Do wybuchu II wojny światowej Luftwaffe zdobyła efektywne taktyczne doświadczenie bojowe dzięki zaangażowaniu w hiszpańską wojnę domową w latach 1936-1939, skupioną wokół operacji prowadzonych przez Legion Kondor. Siły liczące około 19 000 "ochotników" składające się z niemieckich lotników. personelu, techników i załogi naziemnej były pogrupowane w komponenty myśliwskie, bombowe, rozpoznania, Flak (przeciwlotniczy), meteorologiczny i sygnałowy. W tej nowej książce, autor Robert Forsyth, znany ekspert od niemieckiego lotnictwa z okresu II wojny światowej, szczegółowo opisuje rozwój technologii i pilotów tego niemieckiego zgrupowania za pomocą kolorowych ilustracji, tabliczek i szczegółów schematów kolorystycznych stosowanych w Legionie. Od He 51 do Messerschmitta, od latania w ciasnych formacjach skrzydło-skrzydło do luźniejszych, szerszych formacji, wspólnych dla Luftwaffe podczas II wojny światowej, ta książka jest obowiązkowa dla każdego niemieckiego historyka lotnictwa lub modelarza.
"Aces of the Legion Condor" autorstwa Roberta Forsytha, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Jima Lauriera, to tom numer 99 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 21 czerwca 2011 roku. Publikacja otwiera przed czytelnikiem drzwi do jednego z najbardziej pouczających rozdziałów historii lotnictwa – hiszpańskiej wojny domowej, która dla Luftwaffe stała się poligonem doświadczalnym przed nadchodzącym globalnym konfliktem.
Zamiast standardowego schematu, Forsyth prowadzi nas przez labirynt politycznych intryg i wojskowych kalkulacji, które doprowadziły do powstania Legionu Condor. Około 19 tysięcy niemieckich "ochotników" trafiło na Półwysep Iberyjski, by wspierać siły narodowe gen. Franco. Autor zgrabnie łączy tło strategiczne z osobistymi historiami pilotów, ukazując, jak początkowa pewność siebie w He 51 zderzyła się z twardą rzeczywistością walki z radzieckimi I-15 i I-16. Hiszpania stała się tyglem, w którym hartowano zarówno nowe konstrukcje (He 112, Bf 109), jak i rewolucyjne taktyki – od sztywnych formacji "V" po elastyczny "palec czwórki", spopularyzowany przez Wernera Möldersa.
W centrum uwagi znajdują się sylwetki 29 asów myśliwskich, którzy osiągnęli status legendy, latając na różnorodnym sprzęcie: od przestarzałych dwupłatów Heinkel He 51 i Arado Ar 68, przez szturmowe Henschel Hs 123, aż po ikoniczne Messerschmitty Bf 109 w wersjach C, D i E. Forsyth przytacza relacje takich postaci jak Adolf Galland, Günther Lützow, Herbert Ihlefeld czy Harro Harder, cytując fragmenty ich dzienników i listów. Dzięki temu lektura nabiera ludzkiego wymiaru – czytelnik doświadcza nie tylko chłodnej statystyki zestrzeleń (łącznie 150 potwierdzonych zwycięstw), lecz także upału, kurzu, prymitywnych warunków bytowych i napięć w relacjach z hiszpańskimi sojusznikami.
Odbiór książki był przychylny. W serwisie Amazon publikacja uzyskała średnią ocenę 4,5/5 na podstawie 32 opinii. Recenzenci doceniają rzetelność badawczą Forsytha – uznanego specjalisty od lotnictwa niemieckiego – oraz umiejętność łączenia narracji historycznej z żywym, osobistym tonem. Roger Rasor z IPMS/USA określił publikację mianem "pozycji obowiązkowej w każdej kolekcji literatury przedmiotu", podkreślając, że tekst "czyta się niemal sam", a osobiste anegdoty pilotów budują autentyczną więź z czytelnikiem. HistoryNet w recenzji z 2012 roku zwrócił uwagę na unikalną wartość książki jako uzupełnienia tomów o Fiat CR.32 i Polikarpowach, tworząc spójną trylogię o lotnictwie hiszpańskiej wojny domowej. Na Goodreads rozkład ocen był bardziej zróżnicowany, z przewagą opinii pozytywnych (około 53% ocen 4–5 gwiazdek).
Warstwa wizualna, przygotowana przez Jima Lauriera, zasługuje na osobne wyróżnienie. Czytelnik znajdzie tu 24 pełnokolorowe profile, prezentujące bogactwo malowań i oznaczeń jednostkowych – od emblematu "Zylinderhut" 2.J/88 po charakterystyczne "Cadenas" na kadłubach He 51. Do tego dochodzi 92 fotografie archiwalne oraz 11 szczegółowych rysunków emblematów Jagdgeschwader. Dla modelarzy to kopalnia inspiracji: rzadkie schematy kamuflażu, warianty uzbrojenia, detale wyposażenia kokpitów – wszystko przedstawione z dbałością o historyczną wierność.
Robert Forsyth to autor o ugruntowanej pozycji w świecie literatury lotniczej. Jego wiedza o Luftwaffe – zarówno w okresie przedwojennym, jak i podczas II wojny światowej – znajduje tu pełne odzwierciedlenie. Styl narracji jest dynamiczny, lecz pozbawiony sensacyjnego tonu; fakty mówią same za siebie, a cytaty z pierwszoosobowych relacji dodają autentyczności bez nadmiernej dramatyzacji. Forsyth nie unika trudnych tematów: wspomina o konflikcie między niemieckimi a hiszpańskimi dowódcami, o trudnych warunkach operacyjnych, o momentach zwątpienia i porażek – co czyni obraz bardziej wyważonym i wiarygodnym.
Jak każda pozycja z tej serii, książka ma swoje ograniczenia wynikające z objętości (98 stron). Niektórzy czytelnicy mogliby oczekiwać szerszego kontekstu operacyjnego, bardziej szczegółowych map teatru działań czy porównań z taktykami republikańskimi. Brak rozbudowanej bibliografii w głównym tekście (choć przypisy i aneksy częściowo to rekompensują) bywa wskazywany jako minus dla badaczy. Niemniej te kompromisy są zrozumiałe w formacie przeznaczonym dla szerokiego grona odbiorców.
Reasumując, "Aces of the Legion Condor" to pozycja, która zasługuje na uwagę nie tylko entuzjastów Osprey, lecz każdego, kto interesuje się ewolucją lotnictwa wojskowego w okresie międzywojennym. Forsyth stworzył publikację, która łączy rygor historyczny z przystępnością narracji, a bogata szata graficzna czyni ją atrakcyjną także dla modelarzy. Dla osób szukających głębszej analizy warto sięgnąć po dedykowane monografie o Legionie Condor, lecz jako punkt wejścia w temat – lub jako uzupełnienie wiedzy o taktykach i technologiach testowanych w Hiszpanii – ten tom sprawdza się znakomicie. To opowieść o ludziach, maszynach i ideach, które ukształtowały oblicze wojny powietrznej XX wieku – opowiedziana z pasją, precyzją i szacunkiem dla faktów.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
