"Spa. 124 Lafayette Escadrille: American Volunteer Airmen in World War I" autorstwa Jona Guttmana, z ilustracjami Harry'ego Dempseya oraz okładką autorstwa Marka Postlethwaite'a, to tom numer 17 prestiżowej serii Osprey "Aviation Elite Units", wydany w 2004 roku. Książka dokumentuje jeden z najbardziej malowniczych, a zarazem kluczowych pod względem propagandowym rozdziałów w historii lotnictwa I wojny światowej - powstanie i szlak bojowy eskadry złożonej z amerykańskich ochotników walczących w barwach Francji, zanim ich ojczyzna oficjalnie przystąpiła do konfliktu. Sukcesy, legendy oraz barwne życiorysy pilotów tej jednostki na zawsze wpisały się w historię narodzin amerykańskiego lotnictwa myśliwskiego.
Struktura książki prowadzi czytelnika przez chronologiczny rozwój formacji: od trudnych politycznie i logistycznie początków formowania jednostki w kwietniu 1916 roku - znanej początkowo jako Escadrille Américaine, a później Escadrille des Volontaires - aż po jej oficjalne przemianowanie na Escadrille Lafayette. Guttman szczegółowo opisuje codzienne zmagania pilotów na froncie zachodnim, w tym krwawe bitwy nad Verdun czy nad Sommą, transformację techniczną eskadry z delikatnych Nieuportów na potężniejsze myśliwce SPAD (stąd zmiana oznaczenia z N. 124 na Spa. 124), a wreszcie luty 1918 roku, kiedy to weterani eskadry stali się rdzeniem nowo powstałych amerykańskich sił powietrznych (US Army Air Service), w tym słynnego 103. Aero Squadron.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się wyjątkową głębią analizy biograficznej i personalnej. Publikacje branżowe i historyczne podkreślają, że Guttman znakomicie demaskuje mity narosłe wokół eskadry, uczciwie wskazując, że choć jej czysto militarne sukcesy były umiarkowane, to ranga propagandowa i wpływ na amerykańską opinię publiczną okazały się bezcenne. Autor wykracza przy tym poza suche statystyki zestrzeleń - kreśli fascynujące portrety psychologiczne barwnych postaci jednostki, takich jak Raoul Lufbery (pierwszy amerykański as), Kiffin Rockwell (zdobywca pierwszego zwycięstwa dla eskadry) czy ekscentryczni piloci latający z żywymi maskotkami - lwami Whiskey i Soda. Czytelnicy i recenzenci internetowi oceniają tę pozycję jako jedno z najbardziej rzetelnych, skondensowanych kompendiów o Lafayette, chwaląc autora za doskonałe osadzenie losów jednostki w realiach francuskich struktur wojskowych (Service Aéronautique).
Przyjęcie książki w środowisku entuzjastów lotnictwa było bardzo pozytywne. Recenzenci i pasjonaci historii na portalach takich jak Amazon czy fora modelarskie zgodnie oceniali ją jako pozycję niezwykle wciągającą i kompletną. Szczególne uznanie zyskała za drobiazgowe podejście do malowań maszyn. Modelarze i fani lotnictwa (w tym "Spad-aholics") gorąco polecają tę pozycję ze względu na precyzyjną dokumentację unikalnych oznaczeń jednostki, w tym ewoluującego profilu słynnej głowy indiańskiego wodza Siuksów, który stał się symbolem eskadry. Materiał wizualny Harry'ego Dempseya - uznanego ilustratora lotniczego - stanowi potężny atut tej publikacji. Jego barwne profile przedstawiające myśliwce Nieuport 11, 16, 17 oraz SPAD VII i XIII zindywidualizowane przez poszczególnych pilotów są przez czytelników określane jako "niesamowite" i stanowią gotowe referencje dla modelarzy redukcyjnych. Całość dopełnia dramatyczna ilustracja na okładce autorstwa Marka Postlethwaite'a oraz bogaty zestaw unikalnych, archiwalnych fotografii czarno-białych przedstawiających pilotów na tle ich maszyn na lotniskach polowych.
Jon Guttman to wybitny historyk wojskowości, wieloletni redaktor magazynów lotniczych (m.in. Military History i Aviation History) oraz uznany na świecie ekspert w dziedzinie asów lotniczych I wojny światowej. Dzięki dekadom badań nad dokumentacją archiwalną i relacjami pamiętnikarskimi ochotników, Guttman zyskał głębokie zrozumienie specyfiki tego konfliktu. Jego wiedza pozwala mu z łatwością łączyć detale techniczne dwupłatowców z szerokim kontekstem geopolitycznym, co owocuje wywodem niezwykle solidnym, dynamicznym i pozbawionym akademickiej suchości.
Ograniczenia książki wynikają bezpośrednio ze sztywnych ram wydawniczych serii Osprey. Objętość 128 stron przy tak gęstej i wielowątkowej historii wymusza pewne skróty myślowe - czytelnicy zainteresowani głębszą, stricte taktyczną analizą strategii powietrznych francuskiego lotnictwa lub szczegółowym opisem bitew lądowych, na tle których operowała eskadra, będą musieli posiłkować się szerszymi monografiami historycznymi. Ponadto modelarze detalizujący kokpity mogą odczuwać pewien niedosyt rysunków czysto technicznych struktury wewnętrznej samolotów na rzecz profili barwnych ich zewnętrznego malowania.
Podsumowując, "Spa. 124 Lafayette Escadrille" to jedna z najlepszych monografii w serii "Aviation Elite Units". Jon Guttman stworzył opracowanie, które perfekcyjnie balansuje między historią techniki, wojskowości a dramatem ludzkim. Autor zdołał w zwięzłej formie opowiedzieć pasjonującą opowieść o narodzinach legendy, w której idealizm młodych Amerykanów zderzył się z brutalną rzeczywistością wojny na wycieńczenie. Dla miłośników wielkiej wojny w powietrzu, narodzin amerykańskiego lotnictwa oraz modelarzy - to lektura absolutnie obowiązkowa.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
