Seria "Морская кампания" (Morskaja kampanija) przez ponad dekadę swojego istnienia konsekwentnie wypełniała białe plamy w rosyjskojęzycznej historii flot wojennych XIX i pierwszej połowy XX wieku. Numer piąty z 2007 roku, poświęcony francuskiemu krążownikowi pancernemu "DUPUY-DE-LÔME", jest jednym z bardziej wartościowych wydań tej serii - i to nie tylko ze względu na oryginalność tematu, lecz przede wszystkim dlatego, że informacje o tym okręcie były dotychczas niezwykle skąpe zarówno po rosyjsku, jak i po angielsku. Autorzy - Dmitrij Borisowicz Jakimowicz z Puszkina pod Petersburgiem i Aleksandr Siergiejewicz Aleksandrow z Moskwy - podjęli więc zadanie pionierskie, a nie jedynie popularyzatorskie.
Podstawą źródłową pracy jest literatura frankojęzyczna, przede wszystkim cykl artykułów Luca Férona opublikowanych w prestiżowym piśmie "Marines" (numery 56–61). Autorzy uzupełnili te materiały o publikacje rosyjskiego "Morskiego Sbornika" z lat dziewięćdziesiątych XIX wieku, a także o anglojęzyczną monografię T. Roopa poświęconą polityce morskiej Francji w latach 1871–1904. Taka wielojęzyczna baza bibliograficzna wyróżnia opracowanie na tle wielu rosyjskich wydawnictw wojskowo-historycznych, które zazwyczaj ograniczają się do materiałów krajowych. To solidna, uczciwa robota filologiczna, choć szkoda, że autorzy nie sięgnęli szerzej do archiwów - co jednak przy skromnej objętości numeru byłoby pewnie trudne do zrealizowania.
"DUPUY-DE-LÔME" był krążownikiem z wieloma nowoczesnymi rozwiązaniami (jako jeden z pierwszych na świecie otrzymał pancerz wykonany ze stali niklowej oraz posiadał całkowicie metalowe nadburcia i pozbawiony był tradycyjnego ożaglowania), stając się zarazem protoplastą całej klasy francuskich krążowników pancernych i wywierając poważny wpływ na budownictwo okrętowe innych krajów. Jakimowicz i Aleksandrow świadomie osadzają ten jednostkowy projekt w szerokim kontekście doktrynalnym - opisują ewolucję koncepcji tzw. "Jeune École", czyli szkoły strategii morskiej, która stawiała na wojnę handlową przeciwko brytyjskiej żegludze kosztem tradycyjnych flot liniowych. Okręt powstał jako rozwinięcie doktryny działań rajderskich, aktywnie propagowanej przez "Jeune École", a rosnąca liczba opancerzonych krążowników brytyjskich uczyniła dotychczasowe, słabiej opancerzone jednostki niewystarczającymi. Autorzy wyjaśniają tę logikę zrozumiale i przekonująco, nie grzęznąc w jałowych dywagacjach strategicznych.
Techniczna zawartość monografii jest jej najmocniejszą stroną. Czytelnik otrzymuje szczegółowy opis budowy okrętu, jego prób, uzbrojenia i opancerzenia, przy czym autorzy nie stronią od ocen. Wprost wskazują zarówno zalety konstrukcji - nowatorski układ opancerzenia burty - jak i słabości: brak osłony ciągów amunicyjnych przy działach 194 mm, podatność na uszkodzenia hydraulicznych napędów wież, lokalizację części składów amunicji powyżej opancerzonego pokładu. To nie jest bezrefleksyjne chwalenie epokowego projektu, lecz rzetelna, techniczna diagnoza. Wysoka cena i złożoność "DUPUY-DE-LÔME" zmusiły dowództwo francuskiej floty do rezygnacji z seryjnej budowy okrętów tego projektu na rzecz tańszych krążowników typu "AMIRAL CHARNER" - i autorom udaje się pokazać tę decyzję jako logiczną konsekwencję zarówno ekonomicznych, jak i militarnych kalkulacji.
Poważnym ograniczeniem wydawnictwa jest jego objętość - zaledwie niespełna pięćdziesiąt stron formatu A4. W tym miejscu kłóci się ze sobą ambicja i format. Kilka wątków - choćby kwestia wpływu okrętu na budowę analogicznych jednostek w innych flotach czy jego rola w peruwiańskich negocjacjach z 1910 roku - zostaje zarysowanych, ale nie rozwiniętych. Rząd Peru, zaniepokojony możliwością nabycia przez Ekwador włoskiego krążownika, podjął starania o zakup okrętów we Francji i zwrócił uwagę właśnie na "DUPUY-DE-LÔME" - to interesujący epizod życia okrętu po wyjściu z pierwszej linii, lecz autorzy zaledwie go dotykają. Bardziej pogłębiona analiza późniejszych losów jednostki byłaby cennym uzupełnieniem.
Warstwa wizualna wydawnictwa zasługuje na osobną uwagę - i pochwalę. Ilustracje wykorzystane w numerze pochodzą z takich pism jak "Marines", "Warship International" czy "Sekai-no Kansen", a grafiki oznaczone specjalnym znakiem wykonał Siergiej Bałakin. Rysunki techniczne i fotografie archiwalne są dobrej jakości, uzupełniają tekst, a nie tylko go dekorują. W tego rodzaju literaturze opracowanie ikonograficzne bywa najsłabszym ogniwem - tu jest ono wyraźnie powyżej średniej serii.
Podsumowując: monografia Jakimowicza i Aleksandrowa to publikacja potrzebna, wiarygodna i napisana z wyraźną pasją do tematu. Wypełnia realną lukę w literaturze poświęconej historii flot okrętowych epoki pary i pancerza, a swoboda, z jaką autorzy żonglują źródłami w kilku językach, świadczy o kompetencji przekraczającej przeciętną popularnonaukową beletrystykę marynistyczną. Główna słabość to nie warsztat, lecz ramy wydawnicze - kilkadziesiąt stron to za mało na temat, który na pełnowymiarową monografię w pełni zasługuje. Czytelnik zainteresowany historią flot pancernych lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku znajdzie tu solidny punkt wyjścia do dalszych poszukiwań. Ktoś szukający wyczerpującego studium - może poczuć lekki niedosyt. Tym niemniej, biorąc pod uwagę kontekst serii i dostępność alternatywnych opracowań, jest to pozycja wyraźnie warta uwagi.
