Utworzony wkrótce po wybuchu II wojny światowej i wyposażony w Messerschmitt Bf 109E, Jagdgeschwader 1 początkowo miał za zadanie bronić regionalnych obszarów przybrzeżnych Morza Północnego i Bałtyku oraz głównych miast portowych Niemiec i baz morskich. Największe zadanie dla JG 1 przyszło jednak po 1942 r. w obronie Rzeszy przed B-17 i B-24 8. Air Force USA, gdzie dywizjon ponosił główny ciężar obrony przed coraz bardziej regularnymi, większymi i głęboko penetrującymi dziennymi nalotami bombowców USAAF z eskortą myśliwców. Natężenie walk powodowało wzrost strat, ale także doświadczenia wśród czołowych asów, którzy często były przedmiotem filmów propagandowych i literatury. Wiele z najsłynniejszych niemieckich asów z czasów II wojny światowej latało w JG 1, w tym Herbert Ihlefeld (132 zwycięstwa), Heinz Bär (220) i Walter Oesau (127), pilotujący Bf 109E, Fw 190 i myśliwiec odrzutowy Heinkel 162. Wypełniona zdjęciami i grafikami profilowymi oraz ujawniająca relacje z pierwszej ręki, jest to fascynująca historia pilotów myśliwców Luftwaffe, którzy walczyli w obronie niemieckiego nieba.
"Jagdgeschwader 1 'Oesau' Aces 1939–45" autorstwa Roberta Forsytha, z ilustracjami Jamesa Lauriera i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 134 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w grudniu 2017 roku. W odróżnieniu od poprzedniego tomu tego samego autora poświęconego asom Ju 88, gdzie kluczowym wyzwaniem było uchwycenie wszechstronności maszyny na której latali piloci, tym razem Forsyth staje przed zadaniem bardziej klasycznym dla serii: opowiedzeniem historii myśliwskiej jednostki od pierwszych dni wojny aż po jej ostatni akord.
Pod względem doboru tematu tom wpisuje się w konwencję serii znacznie naturalniej niż niejedna pozycja z tego cyklu. JG 1 była jednostką myśliwską powołaną do życia w obronie Rzeszy, a jej dzieje nierozerwalnie wiążą się z losami obrony przestrzeni powietrznej Niemiec w obliczu narastającego zagrożenia ze strony alianckich bombowców. W jej szeregach służyli jedni z najbardziej znanych asów Luftwaffe: Herbert Ihlefeld ze 132 potwierdzonymi zwycięstwami, Heinz Bär z imponującym wynikiem 220 zwycięstw powietrznych oraz Walter Oesau, którego nazwisko na stałe wpisało się w historię jednostki - 127 zestrzeleń. Piloci ci latali kolejno na Bf 109E, Fw 190 oraz, w schyłkowej fazie konfliktu, na odrzutowym Heinkel He 162.
Struktura tomu obejmuje sześć rozdziałów chronologicznych oraz appendiksy. Rozdział pierwszy - "Guarding the Ramparts 1939–1942" - opisuje formowanie jednostki i jej pierwsze zadania: obronę wybrzeża Morza Północnego i Bałtyku oraz głównych portów i baz morskich Niemiec. Rozdział drugi, "Enemy at the Gates 1943", przenosi akcję w centrum narastającego kryzysu: to tu JG 1 staje twarzą w twarz z amerykańską 8. Armią Powietrzną i jej coraz głębiej sięgającymi nalotami B-17 i B-24. Rozdziały trzeci i czwarty, "The Bastion Holds 1944" oraz "Invasion: The Fortress is Breached 1944", śledzą dramatyczne miesiące po lądowaniu w Normandii, gdy jednostka toczyła walki zarówno nad kontynentem, jak i nad samą Rzeszą - ponosząc rosnące straty, lecz wciąż wydając z siebie zdolnych asów, którzy stawali się bohaterami propagandy filmowej i prasowej. Dwa ostatnie rozdziały - "Last-Ditch 1944–1945" oraz "Volksjäger 1945" - domykają narrację obrazem schyłku: desperackich walk obronnych i epizodu z He 162, odrzutowcem, który zjawił się zbyt późno, by odmienić wynik wojny.
Pod względem merytorycznym Forsyth sprawdza się tu równie dobrze jak w innych swoich tytułach z tej serii. Autor umiejętnie splata kronikę operacyjną z perspektywą indywidualnych pilotów, włączając do narracji relacje z obu stron frontu - zarówno ze źródeł niemieckich, jak i alianckich raportów bojowych. Recenzenci zgodnie podkreślają przystępność tekstu i płynność lektury. Szczególną wartość mają fragmenty poświęcone starciom z bombowcami 8. Armii Powietrznej: autor pokazuje, jak narastające straty kształtowały doświadczenie i postawy ocalałych asów, a propagandowy wymiar ich sukcesów konfrontuje z brutalną rzeczywistością liczebnej i technologicznej przewagi przeciwnika. Epilog w postaci rozdziału o He 162 nadaje całości dramaturgicznego zamknięcia - jest to obraz jednostki dobijającej kresu możliwości, sięgającej po ostatni atut w postaci techniki, której możliwości pozostały w sferze teorii.
Materiał wizualny przygotowany przez Jamesa Lauriera obejmuje 33 kolorowe profile boczne przedstawiające samoloty w różnych wersjach i konfiguracjach - od Bf 109E przez Fw 190 po He 162 - dokumentując zmieniające się schematy kamuflażu i oznakowania jednostki na przestrzeni całej wojny. Okładkę zaprojektował Mark Postlethwaite: przedstawia Unteroffiziera Bernharda Kunzego na Fw 190A-5, odciągającego maszynę od formacji B-17 ze świeżymi śladami trafień. Recenzenci zwracają uwagę na 67 czarno-białych fotografii opatrzonych rzeczowymi podpisami - materiał ilustracyjny stanowi w tym tomie szczególnie solidną podstawę.
Ograniczenia wynikają, jak to często bywa w serii, z formatowych ram 96 stron. Sześć rozdziałów obejmujących pełne sześć lat intensywnych działań bojowych siłą rzeczy nie pozwala na głębsze potraktowanie żadnego z epizodów. Czytelnik pragnący wnikliwiej prześledzić losy któregoś z głównych asów lub dokładniej poznać specyfikę walk nad Niemcami w 1943 roku będzie musiał sięgnąć po bardziej wyspecjalizowane monografie. Pewien cień na tom rzuca też uwaga, pojawiająca się w niektórych recenzjach, że część odzwierciedlonych tu asów była już wcześniej omawiana w innych tomach serii - poświęconych na przykład asom Fw 190 - co dla czytelnika kolekcjonującego serię może oznaczać powielanie materiału.
Podsumowując, "Jagdgeschwader 1 'Oesau' Aces 1939–45" to solidna i płynnie napisana pozycja, która sprawdza się zarówno jako wprowadzenie w dzieje jednej z kluczowych jednostek myśliwskich Luftwaffe, jak i jako panorama obrony powietrznej Niemiec widzianej oczami jej uczestników. Forsyth wywiązuje się ze swojego zadania rzetelnie i z wyczuciem dramaturgicznym, Laurier dostarcza wartościowego materiału referencyjnego dla modelarzy, a całość stanowi godną parę dla sąsiedniego tomu 133 poświęconego asom Ju 88. Dla miłośników historii Luftwaffe i walk powietrznych nad Europą Zachodnią - lektura godna polecenia.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
