P-51 Mustang i P-47 Thunderbolt były najlepszymi amerykańskimi myśliwcami II wojny światowej i oba służyłi w Królewskich Siłach Powietrznych w znacznej liczbie. RAF zaczął latać Mustangiem w 1944 roku, wykorzystując go do działania w misjach eskortowych bombowców i wspierając kampanie lądowe we Włoszech i na Bałkanach. Był również pilotowany przez szereg polskich jednostek RAF. P-47 Thunderbolt był najlepszym myśliwcem dostępnym w teatrze CBI, gdzie był pilotowany przez wielu asów przeciwko Japończykom, głównie w roli wsparcia naziemnego. Chociaż te dwa typy myśliwców są najbardziej kojarzone z Amerykanami, pełniły ważną rolę służąc w RAF.
"RAF Mustang and Thunderbolt Aces" autorstwa Andrew Thomasa, z okładką Marka Postlethwaite'a i ilustracjami Chrisa Daveya, to tom numer 93 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2010 roku. Książka podejmuje temat rzadko eksplorowany w literaturze poświęconej P-51 i P-47 - służbę tych dwóch ikonicznych amerykańskich myśliwców w barwach RAF, gdzie odegrały rolę istotną, choć niemal całkowicie przyćmioną przez ich znacznie szerzej dokumentowaną historię w USAAF. Dla Thomasa jest to jedenasty tytuł w serii "Aircraft of the Aces".
Struktura książki jest tematyczno-chronologiczna i obejmuje sześć rozdziałów: początki służby Mustanga w RAF, walki podczas D-Day i zwalczanie bomb latających V1, misje dalekiego zasięgu jako eskorta Bomber Command, operacje we Włoszech i na Bałkanach, działania Thunderboltów w Birmie oraz rozdział końcowy "Valediction" podsumowujący wkład obu typów. Taki układ odzwierciedla zasadniczą dwoistość tematu: Mustang był maszyną przede wszystkim europejską, Thunderbolt zaś - w służbie RAF używany wyłącznie na teatrze indyjsko-birmańskim - stanowi odrębny, geograficznie odległy rozdział historii.
Pod względem merytorycznym tom ukazuje mniej znany wymiar historii obu myśliwców. Dywizjony RAF zaczęły przezbrajać się w Mustangi III w grudniu 1943 roku, wykorzystując je do eskort bombowców, lotów nad Europą i wsparcia kampanii włoskiej oraz bałkańskiej. Szczególnie interesującym wątkiem jest udział polskich dywizjonów RAF - wśród omawianych asów znaleźli się Henryk Pietrzak i Władysław Potocki, znani już czytelnikom z wcześniejszych tomów Thomasa o Griffon Spitfire. Czołowym asem Mustanga w służbie RAF był Maurice Pinches z 6,5 zwycięstwa. Łącznie 13 pilotów RAF osiągnęło status asa latając na Mustangu, a dalszych 27 asów zaliczyło część zestrzeleń na obu typach. Wyjątkowym i mało znany wątek stanowią asy V1 - nie mniej niż 26 pilotów Mustangów RAF stało się asami "latających bomb". Thunderbolt z kolei, uznawany za najlepszy myśliwiec dostępny w teatrze chińsko-birmańsko-indyjskim, był ceniony za zasięg, siłę ognia i wytrzymałość w trudnych warunkach birmańskiej dżungli - i tu właśnie, zdaniem czytelników, Thomas odnajduje chyba najbardziej nieoczekiwany materiał: zaledwie jeden pilot RAF osiągnął status asa wyłącznie na Thunderbolcie, dołączając do grona jednym zwycięstwem na P-47 do czterech wcześniejszych na Hurricanach.
Przyjęcie książki było ciepłe. Recenzenci podkreślali, że Thomas po raz kolejny zdołał wydobyć i rzetelnie udokumentować aspekt historii RAF pozostający w cieniu bardziej znanych opracowań. Czytelnicy chwalili wielonarodowy charakter portretowanych pilotów jako odzwierciedlenie prawdziwej, kosmopolitycznej natury RAF - obok Brytyjczyków wśród asów Mustanga znaleźli się Polacy, Rodezyjczyk Lance Burra-Robinson, Sri Lankijczyk Jimmy Talalla i Grek Basilios Vassiliades. Książka oceniana jest jako jedna z lepszych pozycji w serii, łącząca przystępność narracji z solidną bazą źródłową - choć brak szczegółowych recenzji w głównych periodykach branżowych ogranicza dostępność niezależnych ocen akademickich.
Materiał wizualny Chrisa Daveya obejmuje plansze barwne dokumentujące malowania i oznaczenia Mustangów oraz Thunderboltów w służbie kolejnych dywizjonów RAF - od charakterystycznych oznaczeń polskich eskadr po kamuflaże tropikalne jednostek w Birmie. Fotografie archiwalne uzupełniają narrację o rzadkie ujęcia pilotów brytyjskich i Wspólnoty Narodów przy maszynach powszechnie kojarzonych z American Air Power - co samo w sobie jest wizualną ciekawostką dla czytelnika przyzwyczajonego do gwiazd w biało-czerwonych kołach na skrzydłach P-51.
Andrew Thomas, czołowy brytyjski badacz historii RAF, w chwili wydania książki pełniący czynną służbę w lotnictwie, jest w tym tomie - jak zawsze - autorem zwięzłym, rzeczowym i skoncentrowanym na faktach, z wyraźną umiejętnością ożywiania narracji relacjami z pierwszej ręki. Fakt, że jest to jego jedenasty tytuł w serii, daje mu wyjątkową swobodę w odniesieniach do wcześniejszych opracowań i osadzaniu opisywanych pilotów w szerszym kontekście całego dorobku serii poświęconej brytyjskiemu lotnictwu myśliwskiemu.
Ograniczenia wynikają z formatu serii i specyfiki tematu. Objętość około 96 stron przy dwóch zasadniczo różnych samolotach i kilku teatrach działań wymusza kompromisy - każdy z wątków mógłby wypełnić osobny tom. Thunderbolt w służbie RAF zasługuje na szczególną uwagę jako temat właściwie nieobecny w anglojęzycznej literaturze, a dostępna mu przestrzeń jest siłą rzeczy ograniczona. Szerszy kontekst decyzji o przydziale konkretnych typów do konkretnych teatrów działań - dlaczego Mustang trafił do Europy, a Thunderbolt do Birmy - zarysowany jest ogólnie.
Podsumowując, "RAF Mustang and Thunderbolt Aces" to wartościowe i oryginalne uzupełnienie serii, które z powodzeniem broni tezy, że dwa najbardziej ikoniczne amerykańskie myśliwce II wojny światowej miały równie interesującą - choć niemal zapomnianą - historię w barwach brytyjskich. Thomas po raz kolejny pokazuje, że RAF był formacją znacznie bardziej złożoną i wielonarodową niż sugeruje popularna wyobraźnia, a piloci z Polski, Grecji, Rodezji i Sri Lanki latający na P-51 i P-47 są tego historii wyjątkowo wymownym przykładem.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
