Spitfire był najbardziej kultowym i znanym brytyjskim myśliwcem II wojny światowej i został po raz pierwszy wysłany do Egiptu wiosną 1942 r., gdy niemiecki sukces w Afryce Północnej osiągnął apogeum. Choć nieliczne, we wczesnych bitwach z Luftwaffe eskadry RAF i South African Spitfire wywarły natychmiastowy wpływ i przyczyniły się do pomyślnego przygotowania się do bitwy pod El Alamein i późniejszego marszu pustynią. Niedługo potem kolejne eskadry Spitfire wylądowały we francuskiej Afryce Północnej, wiele z nich miało w swoim składzie doświadczonych asów z Europy, co zaowocowało tym, że wkrótce zaczęły zwiększać swoje wyniki. W zaciekłych walkach, które nastąpiły później, jednostki wyrwały wrogowi przewagę w powietrzu na niebie nad Tunezją aż do ostatecznej kapitulacji wroga w maju 1943 roku. Dywizjony RAF, RCAF, RAAF i SAAF wyposażone w Spitfire odegrały wówczas ogromną rolę w osłonie lądowania aliantów w Sycylii i we wspieraniu późniejszego zdobycia wyspy. Bazując na zdobytych lotniskach, jednostki te objęły również osłoną lądowanie aliantów w Mesynie i Salerno, gdy rozpoczęła się kampania włoska. Zaciekła walka powietrzna przeciwko zdeterminowanej Luftwaffe spowodowała, że znaczna liczba pilotów została asami, podczas gdy inne asy zwiększyły swoje wyniki. Eskadry Spitfire były mocno zaangażowane w walki po lądowaniu w Anzio, a także w długiej i krwawej bitwie pod Cassino. Wśród wielu asów, którzy walczyli w tamtym okresie był Sqn Ldr Duke, który osiągnął wynik 26 zniszczonych samolotów. Latem 1944 roku włoskie samoloty Spitfire wspierały alianckie lądowania w południowej Francji – operację Dragoon – a także przeprowadzały loty bojowe nad Jugosławią w celu wsparcia partyzantów Tito. Duża liczba eskadr Spitfire kontynuowała walkę z wrogiem do 1945 roku, chociaż Luftwaffe została na tym teatrze mocno przetrzebiona i w dużej mierze wycofana do Niemiec. Blisko 100 asów albo osiągnęło ten status, albo dodało do swoich wyników kolejne zwycięstwa podczas latania Spitfire'ami podczas kampanii północnoafrykańskiej i włoskiej.

"Spitfire Aces of North Africa and Italy" autorstwa Andrew Thomasa, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Chrisa Daveya, to tom numer 98 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 19 kwietnia 2011 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie pilotom myśliwskim, którzy uzyskali status asa, latając na legendarnym Supermarine Spitfire w teatrze śródziemnomorskim – od kampanii pustynnej w Afryce Północnej (1942–1943), przez inwazję na Sycylię i Włochy, aż po operacje nad Bałkanami i południową Francją (1943–1945).

Struktura książki jest typowa dla serii. Thomas rozpoczyna od rozdziału "Desert beginning", omawiającego krytyczny moment czerwca 1942 roku, gdy pierwsze Spitfire'y Mk.V trafiły do Egiptu, wyrównując szanse w walce z niemieckimi Bf 109F. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów Spitfire w kluczowych kampaniach: operacja "Torch" i walki w Tunezji, lądowanie na Sycylii, powolny postęp przez Włochy, oraz działania nad Morzem Egejskim i Bałkanami, gdzie Spitfire'y coraz częściej wykonywały misje szturmowe. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji Spitfire'ów w warunkach śródziemnomorskich: znaczenie filtrów tropikalnych Vokes, adaptacji do walk z różnorodnymi przeciwnikami (od Bf 109 i Fw 190, po transportowce Ju 52 i bombowce Do 217 z kierowanymi pociskami Hs 293) oraz ewolucji taktyk w odpowiedzi na zmieniające się zagrożenia.

Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych asów latających na Spitfire'ach w teatrze śródziemnomorskim: zarówno pilotów RAF, jak i przedstawicieli sił powietrznych RPA, Nowej Zelandii, Kanady, Australii, Francji, Polski, Rodezji oraz Stanów Zjednoczonych. Thomas relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na dziennikach jednostek, raportach bojowych i wywiadach z weteranami, ukazując specyfikę walk powietrznych nad pustynią i górzystym terenem Włoch: znaczenie współpracy z naziemnymi systemami naprowadzania, adaptacji do maszyn o odmiennych charakterystykach (Mk.V, Mk.IX) oraz ewolucji ról bojowych – od przechwytywania myśliwców po ataki na cele naziemne. W sumie 36 pilotów uzyskało status asa na Spitfire'ach w tym teatrze, a ich biografie zostały przedstawione w książce wraz z kompletnymi zestawieniami zwycięstw.

Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników. Na Goodreads publikacja uzyskała średnią ocenę 3,83/5 na podstawie 6 opinii. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji. Keenan Chittester z portalu IPMS/USA określił książkę jako "kolejną wysokiej jakości publikację Osprey", doceniając sposób, w jaki autor połączył relacje asów Spitfire z chronologiczną narracją, oraz pięknie wykonane profile kolorowe Chrisa Daveya, które stanowią cenne źródło inspiracji dla modelarzy. HistoryNet w recenzji z 2011 roku wskazał, że książka oferuje "szeroki zakres typów i oznaczeń do przyszłych projektów modelarskich" oraz "najbardziej fascynujące szczegóły" dotyczące działań Spitfire'ów w teatrze śródziemnomorskim. Publikacja jest często polecana modelarzom jako źródło informacji o malowaniach z filtrami tropikalnymi, oznaczeniach jednostkowych i specyfice eksploatacji Spitfire'ów w barwach różnych sił powietrznych. Ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych misji bojowych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości około 96 stron.

Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Chrisa Daveya. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w różnych wariantach Spitfire'ów Mk.V i Mk.IX używanych w teatrze śródziemnomorskim, w tym rzadką wersję hydroplanu Mk.VB testowaną nad Morzem Egejskim. Publikacja zawiera 86 czarno-białych fotografii archiwalnych oraz 9 stron pełnokolorowych profili, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia charakterystycznych malowań z filtrami Vokes i oznaczeń jednostek z różnych państw Wspólnoty Narodów. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami na lotniskach polowych w Afryce i Włoszech, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.

Autorem tekstu jest Andrew Thomas, brytyjski historyk lotnictwa i jeden z najbardziej uznanych badaczy RAF-u oraz lotnictwa myśliwskiego II wojny światowej. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o asach latających na różnych typach myśliwców oraz o jednostkach specjalnych. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii "Aircraft of the Aces". Thomas konfrontuje źródła brytyjskie i wspólnotowe z raportami niemieckimi i włoskimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami.

Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Recenzenci zauważyli, że przydałaby się mapa pokazująca bazy lotnicze w teatrze śródziemnomorskim oraz tabela porównawcza stopni w różnych siłach powietrznych, ale ich pominięcie jest zrozumiałe ze względu na objętość. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst strategiczny kampanii śródziemnomorskiej czy porównanie z myśliwcami innych typów używanych w teatrze – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2011) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.

Podsumowując, "Spitfire Aces of North Africa and Italy" to solidne i rzetelne wprowadzenie do tematu pilotów myśliwskich latających na Spitfire'ach w teatrze śródziemnomorskim II wojny światowej. Andrew Thomas stworzył przystępne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów i unikalnymi relacjami z pola walki. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się doskonale. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" o myśliwcach alianckich. Dla miłośników historii lotnictwa i ikonicznego Spitfire'a ta książka ma szczególną wartość, przypominając o roli tej maszyny nie tylko w bitwie o Anglię, lecz także w kluczowych kampaniach śródziemnomorskich – i o umiejętnościach, odwadze oraz międzynarodowej współpracy pilotów, którzy pisali kolejne rozdziały w historii walki powietrznej II wojny światowej.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com