"Austrian Army of the Napoleonic Wars (1): Infantry" autorstwa Philipa J. Haythornthwaite'a, z ilustracjami Bryana Fostena, to tom numer 176 serii Osprey "Men-at-Arms", wydany w 1986 roku. Podejmuje on temat armii, która w powszechnej świadomości historycznej epoki napoleońskiej zajmuje miejsce szczególne i zarazem niedoceniane - skrzętnie zasłonięte blaskiem wielkich zwycięstw cesarza Francuzów i spektakularnych klęsk, jakie na nią zsyłał. Paradoks, od którego warto zacząć lekturę, jest zarazem kluczem do całego tomu: Austria była najpotężniejszym i najzacieklejszym kontynentalnym wrogiem Napoleona, a u progu wojen dysponowała rozległą armią - zakorzenioną jednak głęboko w XVIII wieku. Skrępowane konserwatyzmem hierarchii wojskowej, oddziały habsburskie musiały stawić czoła najnowocześniejszej armii Europy. Mimo to regularni żołnierze, rekrutowani z wielu ziem pod berłem Habsburgów, walczyli z wielką dyscypliną, determinacją i stoicyzmem.
Struktura tomu podąża za logiką omawianego zagadnienia i obejmuje kolejno: organizację i taktykę austriackiej piechoty, charakterystykę mundurów piechoty liniowej, oddziałów Frei-Corps, piechoty lekkiej, Jägerów, Grenz-Infanterie oraz Landwehry, a całość zamykają opisy plansz ilustracyjnych. Autorzy prowadzą czytelnika przez organizację, mundury, rozmieszczenie i ewolucję austriackiej piechoty w dobie wojen napoleońskich, uwzględniając piechotę liniową, lekką, Grenz-Infanterie, milicję Landwehry oraz oddziały Frei-Corps. Tom ukazuje tym samym niezwykłą złożoność habsburskiej machiny wojennej - armii wielonarodowej, w której obok Niemców służyli Węgrzy, Czesi, Chorwaci i Słoweńcy, a każda z tych grup wnosiła własne tradycje mundurowania i walki, co rzuca nowe światło na organizacyjne i dowódcze wyzwania imperium.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się tym, czego można oczekiwać po autorze łączącym rozległą erudycję historyczną z praktycznym zmysłem badacza umundurowania. Philip J. Haythornthwaite (ur. 1951) jest powszechnie uznanym i niezwykle płodnym autorem oraz konsultantem historycznym specjalizującym się w historii wojskowości, mundurach i wyposażeniu. Jego głównym obszarem badań są wojny napoleońskie, lecz imponująca lista publikacji obejmuje znacznie szerszy zakres epok - od angielskiej wojny domowej po pierwszą wojnę światową. Haythornthwaite napisał około czterdziestu książek, w tym ponad dwadzieścia tytułów dla Osprey, a także niezliczone artykuły i opracowania z zakresu historii wojskowości. Tekst jest zwięzły i dobrze zorientowany na czytelnika pragnącego szybko opanować temat. Osobnym i frapującym wątkiem jest charakterystyka formacji granicznych - Grenz-Infanterie - rekrutowanych spośród południowosłowiańskiej ludności pogranicza wojskowego i reprezentujących zupełnie odrębną tradycję taktyczną niż piechota liniowa. Wątek ten nabiera głębi w zestawieniu z omówieniem Landwehry, pospolitego ruszenia powołanego do życia dopiero pod wpływem klęsk 1805 i 1809 roku jako habsburska odpowiedź na napoleońską ideę narodu przy broni.
Bryan Fosten urodził się w 1928 roku jako syn mistrza haftu wojskowego i hafciarki dworskiej. Odbył służbę wojskową w Egipcie i Palestynie, a następnie powrócił do zawodu drukarza. Od 1973 roku poświęcił się w całości badaniom wojskowym i ilustracji. Był założycielem i redaktorem naczelnym nowatorskiego pisma "Tradition" oraz autorem i ilustratorem licznych książek, często we współpracy ze swoim nieżyjącym już bratem Donaldem Fostenem. Tom zawiera około czterdziestu ilustracji czarno-białych oraz osiem barwnych plansz ilustracyjnych. Plansze Fostena oddają niezwykłą różnorodność formacji zaangażowanych w konflikty epoki - od piechurów liniowych w charakterystycznych białych mundurach i kaszkietach po słabo wyposażonych granicznych strzelców i milicjantów Landwehry, często uzbrojoną bardziej z konieczności niż z wyboru. Ilustracje pełnią przede wszystkim funkcję dokumentacyjną i właśnie to czyni je wartościowym źródłem dla twórców figurek i rekonstruktorów. Fosten jako człowiek głęboko osadzony w tradycji haftu mundurowego i wojskowej ikonografii - wyniesionej dosłownie z domu rodzinnego - wnosi do pracy wiarygodność nie tylko warsztatową, ale i genealogiczną.
Ograniczenia wynikają przede wszystkim z formuły serii. Czterdzieści osiem stron to przestrzeń wystarczająca do zarysowania struktury i skatalogowania formacji, lecz zbyt skromna, by w pełni oddać kontekst - złożoną historię reform wojskowych arcyksięcia Karola po upokarzających klęskach pod Austerlitz i Wagram, rywalizację konserwatywnego Hofkriegsratu z reformatorskim obozem wojskowym czy długofalowe skutki wojen napoleońskich dla koncepcji pospolitego ruszenia w monarchii habsburskiej. Tom skupia się na piechocie i stanowi jedynie pierwszą część dwutomowego opracowania, a zagadnienia kawalerii i artylerii odsyła do tomu drugiego. Czytelnik zainteresowany taktyką walki w terenie górskim, bitwami pod Aspern-Essling czy rokowaniami wiedeńskimi znajdzie w tomie jedynie punkt wyjścia.
Podsumowując, "Austrian Army of the Napoleonic Wars (1): Infantry" to solidna i precyzyjna pozycja, która od dekad wypełnia wyraźną lukę w ilustrowanej literaturze przedmiotu poświęconej habsburskiej sile zbrojnej epoki napoleońskiej. Tom sprawdza się zarówno jako zwięzłe wprowadzenie do organizacji i mundurów austriackiej piechoty, jak i jako rzetelne źródło dla modelarzy i rekonstruktorów zainteresowanych wyposażeniem wszystkich rodzajów formacji pieszych. Dla miłośników historii wojskowości i dziejów epoki napoleońskiej - lektura godna polecenia, choć z zastrzeżeniem, że wąski zakres i anglojęzyczne ujęcie wymagają uzupełnienia szerszymi opracowaniami, zwłaszcza tymi czerpiącymi z austriackich i węgierskich źródeł archiwalnych, które od lat osiemdziesiątych stały się znacznie bardziej dostępne.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
