"Rome's Enemies (3): Parthians & Sassanid Persians" autorstwa Petera Wilcoxa, z ilustracjami Angusa McBride'a, to tom numer 175 serii Osprey "Men-at-Arms", wydany 24 lipca 1986 roku. Książka podejmuje temat, który na tle całej serii wypada wyjątkowo rozlegle chronologicznie i geograficznie: wschodnich rywali Rzymu przez blisko siedem wieków - od koczowniczych Partów po zmilitaryzowane imperium Sasanidów. Paradoks, od którego można by zacząć lekturę, jest zarazem jej osią: te dwa wielkie ludy środkowego Wschodu, choć przez stulecia skutecznie stawiały opór największej potędze militarnej starożytności, w większości zachodnich opracowań traktowane są jedynie jako tło dla dziejów Rzymu, a nie jako cywilizacje o własnej dynamice i logice strategicznej.

Struktura tomu obejmuje chronologię, wstęp, rozdziały poświęcone Partom i ich kampaniom, następnie Persji Sasanidzkiej i kampaniom sasanidzkim, a całość wieńczy omówienie plansz ilustracyjnych. Autor zaczyna od genezy państwa partyjskiego i specyfiki jego organizacji wojskowej - armii opartej nie na regularnych formacjach, lecz na mobilizacji feudalnej arystokracji. Partowie, choć pozbawieni regularnej armii, byli znakomitymi jeźdźcami i łucznikami, a w czasie wojny szlachta wystawiała ciężkozbrojnych rycerzy na masywnych wierzchowcach. Kulminacją tego wątku jest relacja z bitwy pod Carrhae (53 r. p.n.e.), gdzie z sił liczących około 36 000 żołnierzy zginęło w starciu z Partami ponad 20 000 Rzymian. Drugą, odrębną część tomu zajmują Sasanidzi - sukcesorzy Partów, którzy zachowali irańską tradycję kawaleryjską, jednocześnie tworząc bardziej scentralizowane państwo i potężniejszą machinę wojenną. Sasanidzcy Persowie sprawowali władzę aż do podboju arabskiego w 649 r. n.e., wcześniej osłabieni przez najazd bizantyjski.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się zdolnością do syntezy, której można oczekiwać od autora z wieloletnią praktyką w dziedzinie historii starożytnej. Tekst i plansze omawiają szczegółowo scytyjsko-partyjskich konnych łuczników, partyjsko-sasanidzką kawalerię savaran oraz piechotę i najemników w służbie perskiej, a także niemal nieustające kampanie wojenne między Rzymem a tymi dwoma wielkimi ludami - od I wieku p.n.e. do VII wieku n.e. Szczególną wartość ma wątek organizacyjny: Wilcox pokazuje, jak odmienność perskiej myśli wojskowej od rzymskiego modelu bitwy piechotą stworzyła asymetryczne zagrożenie, z którym przez wieki nie radziły sobie nawet najdoskonalsze legiony. Czytelnicy serii Men-at-Arms nie powinni oczekiwać niczego mniej niż doskonałości - i nie powinni być zawiedzeni; autor potrafi zmieścić zdumiewającą ilość informacji na zaledwie 48 stronach. Recenzenci podkreślają, że jest to zaleta rzadka w tak hermetycznej materii - umiejętność jednoczesnego traktowania zagadnień wojskowości, stroju i kampanii bez przeciążania żadnej z tych warstw.

Peter Wilcox jest autorem licznych artykułów poświęconych starożytnym cywilizacjom i napisał wiele tytułów Osprey z zakresu historii starożytnej, co czyni go kompetentnym przewodnikiem po tak rozległym obszarze, jakim jest wschodnia granica imperium. Jego doświadczenie w pisaniu o starożytnej wojskowości widoczne jest w sposobie, w jaki porusza się swobodnie między analizą taktyczną a szerszym kontekstem politycznym obu dynastii.

Ilustracje Angusa McBride'a prezentują tarcze, hełmy i inne uzbrojenie z właściwą mu precyzją i dbałością o szczegół, pozwalając czytelnikowi zwizualizować sobie wojowników i żołnierzy zamierzchłych epok. Tom zawiera osiem pełnostronicowych plansz barwnych autorstwa tego popularnego artysty. McBride, urodzony w 1931 roku w Londynie jako syn szkockich rodziców, osieroconny w dzieciństwie, kształcił się w szkole przy katedrze w Canterbury i odbył służbę wojskową w Royal Fusiliers; od 1975 roku współpracował z serią Men-at-Arms wydawnictwa Osprey. Był jednym z najbardziej cenionych ilustratorów historycznych na świecie i przez kilka dekad współtworzył ponad 100 tytułów Osprey. Jego plansze do omawianego tomu obejmują wizerunki partyjskich łuczników konnych, ciężkozbrojnej konnicy sasanidzkiej, piechoty i dowódców - stanowiąc nieocenioną pomoc zarówno dla miłośników historii, jak i dla modelarzy oraz twórców gier historycznych.

Ograniczenia wynikają przede wszystkim z formuły serii i ogromu omawianego tematu. Siedem wieków zmagań między Wschodem a Zachodem, dwie odrębne dynastycznie i kulturowo cywilizacje, dziesiątki kampanii - wszystko to mieści się na 48 stronach, co nieuchronnie pozostawia wiele zagadnień jedynie zasygnalizowanych. Czytelnicy zainteresowani głębszą analizą perskiej doktryny wojennej, administracji wojskowej Sasanidów czy długofalowych konsekwencji tych konfliktów dla kształtowania się Bizancjum znajdą w tomie zaledwie punkt wyjścia. Podobnie temat wzajemnych wpływów kulturowych - perskiego oddziaływania na organizację późnorzymskiej kawalerii czy recepcji wzorców sasanidzkich przez armię wschodniorzymską - zasługiwałby na osobne omówienie.

Podsumowując, "Rome's Enemies (3): Parthians & Sassanid Persians" to zwarta, rzetelna i przystępnie napisana pozycja, wypełniająca wyraźną lukę popularnonaukową. Wilcox stworzył tom, który jednocześnie sprawdza się jako syntetyczne wprowadzenie do historii militarnej Partów i Sasanidów, solidne źródło referencyjne dla modelarzy i ilustrowane kompendium dla każdego, kto chce zrozumieć, czemu Rzym przez tak długo nie mógł rozstrzygnąć sporu o wschodnią granicę swojego imperium. Dla miłośników historii starożytnej, wojskowości i sztuki ilustratorskiej - lektura godna polecenia.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder