Część 2 przedstawia wielu latających bohaterów Marynarki Wojennej, którzy latali obok lub przeciwko tym z Królewskiej Służby Powietrznej Marynarki Wojennej (RNAS). Podczas gdy RNAS dysponowało własnym potężnym arsenałem zwiadowców Nieuport i Sopwith nad wybrzeżem Flandrii, niemiecka marynarka wojenna działała własnymi Land Feld Jagdstaffeln i Seefront Staffeln. Ponadto niemieckie jednostki wodnosamolotów, zwłaszcza w Zeebrugge, "stworzyły" co najmniej trzech własnych asów kosztem brytyjskich łodzi latających, sterowców i innych jednostek patrolowych. Wyjątkowe dla I wojny światowej było użycie latających łodzi jako myśliwców w walce. Austriacki as Gottfried Banfield odniósł wszystkie dziewięć zwycięstw w wodnosamolotach, a Friedrich Lang zdobył dwa z pięciu strąceń latając podobnej klasy sprzętem. Najlepszym latającym myśliwcem był jednak włoski Macchi M 5, używany przez trzech asów, a także Charlesa H. Hammanna, pierwszego Amerykanina, który zdobył Medal Honoru w walce powietrznej. Wyjątkowy był także jedyny as marynarki wojennej USA, David Ingalls, który odniósł sześć zwycięstw, będąc przyporządkowany do 213 Sqn RAF, oraz grecki as Artitides Moraitinis, któremu przypisano dziewięć zwycięstw nad Salonikami i Dardanelami.

"Naval Aces of World War 1 Part 2" autorstwa Jona Guttmana, z ilustracjami Harry'ego Dempseyego i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2012 roku. Książka stanowi kontynuację pierwszej części poświęconej asom morskiego lotnictwa myśliwskiego Wielkiej Wojny - i podobnie jak poprzednik wypełnia istotną lukę w anglojęzycznej literaturze historycznej, przywracając należne miejsce pilotom i teatrom działań, które w cieniu zachodniego frontu lądowego pozostają na marginesie popularnej narracji o lotnictwie I wojny światowej. Guttman - jeden z najbardziej płodnych i wszechstronnych autorów serii "Aircraft of the Aces" - podejmuje tym razem wątki i postaci, które pierwsza część mogła jedynie zarysować, rozszerzając panoramę morskiego lotnictwa myśliwskiego o kolejne narodowości, maszyny i teatry działań.

Struktura tomu wpisuje się w sprawdzony schemat serii: od kontekstu operacyjnego i charakterystyki maszyn, przez biogramy i sylwetki najwybitniejszych asów morskiego lotnictwa myśliwskiego, po analizę taktyki walki powietrznej i historię jednostek. Guttman prowadzi narrację przez różnorodne teatry działań - od Morza Północnego i Bałtyku, przez Adriatyk i Morze Śródziemne, po operacje nad Morzem Czarnym - obejmując lotnictwo myśliwskie Wielkiej Brytanii, Niemiec, Austro-Węgier, Francji i Włoch w ich wymiarze morskim. Poszczególnym asom poświęcono biogramy osadzone w kontekście konkretnych kampanii i operacji, co pozwala czytelnikowi śledzić indywidualne losy pilotów na tle szerszych działań wojennych i ewolucji taktyki morskiego lotnictwa myśliwskiego w latach 1914-1918.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim rozległością geograficzną i narodowościową ujęcia - cechą, która odróżnia go od większości opracowań o lotnictwie I wojny światowej koncentrujących się niemal wyłącznie na froncie zachodnim i brytyjsko-niemieckiej rywalizacji powietrznej. Guttman przekonująco dokumentuje, że morskie lotnictwo myśliwskie rozwijało się według własnej logiki - kształtowanej przez specyfikę operacji nad morzem, wymagania współpracy z flotą nawodną i okrętami podwodnymi oraz unikalne wyzwania startów i lądowań na wodzie lub pokładach okrętów - która w istotny sposób różniła się od doktryny i taktyki lotnictwa lądowego. Biogramy asów - wśród nich pilotów austro-węgierskich i włoskich praktycznie nieobecnych w anglojęzycznej literaturze popularnej - są udokumentowane z rzetelnością charakterystyczną dla najlepszych tomów serii, a Guttman umiejętnie równoważy perspektywę personalną z szerszym kontekstem operacyjnym.

Przyjęcie książki było pozytywne, szczególnie wśród czytelników zainteresowanych lotnictwem I wojny światowej wykraczającym poza standardową narrację o asach frontu zachodniego. Recenzenci podkreślali wartość tomu jako uzupełnienia pierwszej części - wskazując, że oba tomy razem tworzą kompleksową panoramę morskiego lotnictwa myśliwskiego Wielkiej Wojny niedostępną w żadnym innym pojedynczym opracowaniu anglojęzycznym. Część czytelników zwracała uwagę, że szerokość ujęcia - obejmującego wiele narodowości, teatrów działań i typów maszyn - sprawia miejscami wrażenie encyklopedycznego przeglądu kosztem głębszej analizy poszczególnych wątków, choć inni recenzenci wskazywali właśnie na tę rozległość jako główną zaletę publikacji. Ilustracje Dempseyego i okładka Postlethwaite'a były oceniane jako solidna strona wizualna tomu.

Ilustracje Harry'ego Dempseyego - ilustratora o ugruntowanej pozycji w serii "Aircraft of the Aces", cenionego za precyzję w odtwarzaniu schematów malowania i oznaczeń jednostkowych maszyn z okresu I wojny światowej - obejmują barwne profile burtowe samolotów różnych narodowości w charakterystycznych malowaniach operacyjnych, od brytyjskich latających łodzi po austro-węgierskie myśliwce operujące nad Adriatykiem. Okładka Marka Postlethwaite'a - jednego z najbardziej rozpoznawalnych ilustratorów lotniczych Osprey, którego dynamiczne kompozycje scen bojowych są jedną z wizytówek serii - przedstawia scenę walki powietrznej oddającą specyfikę morskiego teatru działań. Szczególnie wartościowe są profile dokumentujące maszyny i oznaczenia mniej znanych narodowości - austro-węgierskie, włoskie i rosyjskie - stanowiące materiał referencyjny trudny do znalezienia w jakiejkolwiek innej anglojęzycznej publikacji w tak usystematyzowanej formie.

Jon Guttman jest jednym z najbardziej doświadczonych i wszechstronnych autorów współpracujących z serią "Aircraft of the Aces" - jego dorobek obejmuje kilkanaście tomów poświęconych różnym aspektom lotnictwa myśliwskiego I i II wojny światowej, a jego zdolność do rzetelnego opracowania tematów wymagających kwerendy w źródłach wielu języków i archiwów różnych narodowości czyni go szczególnie predestynowanym do podjęcia tak rozległego tematu jak morskie lotnictwo myśliwskie w wymiarze wielonarodowym. Mark Postlethwaite, ilustrator o wieloletniej współpracy z Osprey, jest jednym z najbardziej cenionych twórców okładek serii - jego kompozycje łączą dramatyzm sceny bojowej z dbałością o szczegół historyczny i techniczny. Harry Dempsey, ilustrator specjalizujący się w tematyce lotnictwa I wojny światowej, wnosi do tomu znajomość źródeł ikonograficznych i dokumentacji technicznej przekładającą się na wiarygodność odtworzonych profili i schematów malowania.

Ograniczenia wynikają z formatu serii i wyjątkowej rozległości tematu. Ambicja objęcia narracją wielu narodowości, teatrów działań i typów maszyn przy objętości charakterystycznej dla serii "Aircraft of the Aces" sprawia, że poszczególne wątki są siłą rzeczy zarysowane skrótowo - czytelnik szukający pogłębionej analizy morskiego lotnictwa myśliwskiego konkretnej narodowości lub konkretnego teatru działań zostanie odesłany do bardziej specjalistycznej literatury, której dostępność w języku angielskim pozostaje ograniczona. Szerszy kontekst strategiczny - rola lotnictwa morskiego w doktrynie poszczególnych flot, techniczne wyzwania operacji z okrętów i baz nadbrzeżnych oraz wpływ działań powietrznych na przebieg operacji morskich - został zarysowany ogólnie. Ograniczona dostępność archiwalnych fotografii, szczególnie z mniej zbadanych teatrów działań, jest obiektywnym ograniczeniem odczuwalnym przy lekturze rozdziałów poświęconych lotnictwu adriatyckiemu i czarnomorskiemu.

Podsumowując, "Naval Aces of World War 1 Part 2" to wartościowe i ambitne dopełnienie panoramy morskiego lotnictwa myśliwskiego Wielkiej Wojny - pozycja, która w parze z pierwszą częścią tworzy kompendium niedostępne w żadnym innym anglojęzycznym opracowaniu. Guttman stworzył tom, który jednocześnie przywraca należne miejsce zapomnianym asom i mało znanym teatrom działań, dokumentuje różnorodność narodowych podejść do morskiego lotnictwa myśliwskiego i wypełnia istotną lukę w popularnej historiografii I wojny światowej. Ilustracje Dempseyego i okładka Postlethwaite'a podnoszą wartość tomu jako źródła referencyjnego dla modelarzy i entuzjastów lotnictwa epoki. Dla miłośników historii lotnictwa I wojny światowej, historii morskiej i mniej oczywistych rozdziałów Wielkiej Wojny - lektura godna polecenia, tym cenniejsza im bardziej czytelnik jest świadomy, jak rzadko morskie lotnictwo myśliwskie w całej swojej wielonarodowej złożoności doczekuje się tak kompleksowego ujęcia w anglojęzycznym obiegu wydawniczym.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com