Choć pozostali w cieniu swoich kolegów z armii, lotnicy morscy odegrali znaczącą rolę w I wojnie światowej. W czasie, gdy Królewski Korpus Lotniczy walczył przeciwko "pladze Fokkera” z lat 1915-16, Królewskie Służby Powietrzne Marynarki Wojennej (RNAS) jako pierwsze użyły doskonałej linii zwiadowców Sopwitha, takich jak Pup, Triplane i Camel. Niektórzy piloci RNAS, tacy jak Raymond Collishaw, Robert A. Little i Roderick Stanley Dallas, zaliczani są do najbardziej utalentowanych w Brytyjskiej Wspólnocie Narodów. W ich szeregach znalazł się również David Ingalls, jedyny pilot marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych, który zdobył asa, osiągając osiem zwycięstw w Camels w 213 Sqn RAF. Niemcy również utworzyli Marine Feld Jagdstaffeln do obrony północnego wybrzeża Flandrii, tamże "narodziło się" wielu asów, dowodzonych przez Gottharda Sachsenberga i Theo Osterkampa. Oprócz pilotów-asów myśliwców lądowych Niemcy mogą się pochwalić co najmniej dwoma asami wodnosamolotów. Wyjątkowe dla I wojny światowej było użycie latających łodzi jako myśliwców w walce, zapoczątkowane przez Rosjan, takich jak Aleksandr de Seversky i Austriak Gottfried Banfield. Najlepszym wodnosamolotem myśliwskim był jednak włoski Macchi M.5, na którym walczyło dwóch lub trzech asów, a także był wierzchowcem Charlesa H. Hammanna, pierwszego Amerykanina, który zdobył Medal Honoru w walce powietrznej.

"Naval Aces of World War 1 Part 1" autorstwa Jona Guttmana, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Harry'ego Dempseya, to tom numer 97 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 19 lipca 2011 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie pilotom myśliwskim lotnictwa morskiego, którzy uzyskali status asa podczas I wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem elitarnej Royal Naval Air Service (RNAS).

Struktura książki jest typowa dla serii. Guttman rozpoczyna od wprowadzenia historycznego, omawiającego znaczenie lotnictwa morskiego w I wojnie światowej – często pomijanego na rzecz słynniejszych asów lotnictwa armijnego. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów RNAS w kluczowych kampaniach: walki na Sopwithach Pup, Triplane i Camel, działania przeciwko niemieckim siłom powietrznym nad Flandrią i Morzem Północnym, oraz unikalne operacje z udziałem łodzi latających i wodnosamolotów myśliwskich. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji myśliwców morskich w warunkach operacji z pokładów okrętów i baz przybrzeżnych.

Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych asów lotnictwa morskiego: Raymonda Collishawa, Roberta A. Little'a i Rodericka Stanleya Dallasa – którzy należeli do najskuteczniejszych pilotów Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, a także Davida Ingallsa – jedynego pilota US Navy, który uzyskał status asa (8 zwycięstw na Camelach w 213. Dywizjonie RAF). Guttman relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, opierając się na raportach bojowych, dziennikach jednostek i relacjach weteranów, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych z udziałem lotnictwa morskiego: znaczenie operacji z trudnych warunków morskich, adaptacji do różnych typów maszyn (od Nieuportów, przez Sopwithy, po de Havilland DH.4 i Sopwith Baby) oraz ewolucji taktyk w odpowiedzi na zmieniające się zagrożenia.

Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników.Na 2026 r. na Goodreads publikacja uzyskała średnią ocenę 4,3/5 na podstawie 10 opinii, przy czym 50% czytelników przyznało maksymalną notę 5 gwiazdek, 30% – 4 gwiazdki, a 20% – 3 gwiazdki. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji. Jeden z czytelników z portalu Goodreads określił książkę jako "zwięzłą, bardzo czytelną i niezwykle informacyjną publikację (wzbogaconą bogatym materiałem fotograficznym), która rzuca światło na osiągnięcia pilotów (brytyjskich, kanadyjskich, południowoafrykańskich, amerykańskich) służących w Royal Naval Air Service". HistoryNet w recenzji z listopada 2012 roku napisał: "Te nowe dodatki do serii 'Aircraft of the Aces' zaoferują entuzjastom i modelarzom szeroki zakres typów i oznaczeń do przyszłych projektów. Obserwując rosnącą listę takich prac Osprey przez ponad 16 lat, mogę powiedzieć, że te dwie książki są wypełnione najbardziej fascynującymi szczegółami, jakie kiedykolwiek widziałem". Publikacja jest często polecana modelarzom jako źródło informacji o rzadkich typach maszyn i ich malowaniach.

Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Harry'ego Dempseya. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w różnych wariantach myśliwców morskich: Sopwith Camel, Sopwith Triplane, Sopwith Pup, Sopwith 1½-Strutter, Nieuport, a także rzadszych konstrukcji jak de Havilland DH.4 i Sopwith Baby z dodatkowymi widokami z góry. Publikacja zawiera liczne zdjęcia archiwalne oraz pełnokolorowe plansze, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia charakterystycznych malowań z różnych eskadr RNAS. Unikalną wartością książki jest objęcie rzadko opisywanych typów, takich jak wodnosamoloty myśliwskie i łodzie latające używane jako myśliwce – co było unikalną cechą I wojny światowej, pioniersko rozwijaną przez Rosjan (jak Aleksandr de Seversky) i Austriaków (Gottfried Banfield).

Autorem tekstu jest Jon Guttman, amerykański historyk lotnictwa i dyrektor ds. badań w Historynet.com, specjalizujący się w lotnictwie I wojny światowej. Jest autorem 12 poprzednich książek dla Osprey oraz starszym redaktorem magazynów "Aviation History" i "World War II". Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii "Aircraft of the Aces". Guttman konfrontuje źródła brytyjskie z raportami niemieckimi i innymi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami.

Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Recenzenci zauważyli, że przydałaby się przynajmniej jedna mapa pokazująca bazy morskie oraz tabela porównawcza stopni w różnych służbach morskich, ale ich pominięcie jest zrozumiałe ze względu na format. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst operacji morskich czy porównanie z myśliwcami lądowymi – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2011) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.

Podsumowując, "Naval Aces of World War 1 Part 1" to solidne i rzetelne wprowadzenie do tematu pilotów myśliwskich lotnictwa morskiego w I wojnie światowej. Jon Guttman stworzył przystępne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów i unikalnymi relacjami z pola walki. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się doskonale. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" o myśliwcach I wojny światowej. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów wojny powietrznej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o roli lotnictwa morskiego – często pomijanego w cieniu słynniejszych asów lotnictwa armijnego – i o umiejętnościach, odwadze oraz determinacji pilotów, którzy pisali unikalne rozdziały w historii walki powietrznej I wojny światowej, operując z trudnych warunków morskich i na niezwykłych maszynach, takich jak łodzie latające i wodnosamoloty myśliwskie.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com