Choć znacznie lepiej znane ze swoich wyczynów nad rozdartym wojną niebem Niemiec i Włoch, czołowe myśliwce USAAF, P-47 i P-51, również wniosły znaczący wkład w zwycięstwo nad Japonią od 1943 roku. Ta książka opisuje pojawienie się samolotów A-36A i P-51A z silnikami Allison nad Rangunem z Indii w listopadzie 1943 r., 1. Air Commando Group w Chinach, P-47 nad dżunglą Nowej Gwinei w 1943 r., eskortując bombowce B-29 na dalekie wypady nad Japonię w latach 1944-45.
"Mustang and Thunderbolt Aces of the Pacific and CBI" autorstwa Johna Stanawaya, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Toma Tullisa, Mike'a Chappella i Marka Stylinga, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydana po raz pierwszy w 1999 roku. Książka poświęcona jest działaniom dwóch legendarnych myśliwców USAAF – P-51 Mustang i P-47 Thunderbolt – na dwóch często pomijanych w popularnej literaturze teatrach II wojny światowej: Pacyfiku oraz CBI (Chiny-Birma-Indie). To właśnie w tych egzotycznych, wymagających warunkach, z dala od blasku reflektorów skierowanych na Europę, amerykańscy piloci na pokładzie tych maszyn zapisali fascynującą kartę wojny powietrznej przeciwko Cesarskiej Armii Powietrznej Japonii.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Stanaway rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia decyzję o skierowaniu Mustangów i Thunderboltów na Daleki Wschód – początkowo jako rozwiązanie tymczasowe wobec priorytetowego traktowania teatru europejskiego, a z czasem jako kluczowy element ofensywy powietrznej aliantów. Autor szczegółowo opisuje specyfikę walk w tym regionie: ogromne odległości, trudne warunki klimatyczne (monsuny, upały, wilgotność), ograniczoną infrastrukturę lotniskową oraz konieczność adaptacji taktyk do walki z wysoce zwrotnymi myśliwcami japońskimi (Zero, Oscar, Tony). Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów P-51 i P-47 w kluczowych kampaniach: obronie Indii i Chin przed japońską ekspansją, ofensywie w Birmie, walkach nad Nową Gwineą i Filipinami, oraz finalnym etapie wojny – rajdach myśliwskich nad Japonią i eskortowaniu bombowców B-29.
Szczególną uwagę poświęcono biografiom najwybitniejszych pilotów Mustangów i Thunderboltów w tych teatrach: Thomasa J. Hilla (P-51, 10+ zwycięstw w CBI), Roberta T. Smitha (P-40 i P-51, "Tiger" of the Flying Tigers), Neela E. Kearby'ego (P-47, Medal of Honor za działania nad Nową Gwineą), Johna C. Meyer'a oraz pilota asa George'a Preddy'ego, który choć kojarzony głównie z Europą, jego doświadczenia inspirowały pilotów na Pacyfiku. Stanaway nie tylko relacjonuje ich osiągnięcia, lecz także ukazuje specyfikę służby w odległych garnizonach: izolację, trudności logistyczne, improwizacje techniczne oraz unikalną dynamikę współpracy z sojusznikami – brytyjskim RAF, chińskimi siłami powietrznymi i lokalnymi jednostkami partyzanckimi. Autor wyjaśnia również, jak piloci adaptowali taktyki boom-and-zoom do specyfiki walk z japońskimi myśliwcami, wykorzystując przewagę prędkości i siły ognia Mustangów i Thunderboltów, aby uniknąć wyczerpujących walk manewrowych.
Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony porównaniu obu typów maszyn w warunkach azjatyckich. Stanaway analizuje, dlaczego P-47 – mimo większej masy i gorszej zwrotności – sprawdził się znakomicie w roli myśliwca-bombowca do ataków na cele naziemne w dżungli, podczas gdy P-51, z doskonałymi osiągami na dużych wysokościach i dużym zasięgiem, stał się idealnym eskortowcem dla bombowców dalekiego zasięgu oraz myśliwcem przechwytującym. Autor opisuje również modyfikacje wprowadzane przez mechaników w terenie: dostosowanie filtrów powietrza do pyłu i wilgoci, improwizowane rozwiązania chłodzenia oraz lokalne adaptacje uzbrojenia, które pozwalały wydobyć z maszyn maksimum możliwości w ekstremalnych warunkach.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii Mustangów i Thunderboltów w barwach jednostek Pacyfiku i CBI, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Tullis–Chappell–Styling, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu (w tym charakterystyczne oznaczenia w teatrze CBI), oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamięników, raportów bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorem tekstu jest John Stanaway, historyk lotnictwa i oficjalny kronikarz National P-38 Pilots' Association, który wcześniej przygotował tomy o P-38 Lightning w tej samej serii. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością merytoryczną, a dostęp do relacji z pierwszej ręki od weteranów walk na Pacyfiku pozwala na szczegółowe i osobiste przedstawienie faktów. Stanaway wykazuje się głęboką znajomością kontekstu operacyjnego i taktycznego, co czyni jego tekst wartościowym zarówno dla czytelników popularnonaukowych, jak i specjalistów.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych, szerszy kontekst strategiczny wojny w Azji czy porównanie z japońskimi taktykami – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (1999) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągnięć i biografii pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Mustang and Thunderbolt Aces of the Pacific and CBI" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, historią wojny na Pacyfiku lub biografiami asów myśliwskich. John Stanaway stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć Mustang i Thunderbolt są częściej kojarzone z walkami nad Europą, ta książka skutecznie przypomina, że maszyny te odegrały również kluczową rolę w Azji – a ludzie, którzy na nich latali, zapisali się w historii jako jedni z najbardziej wszechstronnych i zdeterminowanych pilotów myśliwskich alianckich. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o lotnictwie USAAF w teatrze pacyficznym, tom ten stanowi doskonałe uzupełnienie innych prac Stanawaya i wartościowy punkt wyjścia do dalszych poszukiwań.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
