Drugi tom osprey'owskiego dyptyku o flocie Tudorów wydany został przez Osprey Publishing w listopadzie 2008 roku, jako 149. numer serii New Vanguard, i stanowi naturalne dopełnienie wcześniejszego "Henry VIII's Navy". To rozwiązanie wydawnicze - podzielenie historii floty Tudorów na dwa pokolenia okrętów - jest decyzją trafną, bo pozwala uniknąć spłaszczenia narracji: czasy Henryka VIII i czasy Elżbiety I to dwa różne etapy myśli konstrukcyjnej, a autor wykorzystuje tę cezurę sensownie, koncentrując się na przemianie karaki w galeon i na doświadczeniach floty z czasów Wielkiej Armady.
Angus Konstam pisze z pozycji praktyka, nie tylko kompilatora źródeł - był kuratorem uzbrojenia w Royal Armouries w Tower of London, a także głównym kuratorem Mel Fisher Maritime Museum w Key West na Florydzie, co czyni go jednym z najbardziej wiarygodnych głosów w tym wąskim segmencie historii morskiej wczesnej nowożytności. Ta biografia przekłada się na tekst: Konstam nie zadowala się powtarzaniem anegdoty o Armadzie, lecz stara się wyjaśnić mechanikę - dlaczego mniejsza flota angielska okazała się skuteczniejsza taktycznie, jak zmieniało się rozstawienie dział i sylwetka kadłuba. To największa zaleta książki: rzeczowość kosztem efektownej narracji bitewnej.
Struktura tomu, zgodnie ze schematem serii, obejmuje wstęp, rozdział o projektowaniu i rozwoju konstrukcji, historię operacyjną, uzbrojenie, działania floty Tudorów, bibliografię oraz komentarz do tablic kolorowych. Rozdział "Design & Development" jest najmocniejszym elementem książki - Konstam śledzi tu ewolucję od ociężałych karak po zwrotniejsze galeony, tłumacząc zmiany proporcji kadłuba i układu artylerii w sposób zrozumiały dla laika, lecz nie trywializujący tematu dla znawcy. Część poświęcona uzbrojeniu jest solidna, choć z natury rzeczy skrótowa - więcej miejsca poświęcono kalibrom i rozstawieniu baterii niż logistyce amunicyjnej, co jest zrozumiałym kompromisem przy ograniczonej liczbie stron. Najsłabiej wypada rozdział o działaniach floty - opis kampanii z 1588 roku jest kompetentny, ale z konieczności skondensowany do kilku stron, co sprawia, że czytelnik znający choćby podstawy historii Armady niewiele się tu nowego dowie.
Ilustracje Tony'ego Bryana są tym elementem książki, który najczęściej chwalą recenzenci poprzedniego tomu i który w pełni zasłużenie przenosi się na ten. Bryan, z wykształceniem inżynierskim i wieloletnim doświadczeniem w badaniach wojskowych, ma wyczulone oko na sprzęt - jego przekroje okrętów liniowych i rekonstrukcje barwne są precyzyjne technicznie, a nie tylko dekoracyjne. To różni tę książkę od wielu pozycji popularnonaukowych, w których ilustracje są ozdobą, nie argumentem - tutaj rysunek faktycznie tłumaczy tekst, zwłaszcza w partiach o rozmieszczeniu dział na pokładach.
Słabością, której nie da się pominąć w ocenie merytorycznej, jest format. Czterdzieści osiem stron to ramy, w które trudno wtłoczyć tak rozległy temat jak transformacja całej floty na przestrzeni czterech dekad panowania Elżbiety. Recenzent pierwszego tomu tej dwuczęściowej serii zwrócił uwagę, że książka wydaje się po prostu zbyt krótka, a jej zwięzłość zmusza autora do ślizgania się po opisywanych zjawiskach - ten zarzut w równym stopniu dotyczy tomu drugiego. Konstam musi wybierać między głębią a kompletnością, i w efekcie czytelnik szukający szczegółowej analizy konstrukcyjnej poszczególnych jednostek (na przykład relacji tonażu do liczby dział u poszczególnych galeonów królewskich) odczuje niedosyt. Nie ma tu też aparatu naukowego w postaci przypisów - bibliografia jest skrócona do kilkunastu pozycji, co dla czytelnika chcącego pogłębić temat jest rozwiązaniem niewystarczającym.
Recepcja czytelnicza potwierdza ten ambiwalentny obraz: na Goodreads (na 2026 r.) książka ma czternaście ocen i średnią 4,14, przy zaledwie dwóch pisanych recenzjach - próbka mała, ale konsekwentnie pozytywna, typowa dla niszowej publikacji specjalistycznej, która nie aspiruje do szerokiego odbioru, lecz trafia precyzyjnie do swojej grupy docelowej: modelarzy, rekonstruktorów i czytelników serii New Vanguard.
Oceniając całość, trzeba powiedzieć jasno: to nie jest książka dla kogoś, kto chce przeczytać wyczerpującą historię Armady czy biografię floty elżbietańskiej - po to lepiej sięgnąć po obszerniejsze monografie. Jest to jednak wzorowy przykład gatunku, do którego należy: zwięzłe, technicznie kompetentne wprowadzenie wizualne, które w czterdzieści osiem stron i komplet ilustracji Bryana przekazuje więcej konkretnej wiedzy o konstrukcji okrętów niż wiele znacznie obszerniejszych, lecz mniej zdyscyplinowanych publikacji popularnych. Dla modelarza budującego replikę galeonu albo dla czytelnika szukającego szybkiego, rzetelnego punktu wyjścia przed sięgnięciem po literaturę pogłębioną - to lektura warta polecenia, choć nie bez rezerwy wynikającej z nieuchronnych ograniczeń formatu.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
