Albert (1883)

HMVS "ALBERT" to duża stalowa przybrzeżna kanonierka śrubowa typu Rendel (konstrukcji Armstrong B1, tzw. flat-iron gunboat), zbudowana w 1884 roku w brytyjskiej stoczni Armstrong, Mitchell and Co. dla sił morskich kolonii Wiktoria (Victorian Naval Forces). Nazwano ją na cześć księcia Alberta, męża królowej Wiktorii.
Wielka_Brytania_flagaVictoria_flagaKraj: Wielka Brytania
klasa: kanonierka śrubowa, stalowa kanonierka przybrzeżna, kanonierka Rendela, "gunboat"
 

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
ALBERT (ex. MELBOURNE) Armstrong, Mitchell and Co. 30.09.1882 06.06.1883

?.01.1884

Sprzedany w 1917 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność 350 ton angielskich
Wyporność pełna 470 ton angielskich
Długość całkowita 36,58 m (120 ft 0 in) 
Długość pomiędzy pionami 35,05 m (115 ft 0 in)
Szerokość 7,62 m (25 ft 0 in)
Zanurzenie średnie 2,90 m (9 ft 6 in)

Napęd:

Maszyny Dwie 2-cylindrowe poziome maszyny parowe z normalnie prowadzonymi korbowodami podwójnego rozprężania; nieznana liczba kotłów; 2 śruby
Ożaglowanie Pomocnicze typu szkuner o nieznanej powierzchni na dwóch masztach
Moc indykowana  400 ihp
Prędkość (pod parą) 10,2 węzła
Paliwo 60 ton węgla
Zasięg brak danych

Uzbrojenie:

Początkowe 1 działo 203 mm (8 in) L/26 12-tonowe (12-ton) Mk. VII (Elswick Pattern D) RBL; 1 działo 152 mm (6 in) L/30 4-tonowe (4-ton) RBL Mk. V (Elswick Patteron K); 2 działa 66 mm (2,6 in) L/28 9-funtowe (9 pdr) 5 cwt RBL; 2 karabiny maszynowe (kartaczownice) 25 mm (1 in) Nordenfelt Mk. III

Ludzie:

Załoga 41-55 oficerów i marynarzy

Projekt

Australia jako samodzielne, choć niekoniecznie całkowicie niepodległe, państwo powstała dopiero w 1901, w XIX wieku na terenach dzisiejszej Australii funkcjonowało sześć niezależnych kolonii brytyjskich. Przed powstaniem Związku Australijskiego w 1901 roku, obrona kolonii opierała się o posiadane przez nie własne siły morskie, oraz wydzielony zespół okrętów Royal Navy, stacjonujący na stałe w Sydney. Pięć z sześciu australijskich kolonii utworzyło własne marynarki wojenne. Były to: Nowa Południowa Walia, Queensland, Australia Południowa, Tasmania i Wiktoria (Australia Zachodnia dysponowała jedynie własnym oddziałem artylerii nadbrzeżnej). Składały się one przede wszystkim z niewielkich jednostek przeznaczonych głównie do patrolowania wód przybrzeżnych. Stała obecność okrętów brytyjskich w Australii datuje się od 1821 roku.

Stan Wiktoria utworzył własną marynarkę wojenną, która działa pod nazwą Victorian Naval Forces. W 1853 rozpoczęto budowę pierwszego okrętu - HMCS "VICTORIA", którego budowę ukończono 30 czerwca 1855. 31 maja 1856 okręt przybył do stanu Wiktoria. W 1859 sformowano brygadę morską. Następnie w 1863 brygada otrzymała status pół-milicji, ponownie przeformowana 1871, zmieniła nazwę na "Rezerwę Morską Wiktorii" i działa już jako pełny organ milicyjny. Po raz ostatni przeformowana w 1885, kiedy przyjęła nazwę "Brygady Morskiej Wiktorii". W okresie swej świetności brygada liczyła 300 milicjantów. Po olbrzymim sukcesie zakupu okrętu HMCS "VICTORIA" rząd kolonialny Wiktorii dokonał zakupu monitora HMVS "CERBERUS", wraz z zakupem tego okrętu, Royal Navy podarowała okręt liniowy HMS "NELSON". Niedługo później rząd Wiktorii zdecydował się na pozyskanie kolejnych jednostek.

Geneza powstania kanonierki HMVS "ALBERT" wiąże się bezpośrednio z narastającymi napięciami geopolitycznymi w drugiej połowie XIX wieku. Po kryzysie wschodnim w latach 1877-1878 w brytyjskich koloniach w Australii - a w szczególności w bogatej i szybko rozwijającej się Wiktorii - pojawiły się uzasadnione obawy przed ewentualną napaścią ze strony raiderów lub krążowników oceanicznych carskiej Rosji. Obawiano się, że w przypadku konfliktu zbrojnego nieprzyjacielskie okręty mogą wedrzeć się do zatoki Port Phillip, by zniszczyć infrastrukturę portową lub wymusić okup na Melbourne.

W odpowiedzi na te zagrożenia władze kolonialne zwróciły się o pomoc do brytyjskich inżynierów wojskowych. Powstały wówczas raport, opracowany przez generała sir Williama Jervoisa oraz pułkownika Petera Scratchleya, rekomendował stworzenie zintegrowanego systemu obrony wybrzeża. Jego kluczowym elementem - obok artylerii nadbrzeżnej i pól minowych - miała być lokalna flotylla przybrzeżna. Ponieważ kolonia nie dysponowała budżetem na duże i kosztowne pancerniki, zdecydowano się na rozwiązanie ekonomiczne, a zarazem groźne dla potencjalnego napastnika: wykorzystanie małych, silnie uzbrojonych kanonierek.

Wybór padł na koncepcję brytyjskiego inżyniera George'a Rendela z zakładów Elswick. Zaprojektowane przez niego jednostki (tzw. flat-iron gunboats) charakteryzowały się niską sylwetką, niewielką wypornością oraz płaskim dnem, co pozwalało im bezpiecznie operować po płytkich wodach zatoki i czyniło je trudnym celem dla wroga. Mimo skromnych rozmiarów okręty te przenosiły ciężką artylerię potrafiącą przebić pancerz nieprzyjacielskich krążowników.

W 1882 roku rząd Wiktorii zatwierdził program rozbudowy flotylli morskiej (Victorian Naval Forces) i 28 sierpnia 1882 r. złożył zamówienie w znanej angielskiej stoczni Armstrong, Mitchell and Co. Kontrakt obejmował budowę dwóch kanonierek typu Rendela - większej HMVS "VICTORIA" i mniejszej HMVS "ALBERT" - a także torpedowca I klasy HMVS "CHILDERS" oraz dwóch mniejszych torpedowców II klasy HMVS "NEPEAN" i HMVS "LONSDALE". Zamówiona jednostka została nazwana na cześć księcia Alberta, męża królowej Wiktorii, jednak zgodnie z niektórymi danymi początkowo okręt miał się nazywac "MELBOURNE", jednak nazwę zmieniono jeszcze przed wodowaniem jednostki. Okręt został zbudowany na planach stoczniowych określonych w dokumentacji jako Armstrong Type B1.

Konstrukcja

Służba

28.06.1882 Złożenie zamówienia na budowę okrętu.
30.09.1882 Położenie stępki pod budowę okrętu w stoczni Armstrong, Mitchell & Co Ltd, Elswick, Newcastle-upon-Tyne. Okrętowi nadano numer stoczniowy 454.
06.06.1883 Wodowanie okrętu.
01.1884 Ukończenie budowy, pomyślny przebieg prób morskich u wybrzeży Portsmouth oraz zakończenie odbiorów technicznych. Koszt jednostki wyniósł 27 731 funtów.
26.01.1884 Przygotowanie okrętu do wyprawy do zleceniodawcy. Zaokrętowanie załogi w Newcastle (złożonej z czynnych i byłych marynarzy Royal Navy) przed rejsem dostawczym do Australii.
03.02.1884 Wypłynięcie w rejs do Spithead wraz z kanonierką "VICTORIA"; ze względów prawnych obie jednostki zaklasyfikowano jako "okręty wojenne do dyspozycji Rządu Imperialnego", co umożliwiło im odbycie podróży jako jednostki Royal Navy.
14.02.1884 Wypłynięcie z Anglii w kierunku Gibraltaru pod dowództwem kmdr. (Captain) Alana Brodericka Thomasa (na pokładzie "VICTORIA").
21.02.1884 Przypłynięcie do Gibraltaru.
26.02.1884 Spotkanie na Malcie z nowym torpedowcem "CHILDERS".
19.03.1884 Dotarcie do portu Suakin nad Morzem Czerwonym w celu wsparcia wojsk brytyjskich w tłumieniu powstania Mahdiego w Sudanie (po tym, jak rząd Wiktorii zaoferował pomoc zbrojną).
23.03.1884 Wznowienie rejsu do Australii (z Suakin) przez Aden, Kolombo, Ocean Indyjski i Zatokę Karpentaria, po ustaleniu, że wsparcie w Sudanie nie jest konieczne.
24.05.1884 Przypłynięcie na Wyspę Czwartkową (Thursday Island), co stanowiło pierwsze przybicie do brzegów Australii; następnie rejs kontynuowano wzdłuż wschodniego wybrzeża przez Townsville i Sydney.
24.06.1884 24 czerwca 1884 o godzinie 9:00 nastąpiło zwieńczenie 19-tygodniowej podróży i uroczyste powitanie w zatoce Port Phillip przez okręt HMVS "CERBERUS".
1884 - 1893 Aktywna służba w ramach Victorian Naval Forces (udział w corocznych manewrach, ćwiczeniach na wodach Port Phillip Bay oraz okazjonalnych rejsach po Cieśninie Bassa).
02.04.1895 Przekazanie materiałów wybuchowych na okręt flagowy HMVS "NELSON" i rozpoczęcie procedury wycofywania ze służby.
20.04.1895 Dwudziestego kwietnia 1895 r. o godzinie 11:45 nastąpiło oficjalne wycofanie okrętu ze służby (out of commission) po uprzednim zdemontowaniu uzbrojenia oraz wyposażenia i rozwiązaniu załogi.
10.04.1897 Sprzedaż okrętu Departamentowi Robót Publicznych Wiktorii (Victorian Public Works Department); wykorzystanie jednostki jako holownika, do prac portowych oraz jako okrętu pomocniczego przy pracach inżynieryjnych (pogłębianie toru wodnego w przesmyku The Rip).
09.1917 Wystawienie kadłuba na sprzedaż po tym, jak zrezygnowano z planu przebudowy zarekwirowanej na potrzeby I wojny światowej jednostki na holownik wojskowy w stoczni Cockatoo Island w Sydney (ze względu na zbyt wysokie koszty). Następnie okręt został sprzedany i przebudowany na hulk-lichtugę paliwową (zbiornikowiec) do obsługi portu w Sydney.

Galeria

- Roger Chesneau, Eugene M. Kolesnik, eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860-1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Wikipedia, HMVS Cerberus, NavWeaps oraz inne strony internetowe.