"Groupe De Combat 12: 'Les Cigognes': France's Ace Fighter Group in World War 1" autorstwa Jona Guttmana, z ilustracjami Harry'ego Dempseya oraz okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 18 prestiżowej serii Osprey "Aviation Elite Units", wydany w listopadzie 2004 roku. Książka dokumentuje jeden z najbardziej legendarnych i spektakularnych rozdziałów w historii wczesnego lotnictwa wojskowego - powstanie i szlak bojowy najskuteczniejszej francuskiej grupy myśliwskiej I wojny światowej. Sukcesy i dramaty pilotów formacji "Bocianów" (Les Cigognes) nad kluczowymi polami bitew Frontu Zachodniego, w tym nad Verdun i Sommą, na stałe zapisały się w dziejach światowego lotnictwa.
Struktura książki prowadzi czytelnika chronologicznie przez dzieje grupy: od pierwszych, koncepcyjnych prób tworzenia większych formacji lotniczych dla wywalczenia lokalnej przewagi w powietrzu w 1916 roku, przez oficjalne sformowanie GC 12 w listopadzie tamtego roku pod dowództwem Félixa Brocarda, aż po ostatnie dni konfliktu w 1918 roku. Guttman zręcznie rekonstruuje codzienne zmagania i ewolucję jednostki, w skład której wchodziły słynne eskadry, na czele z bazową N3 (później SPA3). Autor skupia się nie tylko na rotacji poszczególnych eskadry w ramach grupy, ale przede wszystkim na losach jej asów. Na kartach monografii ożywają postacie René Foncka - najskuteczniejszego asa całej Koalicji - oraz Georges'a Guynemera, narodowego bohatera Francji, którego tragiczne zaginięcie w powietrzu stało się symbolem poświęcenia tamtej generacji. Narracja obejmuje także sylwetki innych wybitnych pilotów, takich jak René Dorme, Alfred Heurteaux czy amerykańscy ochotnicy z eskadry Lafayette.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się wyjątkowo głębokim podejściem faktograficznym, zręcznie łączącym cechy oficjalnej kroniki z osobistym dramatem. Recenzenci, w tym Rowan Baylis z portalu AeroScale, podkreślali, że tekst jest niezwykle płynny, a unikalna kombinacja suchych zapisów z dzienników bojowych i barwnych relacji pierwszoosobowych samych pilotów tworzy kompletną i angażującą całość. Guttman nie ogranicza się wyłącznie do biografii lotników; szczegółowo analizuje też ewolucję techniczną sprzętu, wskazując na kluczową rolę Guynemera w testowaniu i wdrażaniu do produkcji francuskich myśliwców nowej generacji - od wczesnych Nieuportów po całą linię doskonałych maszyn SPAD (VII, XII, XIII i XVII). Ponadprzeciętna wartość monografii wynika z faktu, że autor z powodzeniem zdołał okiełznać ogromny materiał źródłowy, oferując prawdopodobnie jedno z najbardziej skondensowanych, a zarazem wyczerpujących kompendiów na temat tej elitarnej jednostki.
Przyjęcie książki w środowisku historyków i hobbystów było entuzjastyczne. Rob Baumgartner w swojej recenzji dla KitReview ocenił pozycję jako "wysoce rekomendowaną", chwaląc precyzyjny styl badawczy Guttmana oraz doskonałe wyważenie technicznych detali z żywą opowieścią frontową. Scott Van Aken na łamach portalu Modeling Madness również wystawił tomowi wysoką notę, zwracając uwagę na bogactwo zamieszczonych materiałów ikonograficznych, które czynią z tej książki pozycję obowiązkową dla każdego pasjonata historii Wielkiej Wojny w powietrzu. Generalnie materiał wizualny stanowi olbrzymi atut tej publikacji i stoi na najwyższym poziomie. Obejmuje on ponad 120 starannie dobranych, archiwalnych czarno-białych fotografii przedstawiających zarówno pilotów, jak i ich samoloty w warunkach polowych. Kluczowym elementem wizualnym jest jednak 14-stronicowy aneks z kolorowymi planszami autorstwa Harry'ego Dempseya. Ilustracje te, przedstawiające szczegółowe profile boczne maszyn z charakterystycznymi, osobistymi godłami pilotów oraz różnorodnymi wariantami słynnego motywu lecącego bociana, są przez recenzentów modelarskich jednomyślnie uznawane za "prawdziwy strzał w dziesiątkę" i nieocenione źródło referencyjne.
Jon Guttman to uznany amerykański historyk wojskowości, pełniący funkcję dyrektora ds. badań w Historynet.com, który od dekad specjalizuje się w tematyce lotnictwa z okresu I wojny światowej. Jego ogromne doświadczenie autorskie, ugruntowane kilkunastoma wcześniejszymi publikacjami dla wydawnictwa Osprey (m.in. z popularnej serii "Aircraft of the Aces"), jest wyraźnie widoczne w strukturze wywodu. Guttman swobodnie porusza się po francuskich archiwach państwowych i prywatnych kolekcjach, co pozwoliło mu na rzetelne i bezstronne przedstawienie fenomenu "Bocianów" na tle szerokiej strategii powietrznej wojny pozycyjnej.
Pewne ograniczenia opracowania wynikają bezpośrednio ze sztywnych ram wydawniczych serii Osprey. Choć objętość 128 stron w podserii "Aviation Elite Units" daje autorowi znacznie większe pole manewru niż w standardowych, 48-stronicowych zeszytach, dynamiczny szlak bojowy kilku eskadry operujących przez dwa lata intensywnych walk momentami wymusza telegraficzny skrót. Czytelnik zorientowany wyłącznie na szczegółowe analizy taktyczne konkretnych starć powietrznych dzień po dniu może poczuć lekki niedosyt, wywołany koniecznością syntetyzowania niektórych potyczek.
Podsumowując, "Groupe De Combat 12: 'Les Cigognes'" to jedna z najlepszych i najbardziej kompletnych pozycji w całej ofercie lotniczej wydawnictwa Osprey. Jon Guttman stworzył dzieło, które dzięki jego eksperckiej wiedzy i doskonałej oprawie graficznej duetu Postlethwaite-Dempsey daleko wykracza poza ramy zwykłego podręcznika historycznego. Autorowi udało się zamknąć w jednej książce fascynujący pomnik pionierów walki powietrznej - opowieść o narodzinach nowoczesnej taktyki myśliwskiej, w której o życiu i śmierci decydowały sekundy oraz kunszt pilotażu. Dla modelarzy, rekonstruktorów i wszystkich miłośników historii narodzin lotnictwa wojskowego jest to lektura absolutnie fundamentalna.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
