praying Mantis" w kwietniu 1988 roku, w wyniku której "SAHAND" został zatopiony przez lotnictwo US Navy, a "SABALAN" ciężko uszkodzony. Publikacja podsumowuje również powojenne odbudowy, modernizacje i dalszą służbę ocalałych jednostek pod banderą Marynarki Wojennej Islamskiej Republiki Iranu.
• Marynarka Wojenna Iranu - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi przekrojowe studium historyczno-analityczne poświęcone ewolucji, strukturze oraz potencjałowi bojowemu irańskich sił morskich od czasów panowania dynastii Pahlavi aż do początku XXI wieku. Autor przedstawia w nim uwarunkowania geostrategiczne Iranu, wynikające z kluczowego położenia nad Zatoką Perską, Cieśniną Ormuz oraz Morzem Omańskim, które zdefiniowały rolę floty jako głównego instrumentu projekcji siły i kontroli nad strategicznymi szlakami transportu ropy naftowej. W publikacji Sobański opisuje gwałtowny rozwój Cesarskiej Marynarki Wojennej Iranu w latach 60. i 70. XX wieku, kiedy to dzięki petrodolarom Szach Mohammad Reza Pahlavi zakupił nowoczesne okręty na Zachodzie (m.in. brytyjskie fregaty typu "SAAM", niszczyciele typu "BATTLE" i "SUMNER", poduszkowce "WELLINGTON" oraz francuskie kutry rakietowe typu "KAMAN"). Autor analizuje załamanie tych ambitnych planów rozbudowy w wyniku rewolucji islamskiej z 1979 roku, zerwania więzi wojskowych z USA i Zachodem oraz czystek w kadry dowódczej, co drastycznie obniżyło gotowość bojową floty tuż przed wybuchem konfliktu z Irakiem. Artykuł szczegółowo omawia trudny test, jakim dla irańskiej marynarki była wojna iracko-irańska (1980-1988), ze szczególnym uwzględnieniem "wojny zbiornikowców" oraz bezpośredniego starcia z siłami US Navy w 1988 roku (operacja "Praying Mantis"), które doprowadziło do utraty kluczowych okrętów nawodnych. Sobański charakteryzuje także proces powojennej odbudowy i przeorientowania doktryny morskiej Teheranu w latach 90., w tym zakup konwencjonalnych okrętów podwodnych typu "KILO" (projekt 877EKM) od Rosji, rozwój floty małych, szybkich łodzi motorowych i poduszkowców Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) oraz wdrożenie doktryny działań asymetrycznych w rejonie Cieśniny Ormuz.

Dodatkowo w numerze znalazło się uzupełnienie informacji o amerykańskim kutrze Coast Guard "NORTHLAND", oraz dział recenzencki.