Książka "The British Army on Campaign (1): 1816-53” autorstwa Michaela Barthorpa, z ilustracjami Pierre’a Turnera, to pozycja otwierająca ambitną, czteroczęściową miniserię w ramach legendarnej linii *Men-at-Arms* (numer 193) wydawnictwa Osprey Publishing. Wydana pierwotnie w 1987 roku ta 48-stronicowa broszura stawia sobie za cel demitologizację okresu powszechnie nazywanego w brytyjskiej historiografii "długim pokojem” (*the long peace*). Barthorp, uznany badacz wiktoriańskiej wojskowości, podejmuje próbę udowodnienia, że dla przeciętnego brytyjskiego żołnierza tamta epoka była wszystkim, tylko nie czasem odpoczynku. Choć format narzuca autorowi rygorystyczną zwięzłość, publikacja ta broni się jako przemyślany i niezwykle gęsty faktograficznie wstęp do badań nad imperialnymi zmaganiami XIX wieku.
Największą zaletą warstwy merytorycznej tekstu jest zręczne zarysowanie ogromnej rozpiętości geograficznej i operacyjnej działań armii brytyjskiej oraz wojsk Honorowej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Barthorp unika pułapki skupiania się wyłącznie na sztandarowych konfliktach, oferując czytelnikowi wyważony przegląd operacji o skrajnie różnej specyfice. Od tłumienia rebelii w Kanadzie, przez brutalne wojny graniczne w Afryce Południowej (wojny z Xhosa) oraz Nowej Zelandii, aż po pełnoskalowe i krwawe konflikty w Azji, takie jak pierwsza wojna afgańska czy wojny z Sikhami. Taka konstrukcja narracji pozwala czytelnikowi zrozumieć, że armia brytyjska tamtego okresu funkcjonowała w permanentnym trybie interwencyjnym, ucząc się rzemiosła wojennego w najtrudniejszych warunkach klimatycznych i terenowych świata.
Wartością dodaną analizy Barthorpa jest krytyczne spojrzenie na instytucjonalny konserwatyzm ówczesnego brytyjskiego dowództwa. Autor trafnie punktuje paradoks tamtych lat: armia, choć nieustannie zaangażowana w walkę, tkwiła mentalnie i technologicznie w realiach epoki napoleońskiej i taktyki księcia Wellingtona. Przejście od tradycyjnych karabinów skałkowych do karabinów kapiszonowych i rewolucyjnych pocisków typu Minié było procesem powolnym, co Cornish i Barthorp w swoich pracach o wojskowości zgodnie oceniają jako przejaw biurokratycznego bezwładu. Czytelnik otrzymuje rzetelny obraz armii, która wygrywała konflikty kolonialne nie dzięki nowoczesnemu systemowi dowodzenia czy przewadze technicznej, lecz głównie dzięki dyscyplinie, uporowi regularnej piechoty i improwizacji na szczeblu taktycznym.
Książka nie unika jednak trudności związanych ze swoją skrótową formą, co stanowi główny punkt krytyki na forach i portalach branżowych. Próba upchnięcia niemal czterech dekad intensywnej historii wojskowej, obejmującej kilkadziesiąt mniejszych i większych kampanii, na zaledwie kilkudziesięciu stronach, skutkuje niekiedy traktowaniem ważnych starć w sposób czysto encyklopedyczny. Czytelnik oczekujący głębszych studiów strategicznych czy analizy psychologii pola walki może poczuć się rozczarowany, gdy kluczowe kampanie w Indiach kwitowane są kilkoma akapitami. Niemniej jednak, jako przewodnik referencyjny porządkujący chronologię, udział poszczególnych regimentów oraz ewolucję formacji, książka wywiązuje się ze swojego zadania bez zarzutu.
Niezbędnym dopełnieniem tekstu Barthorpa są tablice kolorowe przygotowane przez Pierre’a Turnera, które w opiniach hobbystów i modelarzy niezmiennie uchodzą za jeden z najsilniejszych punktów publikacji. Turner z aptekarską precyzją oddaje detale umundurowania i oporządzenia z okresu, który w ikonografii bywa często traktowany po macoszemu na rzecz wcześniejszej epoki napoleońskiej czy późniejszej wojny krymskiej. Ilustracje te mają ogromną wartość użytkową: pokazują nie tylko paradne mundury garnizonowe, ale przede wszystkim realny wygląd żołnierzy w polu - zmodyfikowany pod wpływem indyjskiego upału czy afrykańskiego buszu. To właśnie te detale, jak choćby wprowadzenie lżejszych kurtek czy praktyczniejszych nakryć głowy, doskonale ilustrują powolne rodzenie się nowoczesnego munduru polowego.
Podsumowując, pierwszy tom "The British Army on Campaign, 1816-1902” to udane, rzetelne i bogato ilustrowane kompendium, które mimo upływu lat zachowuje swoją wartość jako punkt wyjścia dla każdego pasjonata XIX-wiecznej historii wojskowości. Michael Barthorp i Pierre Turner stworzyli pozycję, która umiejętnie łączy walory edukacyjne z funkcją podręcznego źródła ikonograficznego. Pomimo oczywistych ograniczeń objętościowych, publikacja ta pozostaje ważnym i godnym polecenia elementem biblioteki każdego rekonstruktora, modelarza czy historyka amatora interesującego się narodzinami i utrzymaniem brytyjskiego imperium kolonialnego.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
