Okręty Wojenne (084)

Kategoria: Okręty Wojenne
Producent: Okręty Wojenne
Nr katalogowy: BOOK448

Spis treści:

  • Z życia flot - Malinowski Jarosław
  • "YAVARÍ" - długowieczny okręt na jeziorze Titicaca - Mitrofanow Aleksandr - Artykuł opisuje niezwykłą historię peruwiańskiego okrętu "YAVARÍ" (oraz jego bliźniaczej jednostki "YAPURÁ"), którego dzieje nierozerwalnie związane są z najwyższym na świecie żeglownym jeziorem Titicaca, położonym w Andach na wysokości 3820 metrów. Zbudowane w Wielkiej Brytanii w latach 60. XIX wieku jako stalowe kanonierki, okręty zostały rozebrane na tysiące części. Ze względu na brak linii kolejowych, elementy o wadze nieprzekraczającej 200 kg każda, były transportowane na grzbietach mułów i tragarzy przez pustynię Atacama i wysokogórskie przełęcze, co zajęło łącznie kilka lat z powodu trzęsień ziemi i wojen. Przez ponad sto lat jednostki te służyły do transportu towarów i pasażerów, wielokrotnie podlegając modernizacjom, m.in. wymianie maszyny parowej na szwedzki silnik półdieslowski firmy Bolinder w 1914 roku. Z czasem, gdy flota jeziora się starzała, "YAPURÁ" przekształcono w statek szpitalny, podczas gdy "YAVARÍ" popadał w ruinę i rdzewiał przy nabrzeżu w Puno. Sytuacja zmieniła się w 1982 roku, gdy brytyjska entuzjastka techniki Meriel Larke odnalazła wrak i zainicjowała działania na rzecz jego ratunku, powołując fundację Yavarí Project. Dzięki międzynarodowym sponsorom i wolontariuszom, w tym firmom takim jak Atlas Copco czy Volvo, udało się doprowadzić do stanu używalności unikatowy, ponad 100-letni silnik półdieslowski z głowicą żarową. W 1999 roku okręt ponownie wypłynął na wody jeziora, stając się najstarszym pływającym statkiem motorowym na świecie. Obecnie "YAVARÍ", posiadający status narodowego muzeum, służy jako statek turystyczny, a jego maszynownia stanowi prawdziwą perełkę dla miłośników historii techniki.
  • Austro-węgierskie pancerniki obrony wybrzeża typu MONARCH (część I) - Freivogel Zvonimir - Pierwsza część artykułu przybliża genezę i okoliczności powstania typu MONARCH, który stanowił pierwsze nowoczesne pancerniki Cesarskiej i Królewskiej Marynarki Wojennej (K.u.k. Marine). Projekt powstał w okresie, gdy austro-węgierska flota borykała się z problemami finansowymi i presją polityczną, a także była zdominowana przez francuską teorię "Jeune École", która faworyzowała małe, tanie jednostki torpedowe nad dużymi okrętami liniowymi. Aby ominąć sprzeciw arcyksięcia Albrechta wobec budowy pełnowymiarowych pancerników, nowe jednostki oficjalnie zaklasyfikowano jako "obrońcy wybrzeża" (Küstenverteidiger). Zaprojektowane przez inżyniera Siegfrieda Poppera okręty ewoluowały od koncepcji 3800-tonowej do ostatecznej wyporności konstrukcyjnej 5600 ton. Uzbrojone w działa kal. 240 mm, były mniejsze i słabiej uzbrojone od ówczesnych standardów mocarstw morskich, co wynikało z ograniczeń finansowych oraz gabarytów dostępnych doków w Poli i Trieście. Ciekawostką jest fakt, że w testach opancerzenia zwyciężyły krajowe, jednorodne płyty ze stali niklowej z huty Witkowice, co pozwoliło zaoszczędzić dewizy i wesprzeć rodzimy przemysł. Budowę trzech jednostek ("MONARCH", "WIEN", "BUDAPEST") rozpoczęto w 1893 roku, a do służby weszły one w latach 1897-1898. Artykuł szczegółowo relacjonuje uroczystości wodowania, w których uczestniczył cesarz Franciszek Józef I oraz inni arcyksiążęta. Nazwy okrętów nawiązywały do władcy oraz dwóch stolic dualistycznej monarchii - Wiednia i Budapesztu, co miało podkreślić jedność imperium, mimo że sam cesarz wykazywał stosunkowo małe zainteresowanie sprawami morskimi.
  • Rosyjskie pancerniki typu POŁTAWA (część II) - Glock Michał - Druga część artykułu skupia się na bojowych losach trzech pancerników typu POŁTAWA ("PIETROPAWŁOWSK", "POŁTAWA", "SEWASTOPOL") podczas wojny rosyjsko-japońskiej. "PIETROPAWŁOWSK", pełniący rolę okrętu flagowego, zatonął 13 kwietnia 1904 roku po wpłynięciu na japońską minę. Eksplozja ta stała się przyczyną śmierci charyzmatycznego dowódcy Eskadry Oceanu Spokojnego, wiceadmirała Stiepana Makarowa, co stanowiło ogromny cios dla morale i dowodzenia rosyjską flotą. Losy "POŁTAWY" były wyjątkowo skomplikowane. Po uszkodzeniu w bitwie na Morzu Żółtym i późniejszym zatopieniu w Porcie Arturze przez japońską artylerię oblężniczą (haubice kal. 280 mm), okręt został podniesiony przez Japończyków, wyremontowany i wcielony do ich floty jako "TANGO". W 1916 roku Rosja odkupiła dawną jednostkę, zmieniając jej nazwę na "CZESMA". Okręt służył następnie we Flocie Oceanu Lodowatego i brał udział w interwencji w Grecji, by ostatecznie zostać złomowanym w 1924 roku z powodu skrajnego zużycia. Z kolei "SEWASTOPOL" przetrwał eksplozję miny i uczestniczył w próbie przełamania blokady Port Artura. Pod koniec oblężenia twierdzy, gdy Japończycy zdobyli Górę Wysoką i zaczęli kierować ogniem ciężkiej artylerii, pancernik odniósł krytyczne uszkodzenia. Aby uchronić okręt przed zdobyciem i chroniąc ocalałą załogę, Rosjanie przeprowadzili go na głębokie wody Zatoki Białego Wilka, gdzie został celowo zatopiony, a wrak okazał się zbyt zniszczony i zbyt kosztowny do podniesienia przez Japończyków.
  • Brytyjskie monitory typu LORD CLIVE (część II) - Sobański Maciej S. - Kontynuacja historii monitorów typu LORD CLIVE opisuje ich dalsze działania na wodach Kanału La Manche oraz na innych teatrach wojny. "LORD CLIVE" i "GENERAL CRAUFURD" aktywnie uczestniczyły w ostrzale niemieckich pozycji na wybrzeżu Belgii (m.in. Ostendy i Zeebrugge). "LORD CLIVE" pod koniec wojny przeszedł unikalną modyfikację, otrzymując potężne działo kal. 457 mm, z którego zdążył wystrzelić zaledwie kilka pocisków tuż przed zawieszeniem broni. "GENERAL CRAUFURD" testował natomiast nowe metody walki, w tym nocne ostrzały z użyciem żyroskopowych celowników oraz transportował ciężkie działa lądowe. Zupełnie inne były losy dwóch pozostałych jednostek, "EARL OF PETERBOROUGH" i "SIR THOMAS PICTON", które trafiły na Morze Śródziemne i Adriatyk. Wspierały one ogniem swojej artylerii kal. 305 mm wojska włoskie w walkach z Austro-Węgrami, m.in. podczas bitwy nad Isonzo i nad rzeką Piawą. Monitory brały również udział w ewakuacji alianckich wojsk z bazy Grado po katastrofalnej dla Włoch bitwie pod Caporetto, a także ostrzeliwały pozycje nieprzyjaciela na Bałkanach. Po zakończeniu I wojny światowej wszystkie monitory tego typu, uznane za zbędne, zostały szybko wycofane ze służby. Ich losy potoczyły się różnie: "LORD CLIVE" służył jeszcze krótko jako platforma testowa dla wieży z działami kal. 406 mm, po czym został złomowany w 1927 roku. "GENERAL CRAUFURD" trafił na złom w 1922 roku, natomiast oba monitory śródziemnomorskie ("EARL OF PETERBOROUGH" i "SIR THOMAS PICTON") zostały sprzedane niemieckim firmom złomowym i rozebrane w Bremie oraz Hamburgu na początku lat 20.
  • Francuskie krążowniki 8000 t (część Va) - Guiglini Jean, Moreau Albert - Artykuł ten szczegółowo relacjonuje okres służby pokojowym francuskiego krążownika "LAMOTTE-PICQUET" w latach 1926-1938. Po wejściu do służby okręt brał udział w wielkich rejsach dyplomatycznych i szkoleniowych, odwiedzając m.in. porty w Afryce Zachodniej, Ameryce Południowej (Brazylia, Argentyna, Urugwaj) oraz reprezentując Francję na urocznościach w Grecji. W 1930 roku na krążowniku doszło do poważnej eksplozji w pomieszczeniach poniżej mesy oficerskiej, co spowodowało ofiary śmiertelne i wymusiło gruntowny, wielomiesięczny remont w Bizercie. W latach 30. "LAMOTTE-PICQUET" uczestniczył w manewrach floty na Atlantyku i Morzu Śródziemnym, a także przeszedł modyfikacje mające na celu poprawę warunków pracy dowódcy na pomoście oraz usprawnienie systemu kierowania ogniem. W 1935 roku krążownik został przebazowany na Daleki Wschód, do Sajgonu, gdzie zastąpił "PRIMAUGUET" i objął funkcję flagowca dowódcy francuskich sił morskich w tym regionie, wiceadmirała Estevy. Na Dalekim Wschodzie okręt intensywnie patrolował wybrzeża Indochin, Chin i Japonii, pełniąc rolę narzędzia francuskiej dyplomacji i demonstracji siły. Wybuch wojny chińsko-japońskiej w 1937 roku zastał "LAMOTTE-PICQUET" w Szanghaju, gdzie francuska koncesja była narażona na "błędy" walczących stron. Krążownik musiał wykazać się dużą ostrożnością, m.in. unikając bliskich upadków japońskich bomb, które uszkodziły pobliskie jednostki i zatopiły motorówkę admirała Le Bigota, co zmusiło francuską flotę do długotrwałego utrzymywania gotowości bojowej w regionie.
  • Hongkong, grudzień 1941 - Sobański Maciej S. - Artykuł przybliża strategiczną sytuację Hongkongu w 1941 roku. Jako brytyjska kolonia koronna i ważna baza Royal Navy na Dalekim Wschodzie, enklawa ta była jednak geograficznie izolowana i niezwykle trudna do skutecznej obrony. Wraz z wybuchem wojny chińsko-japońskiej w 1937 roku i postępującą agresją Japonii, zagrożenie dla miasta dramatycznie wzrosło. Do końca 1941 roku brytyjskie siły obronne pozostawały słabe, składając się z niewielkiego, słabo wyszkolonego garnizonu piechoty, ograniczonej artylerii nadbrzeżnej i przeciwlotniczej oraz garstki przestarzałych samolotów i jednostek pływających, co w połączeniu z brakiem realnych wzmocnień z metropolii czyniło obronę niemal niemożliwą. Japoński atak rozpoczęto 8 grudnia 1941 roku, wkrótce po uderzeniu na Pearl Harbor, kiedy wojska japońskie przekroczyły granicę Nowych Terytoriów. Brytyjska "Linia Gin Drinkers", mająca stanowić główną rubież obrony, została przełamana w zaledwie dwa dni, co zmusiło obrońców do pospiesznej i chaotycznej ewakuacji na samą wyspę Hongkong. Równocześnie japońskie naloty zniszczyły nieliczne brytyjskie samoloty, uszkodziły jednostki pomocnicze Royal Navy i infrastrukturę portową, a oblężeni obrońcy zaczęli borykać się z dotkliwym brakiem wody pitnej i rosnącymi stratami w ludziach. Ostateczna faza obrony rozpoczęła się w nocy z 18 na 19 grudnia, gdy Japończycy wylądowali na wyspie Hongkong, skutecznie rozcinając alianckie siły na dwie odizolowane części. Mimo zaciętego oporu, w tym desperackich ataków kutrów torpedowych Royal Navy na japońskie jednostki desantowe, obrońcy zostali przytłoczeni liczebnością i determinacją przeciwnika. 25 grudnia 1941 roku gubernator Sir Mark Young formalnie poddał miasto. Niewielkiej grupie brytyjskich marynarzy i chińskich urzędników udało się zbiec na kutrach torpedowych do kontynentalnych Chin, podczas gdy reszta załogi i ludności cywilnej trafiła do długiej i surowej japońskiej niewoli.
  • Radzieckie kutry torpedowe typu G-5 (część IV) - Ochmiński Grzegorz - Artykuł kontynuuje szczegółową historię techniczną i operacyjną radzieckich kutrów torpedowych typu G-5, koncentrując się na ich służbie podczas II wojny światowej. Tekst zawiera obszerną, tabelaryczną ewidencję poszczególnych jednostek, wymieniającą ich numery burtowe, daty budowy, modernizacji oraz historię operacyjną w ramach różnych związków taktycznych, w tym Floty Oceanu Spokojnego, Flotylli Amurskiej, Wołżańskiej, a także jednostek przeniesionych na Morze Czarne i Bałtyk. Zapisy operacyjne podkreślają zróżnicowane role, jakie odgrywały te małe, szybkie jednostki w warunkach wojennych. Choć pierwotnie zaprojektowane do ataków torpedowych, wiele z nich wykorzystywano do patrolowania wybrzeża, rozpoznania, osłony konwojów i służby dozorowej, co wynikało ze zmieniającego się charakteru wojny oraz ich dużej podatności na ogień lotnictwa i artylerii przeciwnika. Część jednostek została nawet przetransportowana koleją z Dalekiego Wschodu na zachodnie teatry działań wojennych, aby wzmocnić tamtejsze, mocno obciążone walką flotylli. Autor odnotowuje również ostateczne losy tych kutrów. Niektóre zginęły w walce, na przykład wchodząc na miny lub niszczony przez naloty (jak we Flotylli Azowskiej). Inne przetrwały wojnę, ale w powojennej rzeczywistości szybko uznano je za przestarzałe; zostały rozbrojone, przeklasyfikowane na jednostki pomocnicze lub zezłomowane pod koniec lat 40. XX wieku. Przedstawione zestawienia stanowią cenne, encyklopedyczne źródło informacji o historii służby każdego konkretnego kadłuba.
  • Bocznokołowe lotniskowce ("WOLVERINE", "SABLE") - Palasek Jarosław - Artykuł opisuje niezwykłe pochodzenie dwóch śródlądowych lotniskowców szkolnych, USS "WOLVERINE" (IX-64) i USS "SABLE" (IX-81), powstałych w Stanach Zjednoczonych podczas II wojny światowej. Ze względu na zagrożenie ze strony niemieckich U-bootów na wschodnim wybrzeżu i pilną potrzebę masowego szkolenia pilotów w lądowaniu na pokładach lotniskowców, US Navy szukała bezpiecznej, śródlądowej lokalizacji. Wybrano Wielkie Jeziora, jednak pełnomorskie lotniskowce nie mogły przepłynąć przez wąskie śluzy Drogi Wodnej Świętego Wawrzyńca, co wykluczyło ich użycie. Rozwiązaniem okazała się konwersja istniejących, dużych wycieczkowców z napędem bocznokołowym. Nabyty wycieczkowiec "SEEANDBEE" został przebudowany na "WOLVERINE", a następnie "GREATER BUFFALO" stał się "SABLE". Jednostki te pozbawiono luksusowych wnętrz pasażerskich i wyposażono w płaskie pokłady lotnicze (drewniane na "WOLVERINE", eksperymentalnie stalowe na "SABLE"), liny hamujące i niewielką nadbudówkę wyspową imitującą prawdziwe lotniskowce, choć nie posiadały one hangarów, wind ani uzbrojenia. Bazujące w Chicago okręty, żargonowo zwane "Słodkowodną Marynarką Wojenną", prowadziły intensywne szkolenia przez cały rok, nawet w surowych warunkach zimowych. Zakwalifikowały tysiące pilotów i członków obsługi pokładu na różnych typach maszyn, w tym Wildcat, Dauntless i Avenger. Mimo ponad 200 wypadków i utraty kilkudziesięciu samolotów, które spoczęły w głębinach jeziora Michigan, program odniósł ogromny sukces. Znacznie przyczynił się do zwycięstwa USA na Pacyfiku, a przy tym nie spowodował żadnej ofiary śmiertelnej bezpośrednio z winy specyfiki operacji na tych jednostkach.
  • Plany rozbudowy PMW i ich realizacja w latach 1945-1991 (część I) - Zalewski Bogdan - Artykuł analizuje powojenne plany odbudowy i rozwoju Polskiej Marynarki Wojennej, które były silnie uzależnione od radzieckich doktryn strategicznych i politycznego podporządkowania Warszawie. Wstępne plany z lat 1946-1948 koncentrowały się na utworzeniu czterech nadmorskich obszarów obrony (postomiński, kołobrzeski, szczeciński, gdyński) oraz pozyskaniu skromnej floty trałowców, ścigaczy i kilku jednostek pomocniczych, w tym powrocie do kraju przedwojennych okrętów, takich jak ORP "BŁYSKAWICA". W miarę zaostrzania się zimnej wojny opracowywano bardziej ambitne koncepcje, takie jak plan na lata 1947-1959, przewidujący budowę floty o wyporności 45 tys. ton z krążownikami i niszczycielami, czy sześcioletni plan z 1948 roku kładący nacisk na rozwój artylerii nadbrzeżnej i lotnictwa morskiego. Jednak te śmiałe wizje były wielokrotnie skalowane w dół lub odrzucane przez radzieckich doradców i polskie kierownictwo ze względu na ograniczenia gospodarcze państwa oraz strategiczne przesunięcie akcentów na wojska lądowe i postawę ściśle defensywną w ramach Układu Warszawskiego. Do końca 1949 roku polska marynarka wojenna pozostała formacją skromną, dysponującą 33 okrętami bojowymi i 50 jednostkami pomocniczymi, z których wiele było przestarzałych, wyeksploatowanych lub pochodziło z różnych, przypadkowych źródeł (radzieckich, polskich lub z demobilu alianckiego). Brak jasnej, samodzielnej koncepcji strategicznej oraz chroniczny niedobór wykwalifikowanych oficerów hamowały jej rozwój. Artykuł kończy ten fragment stwierdzeniem, że rola marynarki ograniczała się głównie do obrony wybrzeża i szkolenia, co stanowiło wstęp do bardziej ustrukturyzowanej, zależnej od ZSRR modernizacji w latach 50.
  • Amerykańskie okręty dowodzenia (część IX) - pomocnicze uniwersalne okręty sztabowe - Palasek Jarosław - Ta część artykułu koncentruje się na wykorzystaniu pomocniczych uniwersalnych okrętów sztabowych (AGF) przez US Navy, w tym przebudowanych tendrów wodnosamolotów, tendrów niszczycieli i doków desantowych. Opisano służbę tendrów wodnosamolotów typu BARNEGAT, takich jak USS "DUXBURY BAY", USS "GREENWICH BAY" i USS "VALCOUR", które od końca lat 40. do lat 60. pełniły funkcję okrętów flagowych dowódcy Sił Środkowego Wschodu, operując głównie w Zatoce Perskiej i na Oceanie Indyjskim, a także angażując się w akcje humanitarne i dyplomatyczne. Tekst omawia również tendry niszczycieli, takie jak USS "SHENANDOAH" i USS "PIEDMONT". Choć ich główną rolą było zapewnienie mobilnego zaplecza remontowego dla dywizjonów niszczycieli, jednostki te bywały wykorzystywane jako okręty flagowe. "PIEDMONT" pełnił tę funkcję dla sił blokadowych podczas wojny koreańskiej, a później dla Drugiej Floty. Artykuł podkreśla ich bogatą historię operacyjną, obejmującą deploymenty na Morze Śródziemne, Zachodni Pacyfik oraz udział w działaniach podczas wojny wietnamskiej i kryzysów na Bliskim Wschodzie. Na koniec artykuł opisuje konwersję doków desantowych (LPD) na okręty sztabowe AGF, w szczególności USS "LA SALLE" i USS "CORONADO". Zostały one zmodyfikowane poprzez dodanie rozbudowanych pomieszczeń dowodzenia, łączności satelitarnej i hangarów dla śmigłowców. "LA SALLE" długo służył jako okręt flagowy Sił Środkowego Wschodu, a później Szóstej Floty na Morzu Śródziemnym, podczas gdy "CORONADO" operował w składzie Trzeciej i Siódmej Floty, pełniąc nawet rolę "Morskiego Laboratorium Bojowego" do testowania nowych systemów dowodzenia C4I przed ostatecznym wycofaniem ze służby.
  • "K-19" pływająca "Hiroszima" - Radziemski Jan - Artykuł przybliża tragiczną i niesławną historię radzieckiego atomowego okrętu podwodnego "K-19", ochrzczonego przez marynarzy mianem "Hiroszima" z powodu serii katastrof, jakie go spotkały. Pierwszy poważny incydent miał miejsce 4 lipca 1961 roku podczas ćwiczeń na północnym Atlantyku, gdy awaria instalacji chłodzącej doprowadziła do gwałtownej utraty czynnika chłodzącego w prawoburtowym reaktorze jądrowym. W obliczu braku zapasowego systemu chłodzenia, załoga stanęła w obliczu realnego zagrożenia stopieniem się rdzenia i wybuchem jądrowym. W desperackiej i bohaterskiej próbie zapobiegnięcia katastrofie, grupa marynarzy pod dowództwem porucznika Borysa Korcziłowa dobrowolnie weszła do silnie napromieniowanego przedziału reaktorów. Wyposażeni jedynie w podstawowe kombinezony przeciwchemiczne, ręcznie zmontowali prowizoryczny system chłodzenia, spawając rury dostarczające zimną wodę bezpośrednio do rdzenia reaktora. Akcja ta pozwoliła schłodzić reaktor i uniknąć wybuchu, ale kosztowała życie ośmiu członków załogi, którzy wkrótce zmarli na ostrą chorobę popromienną, a wielu innych doznało trwałego, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Artykuł opisuje również drugą wielką katastrofę z 24 lutego 1972 roku, gdy pęknięcie rurociągu hydraulicznego pod wysokim ciśnieniem w dziewiątym przedziale doprowadziło do wycieku oleju na rozgrzany filtr powietrza i wybuchu gwałtownego pożaru. Ogień i toksyczny dym zabiły 28 marynarzy, z których wielu pozostało na swoich stanowiskach, aby utrzymać okręt przy życiu i zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się katastrofy. Mimo tych poważnych awarii, "K-19" został wyremontowany i służył przez kolejne prawie dwie dekady, stając się symbolem zarówno wad radzieckiej inżynierii, jak i niezwykłego poświęcenia jego załóg.

Pod koniec numeru znajduje się dział z recenzjami.

Numer w serii 83
Numer ISSN 1231-014X
Język Polski
Rok wydania 2007
Ilość stron 106
Wielkość i forma pliku PDF 7285 KB / 85 720 KB
Tematyka
  • Historia wojennomorska
  • Technika wojennomorska
Okres XX wiek
Konflikt
  • Wojna domowa w Somalii (1991-1993)
  • I wojna w Zatoce Perskiej (1990-1991)
  • Wojna iracko-irańska (1980-1988)
  • Kryzys sueski (1956)
  • Wojna wietnamska (1955-1975)
  • Wojna koreańska (1950-1953)
  • Zimna Wojna (1947-1991)
  • II wojna światowa (1939-1945)
  • Radziecko-japońskie walki graniczne (1938-1939)
  • Wojna chińsko-japońska (1937-1945)
  • I wojna światowa (1914-1918)
  • Wojna rosyjsko-japońska (1904-1905)

Wyszukiwarka

Filtr

Skasuj