Szósty numer "Morskiej kampanii" z 2007 roku poświęcony jest, jak głosi nota redakcyjna, "dość udanym niszczycielom floty austro-węgierskiej - eskadrowym niszczycielom typu "TATRA"". Podwójne autorstwo - kandydat nauk historycznych Siergiej Władimirowicz Patianin z Sarowa w obwodzie niżnonowogrodzkim oraz Wiktor Anatoljewicz Gałynia z Witebska na Białorusi - stanowi o sile tej publikacji: Patianin jest uznanym specjalistą od flot europejskich przełomu XIX i XX wieku, Gałynia zaś regularnie współpracuje z pismem przy tematyce niszczycieli z okresu obu wojen światowych. Połączenie ich kompetencji daje efekt, któremu trudno zarzucić niedbałość.
Monografia wychodzi naprzeciw realnej luce. Austro-węgierska marynarka wojenna jest na tle flot Ententy czy Niemiec tematem rzadko podejmowanym w rosyjskojęzycznej literaturze historycznej, a wśród jej okrętów niszczyciele typu "TATRA" należą do jednostek zupełnie niedocenianych. W maju 1910 roku dowództwo cesarsko-królewskiej marynarki ogłosiło przetarg na budowę sześciu 800-tonowych niszczycieli z napędem parowo-turbinowym, zdolnych osiągać prędkość 32,5 węzła; po konkursie, w którym uczestniczyły firmy zarówno austro-węgierskie, jak i zagraniczne, wybór padł na węgierskie przedsiębiorstwo Danubius. Autorzy nie poprzestają na przytoczeniu tej suchej notatki przetargowej - tłumaczą polityczne i ekonomiczne uwarunkowania decyzji, ukazując, jak wewnętrzny dualizm monarchii habsburskiej odbijał się nawet w zamówieniach zbrojeniowych. To cenna lekcja dla czytelnika przyzwyczajonego do myślenia o technologii wojskowej w kategoriach czysto inżynierskich.
Część techniczna monografii jest bez wątpienia jej mocnym punktem. Autorzy opisują układ napędowy, uzbrojenie, charakterystyki prędkościowe i zwrotność z pełną znajomością rzeczy, a przy tym nie popadają w pułapkę suchego wyliczania danych. Parametry techniczne zostają zestawione z wymaganiami taktycznymi epoki, co pozwala ocenić, na ile projekt spełniał oczekiwania admiralicji, a gdzie pojawiały się kompromisy. Na początku I wojny światowej wszystkie sześć niszczyciela typu "TATRA" wchodziło w skład 1. Flotylli Torpedowej, której flagowym okrętem był lekki krążownik "SAIDA" - taka precyzja w odtworzeniu struktury organizacyjnej floty (często błędnie przytaczana w innych źródłach) świadczy o solidnej kwerendzie archiwalnej. Widać też, że autorzy korzystali z materiałów zachodnioeuropejskich: w podziękowaniach wymieniają m.in. Erwina Sieche z Austrii, Zvonimira Freivogela z Niemiec oraz Otę Janečka z Czech, którzy udostępnili materiały i pomogli w pracy. To rzadka w tym gatunku transparentność źródłowa, którą należy docenić.
Największą wartość publikacji stanowi jednak narracja o służbie bojowej. Niszczyciele typu "TATRA" brały czynny udział w działaniach wojennych na adriatyckim teatrze działań przez cały okres I wojny światowej. Autorzy prowadzą czytelnika przez kolejne operacje z wyraźną dbałością o kontekst strategiczny - nie tylko opisują, co się wydarzyło, ale próbują wyjaśnić, dlaczego dowódcy podejmowali takie, a nie inne decyzje. "CSEPEL", "TATRA" i "LIKA" 24 maja 1915 roku wspólnie z krążownikiem "HELGOLAND" uczestniczyły w zatopieniu włoskiego niszczyciela "TURBINE"; z kolei 29 grudnia 1915 roku "LIKA" i "TRIGŁAW" zginęły na minach w pobliżu wybrzeży Albanii. Takie epizody mogłyby stać się jedynie tabelką strat. Tu są zamiast tego żywymi fragmentami narracji, osadzonymi w realiach bitwy o Adriatyk - konfliktu, który zbyt rzadko doczekuje się rzetelnego opracowania po polsku i rosyjsku. Autorzy doprowadzają historię do epilogu: ocalałe po wojnie niszczyciele zostały w 1920 roku przekazane Włochom i Francji, lecz niemal wszystkie natychmiast oddano na złom. Ten los - typowy dla okrętów przegranych mocarstw - zostaje odnotowany bez zbędnego patosu, co dobrze świadczy o dojrzałości autorów.
Jako wydanie zeszytowe "Морской кампании" monografia ma naturalnie pewne ograniczenia formalne. Objętość serii narzuca kompresję materiału, a czytelnik o bardziej zaawansowanych zainteresowaniach może żałować, że wątek dalszego rozwoju serii - czterech niszczycieli typu "ERSATZ TATRA", które weszły do służby pod koniec wojny - jest jedynie zasygnalizowany, nie zaś rozwinięty. Autorzy zapowiadają, że w jednym z najbliższych numerów opisany zostanie poprzednik serii - typ "HUSSAR", i że oba wydania dadzą w miarę pełny obraz wszystkich niszczyciela k.u.k. Kriegsmarine. Z perspektywy dziś możemy stwierdzić, że zapowiedź dotrzymano, lecz czytający wyłącznie ten zeszyt musi godzić się z tym, że część historii pozostaje poza kadrem.
Ilustracje i plansze rysunkowe stoją na poziomie typowym dla serii, co w przypadku "Morskiej kampanii" oznacza standard co najmniej poprawny. Fotografie archiwalne - w przeważającej części austriackiego i włoskiego pochodzenia - dokumentują wygląd okrętów w kolejnych fazach służby, co dla modelarzy i historyków sprzętu jest wartością samą w sobie. Szkoda tylko, że jakość reprodukcji bywa nierówna; to wada techniczna edycji, nie merytoryczna autorów.
Podsumowując: *Эсминцы типа «Татра»* to solidna, uczciwie wykonana monografia tematyczna, która wypełnia realną niszę. Autorzy traktują swój niszowy temat poważnie i oczekują podobnej powagi od czytelnika - nie upraszczają, nie dramatyzują, ale też nie nudzą. Publikacja jest szczególnie wartościowa dla tych, którzy interesują się marynarką wojenną Austro-Węgier lub operacjami na Morzu Adriatyckim w czasie I wojny światowej, a dotychczas musieli polegać na rozproszonych artykułach lub trudno dostępnych opracowaniach zachodnioeuropejskich. W skromnej, zeszytowej formie ukrywa się rzetelna praca naukowa.
