Publikacja "Arab Armies of the Middle East Wars (2)” Samuela M. Katza, wydana w 1988 roku jako 194. tom serii Men-at-Arms wydawnictwa Osprey, stanowi fascynujące i nader potrzebne uzupełnienie dla tomu pierwszego, który skupiał się na klasycznych wojnach konwencjonalnych lat 1948-1973. Książka ta, licząca zaledwie 48 stron, zasługuje na uwagę przede wszystkim dlatego, że wypełnia istotną lukę w anglojęzycznej literaturze przedmiotu, przenosząc ciężar zainteresowania na okres powojenny - czas głębokiej transformacji sił zbrojnych Egiptu, Syrii i Jordanii oraz gwałtownego rozwoju palestyńskich formacji partyzanckich. Z punktu widzenia historyka wojskowości, tom ten jest niezwykle cennym narzędziem, ponieważ udowadnia, że po traumie wojny Jom Kippur bliskowschodni teatr działań nie zakończył swojej ewolucji, lecz przeszedł bolesną mutację od wielkich starć pancernych w stronę skomplikowanych konfliktów asymetrycznych, co Katzowi udało się uchwycić w zwięzłej, ale treściwej formie.
Samuel M. Katz, uznany dziennikarz i badacz specjalizujący się w bliskowschodnich strukturach militarnych, stanął przed trudnym wyzwaniem zmieszczenia ogromu powojennych zmian na zaledwie 48 stronach, co w przypadku serii Men-at-Arms jest standardem, ale i poważnym ograniczeniem. Należy jednak ocenić, że autor wybrnął z tego zadania wzorowo, unikając pułapki suchego wyliczania modeli czołgów i karabinów, które często trapi tego typu kompendia. Zamiast tego Katz z powodzeniem osadza sprzęt wojskowy w szerszym kontekście geopolitycznym i taktycznym, pokazując, jak radziecka pomoc militarna dla Egiptu i Syrii czy amerykańskie dostawy dla Jordanii kształtowały nie tylko uzbrojenie, ale i samą doktrynę tych armii w epoce późnej zimnej wojny. Mimo że zwięzłość tekstu momentami pozostawia niedosyt w zakresie głębszej analizy strategicznej, to analityczna precyzja, z jaką autor opisuje organizację i strukturę tych sił, czyni tekst niezwykle wartościowym wprowadzeniem dla każdego, kto chce zrozumieć mechanizmy stojące za militaryzacją regionu w latach 70. i 80. XX wieku.
Nie sposób nie wspomnieć o warstwie wizualnej, która w publikacjach Osprey zawsze odgrywa kluczową rolę, a w tym tomie praca Ronalda Volstada zasługuje na miano wybitnej. Kolorowe tablice ilustracyjne, stanowiące wizytówkę książki, są nie tylko estetycznym dodatkiem, ale przede wszystkim bezcennym materiałem dowodowym dla modelarzy, rekonstruktorów i historyków umundurowania. Volstad z niezwykłą skrupulatnością oddał specyficzny, wręcz eklektyczny charakter bliskowschodnich sił zbrojnych tego okresu, w których radzieckie mundury polowe mieszały się z zachodnim sprzętem, a lokalne modyfikacje maskowania zderzały się z fabrycznymi standardami. Ocena tych ilustracji musi być jednoznacznie wysoka, ponieważ artysta zdołał uchwycić ulotną aurę konfliktów tamtych lat - od starannie wyprasowanych mundurów jordańskiej elity po partyzancką improwizację bojowników, co czyni tę warstwę graficzną absolutnie fundamentalną dla wiarygodnego zrozumienia wizualnej tożsamości ówczesnych arabskich formacji.
Szczególnym atutem książki, który wyróżnia ją na tle wielu innych pozycji poświęconych regularnym armiom, jest obszerne i wnikliwe potraktowanie palestyńskich ruchów partyzanckich. Katz podchodzi do tego zagadnienia z rzadko spotykaną w tamtych latach obiektywizacją, analizując ewolucję organizacji takich jak OWP nie jako zbioru terrorystów, ale jako pełnoprawnych, choć nieregularnych aktorów militarnych z własną strukturą, logistyką i taktyką. Jest to o tyle cenne, że pozwala zrozumieć korzenie współczesnych konfliktów w regionie, pokazując, jak doświadczenia z Czarnego Września w Jordanii oraz libańskiej wojny domowej ukształtowały metody walki, które później stały się standardem w wojnie asymetrycznej. Z perspektywy współczesnego czytelnika ten właśnie rozdział stanowi najmocniejszy punkt publikacji, ponieważ wykracza poza ramy klasycznej historii wojskowej, stając się cennym studium socjologii i taktyki walki nieregularnej.
Oczywiście, jak każda pozycja o tak kompaktowym formacie, książka ta posiada swoje nieuniknione ograniczenia, których nie sposób pominąć w rzetelnej ocenie. Ze względu na surowe ramy wydawnicze, autor musiał zrezygnować z dogłębnej analizy skomplikowanych sojuszy i wewnętrznego podziału frakcyjnego wewnątrz samych arabskich armii czy palestyńskich ugrupowań, co może frustrować badaczy szukających odpowiedzi na pytania o polityczne uwarunkowania decyzji dowódców. Należy jednak stwierdzić, że nie są to wady samej książki, lecz raczej nieuchronne kompromisy wynikające z jej koncepcji. Publikacja Katza nie aspiruje do miana wyczerpującego traktatu o strategii bliskowschodniej, lecz doskonale spełnia swoją rolę jako wysoce specjalistyczny, wizualno-organizacyjny przewodnik, który w swojej niszy nie ma sobie równych pod względem gęstości informacji i jakości wykonania.
Podsumowując, "Arab Armies of the Middle East Wars (2)” to pozycja, która mimo upływu dekad od pierwszej publikacji w 1988 roku, zachowuje swoją wysoką wartość merytoryczną i kolekcjonerską. Książka ta, ceniona przez czytelników na portalach takich jak Goodreads czy Amazon, gdzie zdobywa konsekwentnie wysokie noty sięgające 4 na 5 gwiazdek, pozostaje niezastąpionym kompendium dla każdego pasjonata militariów, modelarza redukcyjnego czy historyka interesującego się ewolucją konfliktów na Bliskim Wschodzie. Katzowi i Volstadowi udało się stworzyć dzieło, które łączy w sobie surową analityczność z fascynującą warstwą wizualną, udowadniając, że nawet na kilkudziesięciu stronach można w sposób rzeczowy, ale i angażujący opisać skomplikowaną transformację arabskich sił zbrojnych u progu współczesności.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
