Pod koniec 1941 roku Związek Radziecki był bliski upadku, a jego lotnictwo prawie unicestwione, pozostawiając wielu pilotów, którzy przeżyli, bez samolotów do latania. W tym momencie Wielka Brytania odłożyła na bok przedwojenne animozje wobec komunistów i wysłała kilkaset myśliwców Hurricane, mimo że w tym czasie Brytyjczycy wciąż walczyli o zaopatrzenie RAF w nowoczesne myśliwce w Afryce Północnej i na Dalekim Wschodzie. W sumie 4300 Hurricane'ów i Spitfire'ów, a także kilkaset Tomahawków, Kittyhawków i Airacobr, pozyskanych z USA w ramach Lend-lease, zostało ostatecznie dostarczonych do ZSRR. Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny Amerykanie rozszerzyli Lend-lease o bezpośrednie dostawy zarówno dla Sowietów, jak i Brytyjczyków, a wśród wysłanych samolotów znalazło się prawie 10 000 myśliwców – głównie P-39, P-40 i P-63. Chociaż wiele z tych samolotów było przestarzałych w momencie przybycia, a niektóre nie były specjalnie przystosowane do rosyjskich warunków operacyjnych, służyły one wtedy, gdy były potrzebne. Wielu rosyjskich pilotów zostało Bohaterami Związku Radzieckiego latając samolotami otrzymanymi w ramach Lend-Lease, a wielu innych zdobyło swoje wczesne doświadczenie przed przejściem na własne Jaki i Ławoczkiny. Wszystkie te typy, w tym Hurricane, pozostawały w jednostkach czynnych do końca wojny, a nawet w okresie powojennym. Rząd sowiecki próbował umniejszać lub ukrywać znaczenie myśliwców Lend-Lease aż do lat 80., a piloci, którzy nimi latali, byli dyskryminowani jako "obcy". Dopiero w ostatnich latach ci piloci mogli przyznać się do tego, na czym latali, jak również może ujrzeć światło dzienne fascynująca historia tych ludzi i ich heroicznych osiągnięć.
"Soviet Lend-Lease Fighter Aces of World War 2" autorstwa George'a Mellingera, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Jima Lauriera, to tom numer 74 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 28 listopada 2006 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie radzieckim pilotom myśliwskim, którzy uzyskali status asa, latając na samolotach dostarczonych w ramach programu Lend-Lease – brytyjskich Hurricane'ach i Spitfire'ach oraz amerykańskich P-40, P-39 Airacobra, P-63 Kingcobra i P-47 Thunderbolt.
Struktura książki jest typowa dla serii. Mellinger rozpoczyna od rozdziału "Britain's Most Magnanimous Deed", omawiającego genezę brytyjskiej pomocy dla ZSRR pod koniec 1941 roku, gdy radzieckie lotnictwo było bliskie całkowitego zniszczenia. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów w kluczowych kampaniach: walki na Hurricane'ach w obronie Murmańska i Leningradu, działania na P-40 Tomahawk/Kittyhawk nad frontem południowym, masowe użycie P-39 Airacobra (zwanego przez Rosjan "Kobrą") jako głównego myśliwca radzieckiego w latach 1943–1944, oraz ograniczone zastosowanie Spitfire'ów, P-63 i P-47. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji zachodnich maszyn w radzieckich warunkach operacyjnych.
Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych radzieckich asów latających na sprzęcie Lend-Lease: Aleksandra Pokryszkina (najskuteczniejszy pilot P-39 z 59 potwierdzonymi zestrzeleniami, trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego), Grigorija Rieczałowa, Nikołaja Gułajewa, Aleksandra Kłubowa oraz wielu innych pilotów, którzy odnieśli pięć lub więcej potwierdzonych zestrzeleń. Mellinger relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na relacjach weteranów i archiwach rosyjskich, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych na froncie wschodnim: znaczenie współpracy z naziemnymi systemami naprowadzania, adaptacji do maszyn o odmiennych charakterystykach lotnych oraz ewolucji taktyk w odpowiedzi na zmieniające się zagrożenia. Autor zwraca również uwagę na unikalny kontekst polityczny: radziecki rząd celowo pomijał lub minimalizował rolę Lend-Lease w oficjalnej historiografii aż do lat 80., a piloci latający na "obcych" maszynach bywali dyskryminowani jako "obcokrajowcy".
Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników. Na Amazonie publikacja uzyskała średnią ocenę 4,2 na 5 gwiazdek na podstawie 22 opinii. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji. Alex Ness z portalu popthought.com napisał: "Maszyny wojny i bohaterstwo pilotów są tutaj dobrze wyjaśnione i przedstawione". Fred Boucher z AeroScale określił książkę jako "fascynującą lekturę, która zainteresuje i pouczy miłośników lotnictwa II wojny światowej oraz frontu wschodniego". George Hulett z Warbirds International dodał: "Fascynująca historia [tych pilotów] została opowiedziana w tym informacyjnym tomie". Na Goodreads publikacja uzyskała ocenę około 4,0 na 5. Wielu czytelników wskazuje, że książka stanowi cenne uzupełnienie innych tomów serii poświęconych radzieckiemu lotnictwu, oferując perspektywę pilotów, których wkład był długo pomijany. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych misji bojowych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości 96 stron.
Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Jima Lauriera. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w barwach radzieckich sił powietrznych. Publikacja zawiera 80 czarno-białych fotografii archiwalnych oraz 30 ilustracji kolorowych, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich oznaczeń jednostek oraz charakterystycznych haseł malowanych na kadłubach. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.
Autorem tekstu jest George Mellinger, członek Twin Cities Aero Historians oraz współpracownik Russian Aviation Research Group, specjalizujący się w badaniach nad lotnictwem wojskowym ZSRR w II wojnie światowej. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o asach latających na myśliwcach Ławoczkina i Jakowlewa. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii "Aircraft of the Aces". Mellinger konfrontuje źródła radzieckie z raportami niemieckimi i alianckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami.
Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych pułków, szerszy kontekst polityczny relacji radziecko-zachodnich czy perspektywa pilotów niemieckich walczących z tymi asami – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2006) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Soviet Lend-Lease Fighter Aces of World War 2" to solidne wprowadzenie do tematu radzieckich pilotów myśliwskich latających na sprzęcie zachodnim w II wojnie światowej. George Mellinger stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" poświęcone radzieckiemu lotnictwu oraz dedykowane monografie o wojnie powietrznej na froncie wschodnim. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów II wojny światowej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o wkładzie radzieckich pilotów – i o roli międzynarodowej współpracy – w wojnę powietrzną nad Europą Wschodnią.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
