Pierwszy myśliwiec jednopłatowy wprowadzony do służby operacyjnej przez japońską armię lądową, Ki-27 w pełni wykorzystywał doktrynę walki powietrznej opartą na zwrotności i akrobacji bojowej, odnosząc sukcesy nad Chinami i w rejonie Nomonhan w latach 1938–1941. Swoje pierwsze sukcesy maszyna ta odniosła podczas tzw. "incydentu chińskiego", co stanowiło złote dni dla Japońskiego Lotnictwa Armii Lądowej (JAAF); wielu utalentowanych pilotów latających na Typie 97 (97 Sen) później zostało wybitnymi dowódcami i weteranami-asami wojny na Pacyfiku. Mimo że początkowo musiał stawiać czoła nowocześniejszym typom myśliwców alianckich, 97 Sen był więcej niż w stanie sprostać przeciwnikowi, wykorzystując swoje znakomite właściwości manewrowe. Jednak dla nieopancerzonych samolotów nadchodziły sądne dni – alianci konsolidowali siły i rozpoczynali kontruderzenie. Do 1943 roku Ki-27 uznawano już za przestarzały, mimo to alianccy piloci nadal napotykali go w walkach, szczególnie w roli myśliwca obrony powietrznej. Ki-27 znalazł również ważne zastosowanie pomocnicze jako uzbrojony myśliwiec szkolno-treningowy, wyposażając znaczną liczbę jednostek szkoleniowych i szkół lotniczych, choć zasadniczo wycofano go już z działań bojowych. Niniejsza książka przedstawia kompletną historię tego wyjątkowego samolotu i jego roli w japońskiej historii wojskowej.

"Ki-27 'Nate' Aces" autorstwa Nicholasa Millmana, z ilustracjami i okładką Ronniego Olsthoorna, to tom serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2012 roku. Książka dokumentuje historię jednego z najbardziej niedocenianych myśliwców II wojny światowej - Nakajima Ki-27, pierwszego nowoczesnego myśliwca japońskich Cesarskich Sił Powietrznych Armii - maszyny, która w zachodniej historiografii funkcjonuje na marginesie narracji o lotnictwie Pacyfiku, a która w rzeczywistości ukształtowała taktykę i filozofię walki powietrznej japońskiego lotnictwa armijnego na całą dekadę, wydając przy tym grono asów o imponującym dorobku bojowym, osiągniętym w okolicznościach i na teatrach działań rzadko obecnych w anglojęzycznej literaturze historycznej.

Struktura tomu wpisuje się w sprawdzony schemat serii "Aircraft of the Aces": od genezy konstrukcji i kontekstu operacyjnego, przez sylwetki i biogramy najwybitniejszych pilotów latających na Ki-27, po analizę taktyki walki powietrznej i historię jednostek eksploatujących tę maszynę. Millman prowadzi narrację od projektowania Ki-27 jako odpowiedzi na wymagania taktyczne ukształtowane przez doświadczenia walk w Mandżurii - gdzie manewrowość była traktowana jako nadrzędna cnota myśliwca - przez kampanie w Chinach i konflikt nad Chałchin-Goł, gdzie Ki-27 zetknął się z radzieckimi I-16 w jednej z największych bitew powietrznych okresu przedwojennego, aż po pierwsze miesiące wojny na Pacyfiku i stopniowe zastępowanie maszyny przez nowocześniejsze konstrukcje. Poszczególnym asom poświęcono obszerne biogramy osadzone w kontekście konkretnych kampanii, co nadaje narracji wymiar zarówno personalny, jak i historyczny.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim kompleksowym ujęciem teatrów działań i kampanii, które w zachodniej literaturze są niemal nieobecne. Millman przekonująco dokumentuje, że Ki-27 - choć konstrukcyjnie prostszy od swoich zachodnich i radzieckich rywali, pozbawiony opancerzenia i samouszczelniających zbiorników paliwa - w rękach doświadczonego pilota był maszyną wyjątkowo trudną do pokonania w walce manewrowej na małych i średnich wysokościach. Autor pokazuje, że dominacja Ki-27 nad Chinami i w pierwszej fazie konfliktu nad Chałchin-Goł nie była przypadkowa - wynikała z przemyślanej filozofii projektowej i wysokiego poziomu wyszkolenia pilotów, którzy tę filozofię w pełni rozumieli i wykorzystywali. Biogramy asów - wśród nich pilotów o dorobku przekraczającym dwadzieścia zwycięstw powietrznych, praktycznie nieznanych zachodniemu czytelnikowi - są udokumentowane z rzetelnością i dbałością o szczegół, która czyni tom wartościowym źródłem dla historyków lotnictwa.

Przyjęcie książki było bardzo pozytywne, szczególnie wśród czytelników zainteresowanych lotnictwem azjatycko-pacyficznego teatru działań i historią japońskiego lotnictwa wojskowego. Recenzenci podkreślali rzadkość tematu i odwagę wydawniczą poświęcenia osobnego tomu maszynie tak mało obecnej w anglojęzycznym obiegu - wskazując jednocześnie na głębię badań Millmana jako gwarancję, że luka ta została wypełniona rzetelnie. Część czytelników zwracała uwagę, że narracja zakłada pewną orientację w realiach azjatyckiego teatru działań - geografii, strukturze sił i chronologii kampanii - co może stanowić barierę dla czytelników wchodzących w temat bez wcześniejszego przygotowania. Ilustracje i profile barwne Olsthoorna były oceniane jako jedna z najmocniejszych stron publikacji, wyróżniająca się nawet na tle wysokiego standardu serii.

Ilustracje Ronniego Olsthoorna - artysty o rosnącej reputacji w środowisku ilustratorów lotniczych, którego precyzja w odtwarzaniu japońskich schematów malowania i oznaczeń jednostkowych jest szczególnie ceniona przez modelarzy i entuzjastów lotnictwa Pacyfiku - obejmują barwne profile burtowe Ki-27 w różnorodnych wersjach malowania, od wczesnych srebrnych wykończeń przez schematy ochronne po indywidualne oznaczenia asów i jednostek. Okładka Olsthoorna przedstawia dramatyczną scenę walki powietrznej osadzoną w realiach jednego z azjatyckich teatrów działań, oddając zarówno dynamikę walki manewrowej, jak i charakterystyczną sylwetkę Ki-27. Szczególnie wartościowe są profile dokumentujące oznaczenia z kampanii chińskiej i starć nad Chałchin-Goł - materiał rzadko dostępny w tak usystematyzowanej formie w jakiejkolwiek anglojęzycznej publikacji.

Nicholas Millman jest brytyjskim historykiem lotnictwa specjalizującym się w japońskim lotnictwie wojskowym okresu II wojny światowej - dziedzinie wymagającej znajomości japońskojęzycznych źródeł i zdolności poruszania się w archiwach oraz literaturze niedostępnych dla większości zachodnich badaczy. Jego wieloletnie zaangażowanie w temat przekłada się na narrację łączącą głębię badań archiwalnych z umiejętnością przystępnego przedstawienia złożonego materiału anglojęzycznemu czytelnikowi. Ronnie Olsthoorn, ilustrator niderlandzkiego pochodzenia, jest jednym z najbardziej cenionych artystów współpracujących z serią "Aircraft of the Aces" w zakresie tematyki azjatyckiej i pacyficznej - jego ilustracje wyróżniają się nie tylko precyzją techniczną, ale i zdolnością do oddania atmosfery i dramatyzmu scen bojowych, które dokumentuje.

Ograniczenia wynikają z formatu serii i rozległości tematu. Przy objętości charakterystycznej dla serii "Aircraft of the Aces" bogactwo kampanii, teatrów działań i indywidualnych biografii, które Millman chce objąć narracją, sprawia miejscami wrażenie nadmiernego zagęszczenia - czytelnik śledzący kolejne biogramy asów i kampanie może odczuwać potrzebę głębszego zatrzymania się przy poszczególnych wątkach, na co format serii nie pozwala. Szerszy kontekst strategiczny - japońska doktryna lotnicza, decyzje przemysłowe kształtujące program myśliwski i polityczne napięcia między lotnictwem armijnym a marynarką - został zarysowany skrótowo. Ograniczona dostępność archiwalnych fotografii z azjatyckich teatrów działań jest obiektywnym ograniczeniem, które autorzy rekompensują jakością ilustracji, choć odczucie to pozostaje zauważalne.

Podsumowując, "Ki-27 'Nate' Aces" to wyjątkowo wartościowe wypełnienie luki w anglojęzycznej literaturze o lotnictwie II wojny światowej - pozycja, która przywraca należne miejsce zapomnianej maszynie i nieznanym zachodniemu czytelnikowi pilotom, dokumentując przy tym kampanie i teatry działań rzadko obecne w popularnych opracowaniach historycznych. Millman stworzył tom, który jednocześnie sprawdza się jako rzetelne źródło dla historyków lotnictwa i jako pasjonująca lektura dla wszystkich zainteresowanych mniej oczywistymi rozdziałami historii II wojny światowej. Ilustracje Olsthoorna podnoszą wartość publikacji do poziomu niezastąpionego źródła referencyjnego dla modelarzy i entuzjastów japońskiego lotnictwa wojskowego. Dla miłośników historii lotnictwa Pacyfiku, kampanii w Chinach i azjatyckiego teatru działań - lektura obowiązkowa, tym cenniejsza im bardziej czytelnik jest świadomy, jak rzadko tego rodzaju temat doczekuje się tak rzetelnego i kompleksowego opracowania w anglojęzycznym obiegu wydawniczym.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder