Spis treści:
- Z życia flot - Malinowski Jarosław
- Krach programu LCS? - Sobański Maciej S. - W kwietniu 2007 roku amerykańska marynarka wojenna (U.S. Navy) oficjalnie anulowała budowę drugiego okrętu serii LCS (Littoral Combat Ship), oznaczonego jako LCS 3, który miał powstać w stoczni koncernu Lockheed Martin. Decyzja ta była bezpośrednim skutkiem drastycznego wzrostu kosztów w trakcie budowy prototypowej jednostki LCS 1 "FREEDOM", gdzie ustalona w kontrakcie cena została przekroczona o około 130-155 mln USD. Po fiasku 90-dniowych negocjacji cenowych między U.S. Navy a koncernem odstąpiono od kontynuowania budowy, co w pokojowej praktyce amerykańskiej floty jest rzadko spotykanym zjawiskiem. Sytuacja ta naruszyła stabilność całego, niezwykle ambitnego programu LCS, który pierwotnie zakładał pozyskanie aż 55 szybkich i uniwersalnych jednostek przeznaczonych do działań w strefie przybrzeżnej. Drugi główny wykonawca, koncern General Dynamics budujący prototypy LCS 2 "INDEPENDENCE" oraz LCS 4, również znalazł się pod szczególną kontrolą U.S. Navy, która zastrzegła sobie możliwość wstrzymania lub anulowania prac w razie gwałtownego wzrostu kosztów. Mimo tych poważnych problemów finansowych i organizacyjnych marynarka wojenna wciąż deklaruje duże zainteresowanie realizacją tej koncepcji. Koncepcja szybkich okrętów przybrzeżnych o modułowym systemie uzbrojenia ewoluowała od 2001 roku, doprowadzając w 2004 roku do wyboru dwóch odmiennych projektów: jednokadłubowej jednostki Lockheed Martin oraz trimarana General Dynamics. Autor artykułu zauważa, że restrykcyjne finansowanie innowacyjnych rozwiązań w budownictwie okrętowym historycznie prowadziło do powstawania konstrukcji niespełniających oczekiwań. Ponadto nad całą realizacją programu mocnym cieniem kładzie się bieżący brak środków finansowych, spowodowany nadmiernym zaangażowaniem militarnym Stanów Zjednoczonych w różnych punktach globu.
- Pięć sióstr, czyli krążowniki typu VICTORIA LOUISE (część IV) - Fatz Christoph - Czwarta część monografii Christopha Fatza poświęconej krążownikom typu VICTORIA LOUISE skupia się na okresie, w którym te niemieckie jednostki - ze względu na szybki postęp technologiczny - przestały spełniać wymogi nowoczesnego pełnomorskiego okrętu bojowego pierwszej linii. W tej części autor szczegółowo omawia przeprowadzone w latach 1905-1911 gruntowne przebudowy i modernizacje, które objęły m.in. układ napędowy, kotłownie oraz sylwetkę okrętów (w tym redukcję liczby kominów). Artykuł opisuje także proces przekształcania "pięciu sióstr" ("VICTORIA LOUISE", "HERTHA", "FREYA", "VINETA" i "HANSA") w wyspecjalizowane okręty szkolne dla kadetów marynarki wojennej. Fatz przedstawia przebieg służby w tej nowej roli, uwzględniając rejsy dalekomorskie, działalność reprezentacyjną oraz specyfikę szkolenia przyszłych kadr Cesarstwa Niemieckiego w przededniu I wojny światowej. W końcowej części tekstu autor przybliża losy poszczególnych jednostek po wybuchu konfliktu w 1914 roku, kiedy to ich przestarzała konstrukcja wymusiła ograniczenie zastosowania bojowego - m.in. do roli krążowników obrony wybrzeża czy pływających koszar - a także ich ostateczne wycofanie ze służby i przekazanie do stacji złomowych w okresie powojennym.
- Rosyjskie pancerniki typu POŁTAWA (część I) - Glock Michał - Pierwsza część opracowania Michała Glocka przybliża genezę oraz proces powstawania rosyjskich pancerników z końca XIX wieku, do których należały "PIETROPAWŁOWSK", "POŁTAWA" oraz "SEWASTOPOL". Okręty te budowano w obliczu dynamicznie zmieniających się sojuszy politycznych oraz narastających napięć z Niemcami. W tekście szczegółowo przeanalizowano rozwiązania konstrukcyjne kadłuba, przy czym mocno zaznaczono silne inspiracje i wzorowanie się na ówczesnych szkołach francuskich. Oprócz samej bryły kadłuba opisano również zastosowany system opancerzenia oraz skomplikowaną siłownię okrętową. Autor zwraca szczególną uwagę na potężne i nowoczesne jak na owe czasy uzbrojenie pancerników. Na system ten składała się zarówno potężna artyleria główna, jak i skuteczna artyleria średnia oparta na systemie Canet.
- Brytyjskie monitory typu LORD CLIVE (część I) - Sobański Maciej S. - Artykuł omawia genezę oraz okoliczności powstania brytyjskich ciężkich monitorów z okresu I wojny światowej. Jednostki te zostały zaprojektowane z myślą o realizacji konkretnych zadań taktycznych, takich jak skuteczne wsparcie wojsk lądowych oraz niszczenie silnie bronionych celów brzegowych. Projektowanie i budowa wiązały się z poważnymi problemami, w tym z ogromnymi trudnościami w pozyskaniu nowoczesnej i odpowiedniej artylerii. Aby rozwiązać ten problem, podjęto drastyczną decyzję o demontażu przestarzałych pancerników typu MAJESTIC w celu adaptacji ich wież artyleryjskich z działami kalibru 305 mm. Wieże te poddano następnie specjalistycznej modernizacji mającej na celu zwiększenie donośności ognia. W dalszej części materiału przedstawiono kluczowe parametry taktyczno-techniczne oraz szczegóły dotyczące specyficznego opancerzenia tych nietypowych okrętów bojowych.
- Lotniskowce na Wołdze - nieznany epizod wojny domowej w Rosji - Franz Maciej K. - Artykuł rzuca światło na fascynujący i mało znany epizod z okresu wojny domowej w Rosji, jakim było wykorzystanie prymitywnych lotniskowców rzecznych. Do celów tych zaadaptowano zwykłe barki transportowe, które przystosowano do bezpiecznego przewozu oraz wodowania wodnosamolotów. Jednostki te, noszące nazwy takie jak "KOMUNA", "SWOBODA", "POSEJDON" czy "ŚMIERĆ", wchodziły w skład Wołżańsko-Kaspijskiej Flotylli Wojennej w latach 1918-1920. Opracowano dla nich specjalną strukturę organizacyjną, która zapewniała ścisłą współpracę z łodziami latającymi typu M-9. Tekst przytacza konkretne przykłady misji bojowych oraz zadań rozpoznawczych wykonywanych przez te improwizowane okręty lotnicze przeciwko formacjom wojsk białych.
- Japońskie krążowniki lekkie typu KUMA (część IV) - Sobański Maciej S. - Czwarta część artykułu skupia się na wojennych losach dwóch japońskich krążowników lekkich: "ŌI" oraz "KISO". Jednostki te odegrały istotną rolę w działaniach operacyjnych japońskiej floty podczas II wojny światowej. W trakcie konfliktu obie jednostki przeszły znaczące przebudowy modernizacyjne. Szczególnie interesujący był przypadek krążownika "ŌI" ("OOI"), który najpierw został przekształcony w wyspecjalizowany krążownik torpedowy, a w późniejszym czasie przebudowano go na szybki transportowiec wojskowy. Okręty te brały udział w licznych kampaniach na wodach Pacyfiku oraz w operacjach prowadzonych w rejonie Aleutów. Ich szlak bojowy dobiegł końca w 1944 roku, kiedy to obie jednostki zostały ostatecznie zatopione przez siły alianckie.
- Pancerniki Stalina (część V) Zagraniczne projekty pancerników - Supłat Marek - Piąta część opracowania omawia poszukiwania przez Związek Radziecki zagranicznej pomocy technicznej i projektowej w latach trzydziestych XX wieku. Radzieckie władze marynarki wojennej dążyły do pozyskania nowoczesnego know-how z państw zachodnich. Ważnym elementem tych działań było przeanalizowanie włoskiego projektu pancernika oznaczonego jako U.P.41, który został opracowany przez renomowane biuro konstrukcyjne Ansaldo. Ponadto rozważano i analizowano niezrealizowane projekty hybrydowych pancerników-lotniskowców przedstawione przez amerykańską firmę Gibbs & Cox. Autor wspomina również o zacieśniającej się współpracy technicznej z czechosłowackimi zakładami Škoda. Działania te uzupełniały późniejsze kontakty gospodarcze i wojskowe z Niemcami nawiązane po podpisaniu paktu Ribbentrop-Mołotow.
- Oceaniczni agenci - Kaczmarek Rafał M. - Artykuł opisuje tajne i brawurowe operacje niemieckiej Abwehry. Wywiad ten wykorzystywał specjalnie wyselekcjonowane jachty żaglowe, takie jak "SOIZIC", "KYLOE" czy "PASSIM", do przerzucania agentów oraz dywersantów przez wody Oceanu Atlantyckiego. Szczególne miejsce w tekście zajmuje opowieść o niezwykłym rejsie jachtu "KYLOE", którym dowodził poszukiwacz przygód Sidney Leibbrandt, docierając aż do brzegów Afryki Południowej. Misja ta była przykładem ekstremalnego wykorzystania żeglarstwa w służbie wywiadu. W dalszej części artykułu autor przybliża dramatyczne losy wojenne i powojenne żeglarza Heinricha Garbersa, który również brał udział w tych skomplikowanych operacjach morskich.
- Radzieckie kutry torpedowe typu G-5 (część III) - Ochmiński Grzegorz - Trzecia część pracy poświęcona radzieckim kutrom torpedowym typu G-5 ma charakter wysoce specjalistyczny i dokumentacyjny. Centralną część materiału stanowi rozbudowane zestawienie tabelaryczne zawierające szczegółowe dane konstrukcyjne tych jednostek. Opracowanie precyzyjnie dokumentuje kwestie logistyczne związane z wprowadzaniem kutrów do służby. Podano w nim dokładne daty wejścia poszczególnych jednostek do eksploatacji oraz ich oficjalne przydziały do poszczególnych flot wojennych ZSRR. W ostatniej części zestawienia omówiono bojowe losy dziesiątek radzieckich kutrów torpedowych typu G-5. Przedstawiono ich operacyjną działalność i straty zarówno na akwenach Morza Bałtyckiego, jak i na Morzu Czarnym.
- Francuskie krążowniki 8000 t (część IVc) - Guiglini Jean, Moreau Albert - W tej odsłonie swojego obszernego cyklu autorzy skupiają się na specyficznym zagadnieniu, jakim są powojenne losy krążownika "DUGUAY-TROUIN" po 1946 roku. Dzięki temu publikacja nie powiela ogólnych schematów dotyczących kampanii z okresu II wojny światowej, lecz precyzyjnie oświetla schyłkowy rozdział eksploatacji tej jednostki pod banderą Marine Nationale. W treści artykułu na szczególną uwagę zasługuje skrupulatne podejście autorów do bazy źródłowej. Guiglini i Moreau opierają swoje rozważania na wnikliwej analizie materiałów archiwalnych, planów stoczniowych oraz dokumentacji operacyjnej, co pozwala czytelnikowi dokładniej zrozumieć uwarunkowania techniczne i organizacyjne ostatnich lat służby okrętu. Opisane przeobrażenia oraz specyfika funkcjonowania jednostki w powojennej rzeczywistości zostały przedstawione w sposób wysoce merytoryczny. Podsumowując, omawiany tekst stanowi wartościowe uzupełnienie literatury fachowej z zakresu historii francuskiej floty nawodnej.
- Zimnowojenni strażnicy Oslofjordu - Malinowski Jarosław - Artykuł opisuje historię norweskich korwet patrolowych (w terminologii norweskiej patruljefartöjer) typu SLEIPNER, zbudowanych w latach 60. XX wieku w celu zastąpienia starych eskortowców i ochrony wejścia do Oslofjordu przed siłami podwodnymi i dywersyjnymi. Zbudowano dwie jednostki: "SLEIPNER" (P 950, później F 311) oraz "AEGER" (P 951, później F 310). Miały one wyporność pełną 780 t, długość 69,4 m i kadłub w formie gazoszczelnej cytadeli (ochrona przed bronią ABC). Napęd stanowiły 4 silniki wysokoprężne Maybach MTU o mocy 8800 KM, zapewniające prędkość 21 węzłów. Okręty posiadały silne uzbrojenie ZOP i artyleryjskie: działo kal. 76,2 mm, działko Bofors 40 mm, wyrzutnie torped kal. 324 mm oraz unikalny, norweski system rakietowych bomb głębinowych "Terne III" (6-szynowa wyrzutnia kierowana przez centralę i sonar). W 1972 r. zmodernizowano je (m.in. nowe radary, sonary, celowniki optoelektroniczne i torpedy Stingray). Pod koniec lat 80. przebudowano je na okręty szkolne dla kadetów. "SLEIPNER" został zatopiony jako okręt-cel w 2002 r., losy "AEGERA" pozostają nieznane.
- Działania morskie Indie-Pakistan 1971 - Hanuszek Krzysztof - Autor przedstawia przebieg wojny morskiej między Indiami a Pakistanem, która wybuchła w grudniu 1971 r. w wyniku konfliktu o niepodległość Pakistanu Wschodniego (Bangladeszu). Indie skutecznie wykorzystały radzieckie kutry rakietowe proj. 205 (typ OSA). W nocnych atakach na Karaczi zatopiły one pakistański niszczyciel "KHAIBAR", niszczyciel "SHAH JAHAN", trałowiec "MUHAFIZ" oraz frachtowiec z amunicją. Drugi atak zniszczył zbiorniki paliwa i uszkodził kolejne statki. Pakistan nie posiadał kutrów rakietowych ani skutecznej obrony przed nimi, a jego lotnictwo nie potrafiło skoordynować działań z flotą. Na zatokce Bengalskiej indyski lotniskowiec INS "VIKRANT" całkowicie zdominował akwen. Jego samoloty (Sea Hawk, Alizé) zatopiły lub uszkodziły większość pakistańskich kutrów patrolowych i statków handlowych, niszcząc infrastrukturę portową i odcinając Pakistan Wschodni od świata. Pakistański okręt podwodny "HANGOR" (typ DAPHNÉ) zatopił indyjską fregatę "KHUKRI". Z kolei indyjski niszczyciel "RAJPUT" zatopił pakistański okręt podwodny "GHAZI" (najprawdopodobniej na skutek eksplozji własnych min/torped lub trafienia bombami głębinowymi podczas wynurzania) u wybrzeży Visakhapatnam. Reakcja USA (wysłanie Zespołu 74 z lotniskowcem "ENTERPRISE") została zneutralizowana przez szybką reakcję ZSRR, który wysłał na Ocean Indyjski eskadrę okrętów, w tym atomowe okręty podwodne. Wojna zakończyła się całkowitym zwycięstwem Indii.
- Amerykańskie okręty dowodzenia (część VIIIc) - "MOUNT WHITNEY" działalność operacyjna - Palasek Jarosław - Artykuł to obszerne kompendium dotyczące działalności operacyjnej okrętu dowodzenia USS "MOUNT WHITNEY" (LCC-20), wcielonego do służby 16 stycznia 1971 r. W latach 70. i 80. okręt był flagowcem 2. Floty USA. Brał udział w dziesiątkach ćwiczeń NATO (m.in. Northern Wedding, Teamwork, Ocean Safari) na Atlantyku, Morzu Norweskim i Karaibach. Uczestniczył w historycznej rewii floty z okazji 200-lecia USA w Nowym Jorku (1976) oraz gościł ministrów obrony NATO (1995). "MOUNT WHITNEY" pełnił funkcję okrętu flagowego podczas operacji Support Democracy na Haiti (1994), operacji NATO w Kosowie (1999), misji w Rogu Afryki (Dżibuti, 2002-2003) w ramach wojny z terroryzmem oraz podczas ewakuacji obywateli z Libanu (2006). W 2004 r. dowództwo 2. Floty przeniosło się na ląd, a okręt przejęło Dowództwo Wojskowego Transportu Morskiego (MSC) z cywilną załogą do zadań specjalnych. W 2005 r. Mount Whitney został przeniesiony do Gaety we Włoszech, zastępując LaSalle jako flagowiec 6. Floty USA.
- Tureckie fregaty rakietowe typu YAVUZ i BARBAROS - Nitka Andrzej, Pisarska-Umańska Anna - Tekst opisuje historię powstania i charakterystykę tureckich fregat zbudowanych w oparciu o niemiecką, modułową koncepcję MEKO 200 (koncern Blohm+Voss), pozwalającą na łatwą wymianę uzbrojenia i wyposażenia w standaryzowanych kontenerach. Typ YAVUZ (MEKO 200 TN TRACK I): 4 jednostki ("YAVUZ", "TURGUTREIS", "FATIH", "YILDRIM") zbudowane w RFN i Turcji (stocznia Gölcük). Wyporność pełna ok. 2919 t, napęd CODAD (27 w.). Uzbrojenie: działo 127 mm, 8 pocisków przeciwokrętowych Harpoon, 8 pocisków plot. Sea Sparrow (wyrzutnia Mk 29), 3 zestawy obrony bezpośredniej Sea Zenith 25 mm, torpedy Mk 46 i śmigłowiec AB 212. Typ BARBAROS (MEKO 200 TN TRACK IIA/IIB): 4 jednostki ("BARBAROS", "ORUÇREIS", "SALIHREIS', "KEMALREIS") to okręty powiększone (wyporność pełna ok. 3350-3400 t) i szybsze (31,75 w.) dzięki napędowi CODOG (turbiny gazowe LM 2500 + diesle). Nowsze jednostki (TRACK IIB) otrzymały pionową wyrzutnię Mk 41 na 16 pocisków Sea Sparrow oraz hangar dla większego śmigłowca S-70B Seahawk. Autorzy podkreślają, że są to doskonałe okręty eskortowe, zdolne do działań na morzach zamkniętych (Czarne, Śródziemne) oraz oceanicznych, o silnym potencjale do zwalczania celów nawodnych i ograniczonych możliwościach ZOP/plot.
- Patrolowce dla Indonezji ze Stoczni MW - Ciślak Jarosław - Krótka notatka informująca o realizacji kontraktu eksportowego przez gdyńską Stocznię MW. Na mocy umowy z 2004 r. zbudowano 5 patrolowców projektu NS 935 dla indonezyjskiej policji ("KUTILANG", "BANGAU", "BELIBIS", "PELIKAN", "PUNAI"). Jednostki o wyporności pełnej 200 t i długości 36,4 m, osiągające prędkość 26 węzłów. Przeznaczone do misji policyjnych, celnych i obrony wybrzeża. Uzbrojone w trzy wkm-y kal. 12,7 mm oraz wyposażone w dwie półsztywne łodzie interwencyjne (RHIB). Okręty zostały załadowane na statek transportowy "DA HUA" w Gdyni w marcu/kwietniu 2007 r. i przetransportowane do Dżakarty. Autor wyraża nadzieję, że udana realizacja zamówienia otworzy drogę do kolejnych kontraktów na większe jednostki (np. proj. NS 958 ze składem dla śmigłowca).
Pod koniec numeru znajduje się dział z recenzjami.