Okręty typu "LEANDER" początkowo były klasyfikowane jako awiza, jednak w czasie budowy okręty zostały przeklasyfikowane na krążowniki II klasy. Pod względem konstrukcyjnym okręty te były podobne do awiza HMS "MERCURY", jednak dodano pokład pancerny, chroniący witalne części okrętów. |
Kraj: Wielka Brytaniaklasa: krążownik pancernopokładowy |
|
Specyfikacja |
| Nazwa okrętu | Stocznia | Położenie stępki | Wodowanie | Ukończenie budowy | Los okrętu |
| AMPHION | Pembroke DYd | 25.04.1881 | 13.10.1883 | ? 08.1886 | Sprzedany w 1906 r. |
| ARETHUSA | Robert Napier, Govan | 14.06.1880 | 23.12.1882 | 29.09.1887 | Sprzedany w 1905 r. |
| LEANDER | Robert Napier, Govan | 14.06.1880 | 28.10.1882 | 29.05.1885 | Sprzedany w 1920 r. |
| PHAETON | Robert Napier, Govan | 14.06.1880 | 27.02.1883 | 20.04.1886 | Sprzedany w 1947 r. |
Dane taktyczno-techniczne |
Wymiary:
| Wyporność pełna | 4300 ts |
| Długość całkowita | 96,01 m (315 ft 0 in) |
| Długość między pionami | 91,44 m (300 ft 0 in) |
| Szerokość | 14,02 m (46 ft 0 in) |
| Zanurzenie średnie | 6,25 m (20 ft 6 in) |
Napęd:
| Maszyny | Dwie 2-cylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami podwójnego rozprężania ("LEANDER", "ARETHUSA" i "PHAETON": Robet Napier & Sons, Govan; "AMPHION": Maudslay, Sons & Field), 12 kotłów cylindrycznych, 2 śruby |
| Ożaglowanie | Typu bark o nieznanej powierzchni, 3 maszty |
| Moc indykowana (projektowana) | 5500 ihp |
| Prędkość projektowana | 16,5 węzła |
| Paliwo | 1016 ts węgla |
| Zasięg | 11 000 mil morskich przy prędkości 10 węzłów |
Opancerzenie:
| Pokład | 38 mm (1½ in) |
| Osłony dział | 38 mm (1½ in) |
Uzbrojenie:
| Początkowe - "LEADER", "ARETHUSA" i "PHAETON" | 10 dział 152 mm (6 in) 5-tonowych RBL; 2 lekkie działa Gatlinga, 14 kartaczownic (4 Gardner, 10 Nordenfeldt); 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped |
| Początkowe - "AMPHION" | 10 dział 152 mm (6 in) 89 cwt RBL; 2 lekkie działa Gatlinga, 14 kartaczownic (4 Gardner, 10 Nordenfeldt); 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped |
| Modernizacja - "LEADER", "AMPHION" i "PHAETON" | 10 dział 152 mm (6 in) RBL; 4 działa 3-funtowe (3 pdr) QF; 2 lekkie działa Gatlinga, 10 kartaczownic ; 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped |
| Modernizacja - "ARETHUSA" | 10 dział 152 mm (6 in) 5-tonowych RBL; 8 dział 3-funtowych (3 pdr) QF; 2 lekkie działa Gatlinga, 6 kartaczownic ; 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped |
Ludzie:
| Załoga | 278 oficerów i marynarzy |
Projekt |
Krążowniki typu "LEANDER" zostały zaprojektowane przez Nataniela Barnaby w 1880 r. i początkowo były klasyfikowane jako awiza (okręty łącznikowe, z ang. despatch vessel). Konstrukcyjnie były niemal identyczne z HMS "MERCURY", jednak najważniejszą zmianą było dodanie pokładu pancernego nad maszynownią i kotłownią. Zmodyfikowano również uzbrojenie i napęd tych okrętów.
Konstrukcja |
Kadłub
Wyporność pełna okrętów wynosiła 4300 ts. Długość pomiędzy pionami wynosiła 91,44 m (300 ft 0 in), długość całkowita 96,01 m (315 ft 0 in). Szerokość okrętów liczyła 14,02 m (46 ft 0 in), natomiast zanurzenie średnie 6,71 m (22 ft 0 in). Okręty były wyposażone w lekkie ożaglowanie typu barkentyna, jednak szybko zostało ono zdjęte. Okręty miały podwójne dno na długości 45,72 m (150 ft), pod maszynownią i kotłownią. Ogólnie aranżacja kadłuba i jego wymiary były identyczne jak w HMS "MERCURY", jednak dolny pokład nad maszynownią i kotłownią wykonano ze stali pancernej o grubości 38 mm (1½ in). Okręt były dobrymi parowcami, jednak ich dzielność morska była niezbyt dobra, gdyż podlegały silnym przechyłom już przy niewielkiej fali.
Uzbrojenie
Okręty były uzbrojone w 10 dział 152 mm (6 in) RBL, 2 lekkie działa Gatlinga, 14 kartaczownic (4 Gardner, 10 Nordenfeldt) i 4 wyrzutnie (zrzutnie) torped. Działa 6-calowe występowały w dwóch odmianach. Na HMS "AMPHION" były w wersji 89 cwt natomiast na 3 pozostałych w wersji 5-tonowej. Sześć z nich było umieszczonych na burtach, na pokładzie głównym , natomiast pozostałe cztery były umieszczone skrajnie na sponsonach, pozwalających na prowadzenie ognia w kierunku dziobu i rufy. Były chronione tarczami przeciwodłamkowymi o grubości 38 mm (1½ in). W późniejszym czasie okręty poddano modernizacji uzbrojenia, montując zamiast części kartaczownic cztery (lub w przypadku HMS "ARETHUSA") osiem dział 3-funtowych. Okręty przewoziły dwa kutry torpedowe II klasy. Do ich uzbrojenia mogły być wykorzystane działa łodziowe 7-funtowe i 9-funtowe, które również mogły być używane na lądzie.
Opancerzenie
Okręty były wyposażone w pokład pancerny nad maszynowniami i kotłowniami o długości 50.29 m (165 ft) i grubości 38 mm (1½ in). Pokład te miał skosy w kierunku burt na całej swojej długości zabezpieczając częściowo przed ogniem bocznym. Duża ilość przedziałów wodoszczelnych zapewniała okrętom spory zapas pływalności w przypadku uszkodzenia. Dodatkowo na burtach znajdowały się bunkry węglowe, które stanowiły ekwiwalent opancerzenia burtowego na obszarze maszynowni i kotłowni. Tarcze przeciwodłamkowe dla dział 6-calowych miały grubość 38 mm (1½ in).
Napęd
Okręty były napędzane przez dwie 2-cylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami, dla których parę generowało 12 kotłów cylindrycznych. Dwie maszynownie i dwie kotłownie były zaaranżowane naprzemiennie i każda z maszynowni mogła dzialać niezależnie od drugiej, co minimalizowało ryzyko pozbawienia napędu w przypadku uszkodzenia. Moc osiągana przez maszyny łącznie sięgała 5500 ihp co pozwalało na osiąganie prędkości 16.5 węzła. W porównaniu do typu "IRIS" okręty miały znacznie większy zapas węgla, co przekładało się na spory zasięg, sięgający 11 000 mil morskich przy prędkości 10 węzłów. Po próbach odbiorczych HMS "PHAETON" zdecydowano się na podwyższenie u wszystkich jednostek ich kominów o 1,83 m (6 ft) , gdyż w ich pierotnej postaci powodowały znaczne zadymianie mostka. Wszystkie okręty na próbach odbiorczych znacznie przewyższyły zakładane 16,5 węzła, osiągając nawet 18 węzłów, przy maksymalnym obciążeniu maszyn. Okręty początkowo były wyposażone w lekkie ożaglowanie typu bark na trzech masztach, jednak w póżnych latach 90-tych zostało ono zdjęte.
Służba |
HMS Amphion
| 1881 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 25.04.1881 | Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Pembroke Dockyard. |
| 13.10.1883 | Wodowanie okrętu. |
| 08.1886 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 95 000 funtów za kadłub i 65 500 funtów za maszyny. Po ukończeniu okręt został skierowany do rezerwy. |
| 1886 - 12.1888 | Okręt znajdował się w rezerwie. Wziął udział w manewrach w 1887 (05.07 - 31.08) i 1888 (04.07 - 31.08) r. |
| 11.12.1888 - 25.01.1892 | Okręt został wcielony do służby w Devonport z przydziałem do Pacific Station. W 1890 r. okręt wszedl na skały w zatoce Georgia i musiał zostać zadokowany w Esquimalt i naprawiony. |
| 26.01.1892 - 28.02.1895 | Okręt został wcielony do służby na Malcie z przydziałem do służby na Pacific Station. Po powrocie do Wielkiej Brytanii został zdjęty ze służby w Devonport. |
| 01.03.1895 - 06.01.1897 | Ponowny pobyt w rezerwie. |
| 07.01.1897 - 13.02.1900 | Wcielenie okrętu do służby w Devonport z przydziałem do Pacific Station. Po powrocie okręt został zdjęty ze służby w Devonport. |
| 02.1900 - 20.09.1900 | Okręt został skierowany do remontu w Devonport. |
| 20.09.1900 | Ponowne wcielenie do służby w Devonport. I ponowny przydział do Pacific Station. |
| 01.1902 | Okręt wszedł na rafę podczas rejsu z Panamy do Callao, został poważnie uszkodzony i musiał przejść do Valparaíso na remont. Na początku sierpnia okręt wrócił do Esquimalt. |
| 05.1904 | Po powrocie do kraju okręt został zdjęty ze służby. |
| 15.05.1906 | Okręt został sprzedany do King, Garston z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 04.07.1888 - 31.08.1888 | Captain William A.D. Acland | ||
| 11.12.1888 - 25.01.1892 | Captain Edward G. Hulton (czasami jest spotykana data 18 grudnia jako zakończenie kadencji) | ||
| 18.12.1891 - 28.02.1895 | Captain John R. E. Pattisson (czasami jest spotykana data 1 marca jako zakończenie kadencji) | ||
| 07.01.1897 - 13.02.1900 | Captain Frank Finnis | ||
| 20.09.1900 - 05.1904 | Captain John Casement | ||
HMS Arethusa
| 1880 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 14.06.1880 | Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Robert Napier & Sons, Govan pod numerem stoczniowym 379. |
| 23.12.1882 | Wodowanie okrętu. |
| 29.09.1887 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 86 763 funty za kadłub i 58 435 funtów za maszyny. |
| 09.1887 - 05.1893 | Po wcieleniu do służby okręt został skierowany do rezerwy. Odbywał jedynie coroczne manewry w latach 1887 (08.07 - 01.09), 1888 (04.07 - 31.08), 1889 (18.07 - 14.09), 1890 (22.07 - 11.09) i 1892 (21.07 - 08.09). |
| 16.05.1893 - 22.07.1896 | Okręt został wcielony w Chatham z przeznaczeniem do służby na Morzu Śródziemnym. Po powrocie został zdjęty ze służby w Chatham. |
| 23.07.1896 - 11.1901 | Ponowny pobyt w rezerwie. W 1899 r. wziął udział w manewrach (11.07 - 13.08) |
| 14.11.1901 - 1903 | Okręt został wcielony do służby w Chatham z przydziałem początkowo do Pacific Station, jednak ostatecznie został wysłany jako wzmocnienie eskadry bazującej w China Station w związku z Powstaniem Bokserów. Okręt przebywał tam aż do momentu zluzowania go przez krążownik HMS "THETIS". |
| 03.04.1903 | Okręt po powrocie z Chin został zdjęty ze służby. |
| 04.04.1905 | Okręt został sprzedany do G. Garnham z przeznaczeniem na złom. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 04.07.1888 - 31.08.1888 | Captain Frederick R. Boardman (na czas manewrów) | ||
| 22.07.1890 - 11.09.1890 | Captain Thomas P.W. Nesham | ||
| 21.07.1892 - 08.09.1892 | Captain William H. Henderson | ||
| 16.05.1893 - 22.07.1896 | Captain Gerald C. Langley | ||
| 11.07.1899 - 13.08.1899 | Captain the Hon. Alexander E. Bethell (na czas manewrów - czasami spotyka się datę 28 sierpnia jako zakończenie kadencji) | ||
| 14.11.1899 - 03.04.1903 | Captain James Startin | ||
HMS Leander
| 1880 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 14.06.1880 | Położenie stępki okrętu w stoczni Robert Napier & Sons, Govan pod numerem stoczniowym 378. |
| 28.10.1882 | Wodowanie okrętu. |
| 29.05.1885 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 87 843 funtów za kadłub i 60 610 funtów za maszyny. Jednocześnie nastąpiło wcielenie okrętu do służby w Chatham. |
| 03.06.1885 | Próbne zalewanie magazynów amunicji, zakończone sukcesem. |
| 06.06.1885 - 08.06.1885 | Okręt został zaopatrzony w Sheerness w proch, pociski, żywność i prowiant. 8 czerwca okręt wyszedł w morze w celu regulacji kompasów. Dzień później odbył swoje pierwsze strzelanie. |
| 11.06.1885 - 12.06.1885 | W czasie kolejnych prób na okręcie nastąpiła awaria maszynowni, jednak robotnicy pracując bez wytchnienia usunęli ją do dnia nastepnego. |
| 17.06.1885 - 26.06.1885 | Okręt dołączył do Evolutionary Squadron w Berehaven. Dzień później okręt rozpoczął swój udział w kilkudniowych manewrach zespołu. Znalazł się w składzie okrętów mających za zadanie zablokować te, które pozostały w Berehaven. Pogoda była bardzo burzliwa i kilkukrotnie okręty były odwoływane z manewrów. Po zachodzie słońca krążownik, ostro manewrując uderzył w skałę Hornet, poważnie uszkadzając kadłub. Gdy tylko nastąpiło uderzenie, silniki zostały zatrzymane, drzwi wodoszczelne zostały zamknięte, pompy zostały uruchomione, a specjalne maty i żagle zostały umieszczone pod dnem statku. Po pewnym czasie stwierdzono jednak, że pompy mimo pracy z pełna mocą nie są w stanie zlikwidować wycieku. Następnego dnia statek został przemieszczony bliżej brzegu, aby w razie konieczności być gotowym na wprowadzenie go na brzeg, jednakże 21 czerwca nurkom udało się wykryć przeciek i zatrzymać go. Dopiero 24 czerwca okręt był na tyle gotowy, że mógł opuścić miejsce zderzenia i udać się do portu. 26 czerwca eskortowany przez HMS "MERCURY" okręt wszedł do Devonport. Późniejsze naprawy kosztowały 8947 funtów. |
| 1886 | Okręt został skierowany do China Station. |
| 05.04.1889 - 1895 | Okręt został ponownie wcielony do służby w Hongkongu, nadal z przydziałem do China Station. |
| 11.1895 - 06.1897 | Remont i modernizacja okrętu. |
| 08.06.1897 - 1900 | Ponowne wcielenie okrętu do służby w Chatham z przydziałem do Pacific Station. |
| 28.01.1901 | Okręt został zdjęty ze służby w Chatham. |
| 02.1901 - 01.1904 | Okręt znajdował się w rezerwie. W tym czasie przeszedł remont i niewielką modernizację. W 1902 r. zdecydowano o przebudowaniu go na okręt baze dla niszczycieli. W czasie przebudowy na okręcie wymieniono również kotły, na takiego samego typu jak te które były zamontowane do tej pory, jednak wyprodukowane przez Messrs. J. Brown & Co., Clydebank. |
| 01.1904 | Okręt zaczął pełnić funkcję okrętu - bazy dla niszczycieli w składzie Mediterranean Fleet. |
| 03.1910 - 01.11.1911 | Okręt pełnił funkcję okrętu - bazy dla 5. Destroyer Flotilla. |
| 1913 - 11.1914 | Okręt został przeniesiony do 7. Destroyer Flotilla. |
| 12.1914 | Okręt dotarł do Scapa Flow, gdzie pozostawał przez większą część wojny, zaspokajając potrzeby starych niszczycieli przydzielonych do Grand Fleet, przypuszczalnie również patrolując w pobliżu Scapa. |
| 04.1918 | Okręt dołączył do 3. Destroyer Flotilla. |
| 07.1918 | Zmiana przydziału na 12. Destroyer Flotilla. |
| 01.07.1920 | Okręt został sprzedany do S. Castle, Plymouth z przeznaczeniem do złomowania. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 29.05.1885 - 05.04.1889 | Captain Martin J. Dunlop | ||
| 05.04.1889 - 03.05.1892 | Captain Burges Watson | ||
| 03.05.1892 - 12.1893 | Captain William McC.F. Castle | ||
| 06.12.1893 - 11.1895 | Captain Count Frederick C. Metaxa | ||
| 08.06.1897 - 28.01.1901 | Captain Frederick F. Fegen | ||
| 21.01.1904 - 01.06.1904 | Captain John M. de Robeck | ||
| 01.06.1904 - 01.06.1906 | Captain Seymour E. Erskine | ||
| 01.06.1906 - 01.07.1907 | Captain John S. Luard | ||
| 01.07.1907 - 03.04.1909 | Captain George C. Cayley | ||
| 03.04.1909 - 08.02.1910 | Captain Herbert E. Holmes-à-Court | ||
| 08.02.1910 - 20.12.1910 | Captain Noel Grant | ||
| 20.12.1910 - 08.08.1912 | Captain Raymond A. Nugent | ||
| 08.08.1912 - 16.12.1912 | Captain Judge D'Arcy | ||
| 16.12.1912 - 01.04.1914 | Captain Victor G. Gurner | ||
| 01.04.1914 - 09.1916 | Captain Laurence R. Oliphant | ||
| 09.09.1916 - 02.1917 | Captain The Hon. Arthur L. O. Forbes-Semphill | ||
| 07.02.1917 - 15.06.1917 | Captain Henry P. V. Hickman | ||
| 15.08.1917 - 01.07.1918 | Captain Harold E. Sulivan | ||
| 15.07.1918 - 18.12.1919 | Captain Francis A. Clutterbuck | ||
HMS Phaeton
| 1880 | Złożenie zamówienia na okręt. |
| 14.06.1880 | Rozpoczęcie budowy okrętu w stoczni Robert Napier & Sons, Govan pod numerem stoczniowym 380. |
| 27.02.1883 | Wodowanie okrętu. |
| 20.04.1886 | Ukończenie budowy. Koszt wyniósł 86 763 funty za kadłub i 58 435 funtów za maszyny. Jednocześnie okręt został wcielony do służby w Chatham. |
| 25.05.1886 | Podczas ćwiczeń na morzu doszło do wypadku. Z powodu nieuwagi marynarzy wystrzelono z 4-lufowej kartaczownicy Nordenfeldt w kierunku nadbudówek okrętu i znajdujących się na pokładzie marynarzy. Czterech z nich zostało rannych, z czego trzech 2 dni później został przekazanych na ląd do szpitala. |
| 06.1887 - 25.08.1893 | Okręt został skierowany do służby na Morzu Śródziemnym. Po powrocie do Wielkiej Brytanii okręt został zdjęty ze służby w Chatham i przekazany do rezerwy. |
| 25.08.1893 - 08.06.1897 | Okręt znajdował się w rezerwie. W 1896 r. (08.07 - 19.08) okręt wziął udział w manewrach. |
| 08.06.1897 | Okręt został wcielony do służby w Devonport. |
| 26.06.1897 | Okręt wziął udział w Rewii Floty w Spithead z okazji Diamnentowego Jubileuszu. |
| 20.08.1897 | Okręt zderzył się na Kanale La Manche z niszczycielem HMS "THRASHER". Zginął jeden członek załogi niszczyciela. |
| 11.1897 | Okręt został wysłany do Pacific Station. |
| 01.06.1900 | Krążownik nieomal zderzył się z USS "IOWA" w gęstej mgle podczas zbliżania się do cieśnin nieopodal Victorii (Kolumbia Brytyjska). |
| 10.10.1900 | Okręt został ponownie wcielony do służby w Esquimalt z nowym dowódcą. |
| 07.1902 | Okręt odwiedził Acapulco, a miesiąc później zawinął do Panamy. |
| 28.04.1903 | Okręt został zdjęty ze służby. |
| 1904 | Okręt rozpoczął pełnienie służby w Devonport jako okręt treningowy. Na okręcie szkolili się m.in. palacze okrętowi. |
| 1913 | Okręt został sprzedany za 15 000 funtów do Bibby Line jako okręt treningowy dla chłopców z sierocińców. |
| 01.01.1914 | Zmieniono nazwę okrętu na "INDEFATIGABLE". Po przeróbkach w Birkenhead okręt został zacumowany 15 stycznia w New Ferry, Liverpool. |
| 1941 | Kiedy w 1941 r. zagrożenie niemieckimi nalotami stało się zbyt intensywne, zdecydowano się przenieść ośrodek treningowy na nabrzeże, natomiast "INDEFATIGABLE" zamierzano sprzedać na złom. Jednak Admiralicja odkupiła okręt i używała go pod nazwą "CARRICK II" jako hulk koszarowy w Gourock przez resztę wojny. |
| 20.01.1947 | Okręt został sprzedany do Ward, Preston z założeniem złomowania. Na miejsce przybył 4 dni później. |
Znani dowódcy (przydziały)
| 20.04.1886 - 28.11.1886 | Captain Robert H. Boyle | ||
| 28.11.1886 - 10.01.1890 | Captain William H. C. St. Clair | ||
| 10.01.1890 - 25.08.1893 | Captain Reginald N. Custance | ||
| 08.07.1886 - 19.08.1886 | Captain Charles J. Norcock | ||
| 08.06.1897 - 10.10.1900 | Captain Francis G. Kirby | ||
| 10.10.1900 - 28.04.1903 | Captain Ernest J. Fleet | ||
Galeria |
Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.

Kraj: Wielka Brytania