"Jagdgeschwader Nr II - Geschwader 'Berthold'” autorstwa Grega VanWyngardena, z okładką Marka Postlethwaite'a i ilustracjami Harry'ego Dempseya, to tom numer 19 serii Osprey "Aviation Elite Units”, wydany w lutym 2005 roku. Książka dokumentuje jeden z najbardziej intensywnych i dramatycznych rozdziałów w historii techniki lotniczej i taktyki I wojny światowej - sformowanie i bojowe szlaki drugiego elitarnego skrzydła myśliwskiego cesarskich Niemiec. Była to formacja zmagająca się z permanentnymi brakami zaopatrzenia, której spektakularne sukcesy i bolesne straty na froncie zachodnim na zawsze wpisały się w historię walk powietrznych 1918 roku.
Struktura książki obejmuje sześć rozdziałów chronologicznych oraz aneks: narodziny w walce (sformowanie jednostki z eskadr Jasta 12, 13, 15 i 19), operację "Michael”, kłopoty ze sprzętem, punkt zwrotny, spektakularny wrzesień, gorzki koniec oraz tradycyjne komentarze do plansz barwnych. VanWyngarden prowadzi narrację od tragicznego początku, gdy pierwszy dowódca i as Adolf von Tutschek zginął tuż przed rozpoczęciem wiosennej ofensywy, przez przejęcie twardej komendy przez legendarnego, choć ciężko rannego i uzależnionego od środków przeciwbólowych Rudolfa Bertholda. Autor szczegółowo odtwarza realia walk przeciwko lotnictwu brytyjskiemu, francuskiemu i świeżym siłom amerykańskim, aż po ostatnie, rozpaczliwe starcia i ostateczne rozwiązanie skrzydła w listopadzie 1918 roku. Szczególną uwagę poświęca dramaturgii codziennej egzystencji pilotów - w tym m.in. niszczycielskiemu bombardowaniu bazy JG II w kwietniu 1918 roku, gdzie relacje asów ukrytych w okopach ukazują brutalne i mało znane oblicze wojny lotniczej.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się wyjątkową głębią analizy historycznej i biograficznej. Recenzenci z portali takich jak KitReview podkreślali znakomite wykorzystanie relacji pierwszoosobowych (m.in. Hermanna Beckera czy Joachima von Ziegesara), co pozwala czytelnikowi w pełni poczuć esprit de corps panujący w jednostce. VanWyngarden wykracza przy tym poza suche statystyki zestrzeleń: obszernie omawia problemy techniczne formacji, w tym frustrujące i niebezpieczne doświadczenia z awaryjnymi silnikami myśliwców Siemens-Schuckert D.III, uziemienie całych eskadr z powodu braku maszyn, aż po upragnione przezbrojenie w doskonałe Fokkery D.VII. Jeden z pasjonatów na forum historycznym The Aerodrome ocenił pozycję jako absolutny hit w swojej kolekcji, chwaląc autora za detektywistyczną wręcz pracę u źródła, rzetelne prostowanie błędów z dawniejszych publikacji oraz unikalne spojrzenie na osobiste nawyki i portrety psychologiczne asów, takich jak Josef Veltjens czy Franz Büchner.
Przyjęcie książki w środowisku historycznym i modelarskim było bardzo entuzjastyczne. Rob Baumgartner w swojej recenzji ocenił ją jako pozycję wysoce rekomendowaną, napisaną lekkim, ale niezwykle skrupulatnym stylem i popartą doskonałym materiałem badawczym. Brad Hagen na łamach portalu Large Scale Planes chwalił Osprey za wypełnienie luki w literaturze dotyczącej I wojny światowej, która rzadko wykraczała poza postać Czerwonego Barona. Choć Hagen jako modelarz zauważał, że wiek niektórych spośród 129 archiwalnych, czarno-białych fotografii wpływa na ich jakość, to jednocześnie podkreślał ich ogromną wartość przy budowie nieszablonowych makiet czy dioram, zaznaczając, że książka realizuje swoje założenia historyczne bezbłędnie.
Materiał wizualny Harry'ego Dempseya - uznanego ilustratora serii lotniczych, oraz efektowna okładka Marka Postlethwaite'a stanowią integralną wartość tomu. Dempsey przygotował aż 48 kolorowych profili przedstawiających charakterystyczne, jaskrawe malowania maszyn JG II. Kluczowym elementem wizualnym są legendarne Fokkery i Albatrosy z Jasta 15 z królewsko-niebieskimi kadłubami i szkarłatnymi osłonami silników (barwy nawiązujące do dawnego pułku kawalerii Bertholda), ozdobione osobistymi godłami pilotów. Plansze te, wraz z precyzyjnymi komentarzami w aneksie, są przez recenzentów i modelarzy konsekwentnie wskazywane jako jeden z najsilniejszych punktów publikacji.
Greg VanWyngarden to światowej klasy historyk lotnictwa okresu Wielkiej Wojny, wieloletni członek zarządu League of World War I Aviation Historians oraz redaktor prestiżowego pisma Over the Front. Przez dekady badań zgromadził wiedzę i unikalne materiały fotograficzne, do których przeciętny badacz nie ma dostępu. Uznanie w środowisku historyków lotniczych (gdzie bywa nazywany "asem forum internetowych”) potwierdza, że jego bezpośredni kontakt z niepublikowanymi wcześniej pamiętnikami, listami i dokumentami pozwolił mu stworzyć dzieło, które doskonale ukazuje nie tylko historię techniczną JG II, ale ludzkie oblicze jej pilotów.
Ograniczenia publikacji wynikają z narzuconego formatu i objętości serii "Aviation Elite Units”. Choć 128 stron to limit znacznie hojniejszy niż w innych seriach wydawnictwa Osprey, to próba zmieszczenia szczegółowych losów czterech eskadr (Jasta 12, 13, 15, 19) na przestrzeni całego ostatniego roku wojny wymusiła pewne skróty. Pasjonaci detali technicznych mogą odczuwać pewien niedosyt w kwestii drobiazgowych planów konstrukcyjnych samolotów - publikacja stawia bowiem nacisk na historię formacji, barwę i ludzi. Czytelnik szukający stricte technicznego kompendium o budowie Fokkera D.VII będzie musiał uzupełnić lekturę o specjalistyczne monografie typowo inżynieryjne.
Podsumowując, "Jagdgeschwader Nr II - Geschwader 'Berthold'” to jedna z najlepszych pozycji w lotniczym katalogu Osprey Publishing - opracowanie, które dzięki pasji VanWyngardena oraz doskonałym ilustracjom Dempseya wyraźnie deklasuje standardowe, pobieżne książki historyczne. Autor zdołał stworzyć fascynującą opowieść o harcie ducha, lotniczym kunszcie i mechanicznych wyzwaniach w cieniu nieuchronnej klęski militarnej. Dla modelarzy redukcyjnych, rekonstruktorów barwy i lotnictwa Wielkiej Wojny oraz miłośników historii podniebnych pojedynków z 1918 roku jest to lektura obowiązkowa.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
