CR.32 Falco był łatwym w użyciu i bardzo zwrotnym dwupłatowcem. Podczas walki generała Franco z Republikanami o kontrolę nad Hiszpanią w latach 1936-39, brało udział nie mniej niż 477 CR.32, ze zdumiewającymi 709 potwierdzonymi zwycięstwami powietrznymi i dodatkowymi 320 zestrzeleniami przy zaledwie 62 stratach. Jak pokazują te statystyki, CR.32 był bezkonkurencyjnym panem przestworzy nad Hiszpanią. Pod koniec wojny, pięciu czołowych asów konfliktu stanowili hiszpańscy piloci CR.32. Ich wyczyny oraz wyczyny innych czołowych asów CR.32 są po raz pierwszy omawiane w języku angielskim w tym ekscytującym tomie.
"Fiat CR.32 Aces of the Spanish Civil War" autorstwa Alfredo Logoluso, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Richarda Caruany i Marka Stylinga, to tom numer 94 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 20 sierpnia 2010 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie pilotom myśliwskim, którzy uzyskali status asa, latając na dwupłatowym myśliwcu Fiat CR.32 podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939).
Struktura książki jest typowa dla serii. Logoluso rozpoczyna od wprowadzenia historycznego, omawiającego genezę konstrukcji Fiat CR.32 – zaprojektowanej przez inż. Celestino Rosatelliego – oraz jej rolę jako głównego myśliwca włoskiego Aviazione Legionaria wspierającego siły narodowe gen. Francisco Franco. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów CR.32 w kluczowych kampaniach konfliktu: bitwę nad Guadalajarą, działania nad Brunete, walki nad Ebro oraz operacje w Katalonii. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji zwrotnego, lecz już technologicznie dojrzałego dwupłata w warunkach walk z nowocześniejszymi przeciwnikami, takimi jak radzieckie I-15 i I-16.
Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych asów latających na Fiat CR.32: zarówno włoskich pilotów Aviazione Legionaria, takich jak Mario Bonzano, Adriano Mantelli czy Luigi Gorrini, jak i hiszpańskich asów walczących po stronie narodowej, którzy zdobywali doświadczenie i zwycięstwa na tej maszynie. Logoluso relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na włoskich i hiszpańskich źródłach archiwalnych, raportach bojowych oraz relacjach weteranów. Autor ukazuje specyfikę walk powietrznych nad Hiszpanią: znaczenie zwrotności dwupłata w walce manewrowej, adaptacji taktyk do walk z szybszymi, lecz mniej zwrotnymi monopłatami przeciwnika, oraz ewolucji doktryny myśliwskiej, która później znalazła zastosowanie w II wojnie światowej.
Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników. Recenzenci doceniają przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji, szczególnie zwracając uwagę na rzadko poruszany w literaturze anglojęzycznej temat włoskiego udziału w hiszpańskiej wojnie domowej. Wielu czytelników wskazuje, że Logoluso – jako włoski badacz – miał dostęp do źródeł niedostępnych zachodnim autorom, co pozwala na bardziej zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw i przebiegu operacji. Publikacja jest często polecana modelarzom jako cenne źródło informacji o malowaniach, oznaczeniach jednostkowych i specyfice eksploatacji CR.32 w barwach włoskich i hiszpańskich. Ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości około 96 stron.
Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Richarda Caruany i Marka Stylinga. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w różnych wariantach Fiata CR.32 używanych przez Aviazione Legionaria oraz hiszpańskie siły powietrzne strony narodowej. Publikacja zawiera liczne zdjęcia archiwalne oraz pełnokolorowe plansze, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia charakterystycznych malowań z różnych faz konfliktu, w tym oznaczeń Frecce Tricolori oraz jednostek hiszpańskich. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami na lotniskach polowych, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.
Autorem tekstu jest Alfredo Logoluso, włoski historyk lotnictwa i specjalista od tematyki włoskich sił powietrznych w okresie międzywojennym i II wojny światowej. Jest autorem licznych prac poświęconych włoskiemu lotnictwu myśliwskiemu, a jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii "Aircraft of the Aces". Logoluso konfrontuje źródła włoskie z raportami republikańskimi i sowieckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między stronami konfliktu.
Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst polityczny interwencji zagranicznych w Hiszpanii czy porównanie z myśliwcami strony republikańskiej – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2008) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Fiat CR.32 Aces of the Spanish Civil War" to solidne i rzetelne wprowadzenie do tematu pilotów myśliwskich latających na ikonicznym dwupłacie Fiata w hiszpańskiej wojnie domowej. Alfredo Logoluso stworzył przystępne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów i unikalnymi relacjami z pola walki. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się doskonale. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" o myśliwcach okresu międzywojennego. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów hiszpańskiej wojny domowej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o roli Fiata CR.32 jako maszyny, która – mimo że technologicznie ustępowała już monopłatom – dzięki zwrotności, niezawodności i umiejętnościom pilotów odniosła znaczące sukcesy w jednym z najważniejszych konfliktów poprzedzających II wojnę światową.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
